دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

بزه‌دیدگی سایبری و رفتارهای پیشگیرانه کاربران در محیط‌های آنلاین مورد پژوهی: دانشگاه زابل، ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه حقوق دانشکده ادبیات، دانشگاه زابل. زابل. ایران
10.22034/jclc.2026.2079027.1293
چکیده
بزه‌دیدگی سایبری در شبکه‌های اجتماعی می‌تواند پیامدهای رفتاری، روان‌شناختی و امنیتی گسترده‌ای برای کاربران به همراه داشته باشد و شناسایی سازوکارهای مؤثر بر شکل‌گیری آن، نقش مهمی در ارتقای سیاست‌های پیشگیرانه و توسعه راهبردهای حمایتی دارد. در این راستا، پژوهش حاضر با رویکرد کمی و روش توصیفی–تحلیلی، به بررسی رابطه میان بزه‌دیدگی سایبری و رفتارهای پیشگیرانه کاربران پرداخته است تا مشخص شود تجربه مواجهه با تهدیدات آنلاین تا چه اندازه می‌تواند در شکل‌دهی الگوهای کنش محافظتی مؤثر باشد. جامعه آماری پژوهش شامل ۱۶۲ نفر از دانشجویان دانشگاه زابل است که با استفاده از روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شده‌اند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه محقق‌ساخته‌ای است که روایی محتوایی آن از طریق نظر خبرگان و پایایی آن با بهره‌گیری از آلفای کرونباخ تأیید شده است. داده‌ها پس از جمع‌آوری با استفاده از نرم‌افزار MATLAB و به‌کارگیری آزمون‌های آماری همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه مورد تحلیل قرار گرفته‌اند تا روابط علّی و هم‌زمان میان متغیرهای پژوهش بررسی شود. یافته‌های تجربی نشان می‌دهد ۵۵/۶ درصد از شرکت‌کنندگان دست‌کم یک‌بار لینک فیشینگ دریافت کرده‌اند و ۳۲/۷ درصد آنان تجربه تلاش برای سرقت اطلاعات شخصی داشته‌اند که این امر بیانگر شیوع قابل توجه رفتارهای مجرمانه سایبری در میان کاربران جوان است. همچنین نتایج آماری حاکی از وجود همبستگی مثبت و معنادار میان بزه‌دیدگی سایبری و تغییر رفتار کاربران (r = 0.85, p < 0.01) است؛ با این حال، رابطه میان بزه‌دیدگی و رفتارهای پیشگیرانه منفی و معنادار گزارش شده است (r = −0.61, p < 0.05) که نشان‌دهنده شکاف میان افزایش حساسیت امنیتی و تبدیل این آگاهی به کنش پایدار است. افزون بر این، تنها ۶/۲ درصد از موارد بزه‌دیدگی به پلیس فضای مجازی گزارش شده که ضعف اعتماد نهادی و ناکارآمدی نسبی نظام عدالت کیفری در واکنش به جرائم سایبری را برجسته می‌سازد. بر اساس این نتایج می‌توان نتیجه گرفت که هرچند بزه‌دیدگی موجب افزایش هشیاری کاربران می‌شود، اما این آگاهی بدون حمایت نهادی، آموزش‌های مستمر و تسهیل فرآیند گزارش‌دهی، به تغییر رفتار مؤثر منجر نخواهد شد؛ ازاین‌رو بازنگری در سیاست‌های پیشگیری، ارتقای سواد سایبری و تقویت مکانیسم‌های رسمی حمایت از بزه‌دیدگان ضرورت دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

آل رسول کمارعلیا,میرالتفات و مرشدی,مسعود . (1404). نقش آموزش در پیشگیری از بزه‌دیدگی سایبری. پژوهش های جرم شناسی کاربردی, 2(5), 73-99.
آقایی,مجید . (1400). واکاوی انسان‌شناسی جنایی از منظر بزه‌دیده شناسی اولیه درکیفر قصاص با تکیه‌بر اندیشه‌های امام خمینی (س). پژوهشنامه متین, 23(91), 1-27.
  جامی پور, مونا , فرازپور, مهدی و اسدی, محسن . (1399). بررسی رابطۀ بین مهارت‌های سایبری و میزان بزه‌دیدگی سایبری. فصلنامه علمی پژوهش‌های اطلاعاتی و جنایی, 15(59), 107-134 .
شاهپوری[T1] , تهمینه, و بشیریه, تهمورث. (1404). بررسی پیش‌بینی‌های بزه‌دیدگی جنسی از منظر مدل تلفیقی. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, 2(3), 277-307. Doi: 10.22034/jclc.2025.2047336.1128
  جعفری، علیرضا و شهابی، سکینه و خنیاگر، طیبه و علی محمد حسینی، مرضیه (1404)،تحلیل جرم شناسی جرایم سایبری با تمرکز بر بزه دیدگان نوجوان،پنجمین همایش بین المللی وکالت، حقوق و علوم انسانی،همدان،8-1.
دانش ناری, حمیدرضا , شیخ الاسلامی, عباس و محمدکوره پز, حسین . (1397). تحلیل بزه‌ دیدگی جنسی زنان در شبکه‌های اجتماعی: نمونه‌پژوهی تانگو. فصلنامه پژوهش حقوق کیفری, 6(22), 65-10  .
  رستگار آگاه, مصطفی . (1404). راهبردهای آماری برای عینی‌سازی اشباع نظری در مطالعات کیفی. فصلنامه اندازه گیری تربیتی, 16(60), 143-167.
رضازاده سلطان آباد، محمد و آقایی، مجید(1397) تحلیل جرمشناختی جامعه شناختی جرایم در نقاط مرزی در پرتو تئوریهای فشار در بزهکاری با نگاهی به آیات و روایات. تحقیقات حقوقی تطبیقی ایران و بین الملل، 11(41). 404-373.
صمددوست، نسترن و قمی، صفا،(1402)،فضاهای بی دفاع شهری و پیشگیری از وقوع جرم با رویکرد طراحی محیطی،سومین کنفرانس بین المللی معماری،عمران،شهرسازی،محیط زیست و افق های هنر اسلامی در بیانیه گام دوم انقلاب،تبریز.
علیوردی نیا, اکبر و علیمردانی, منا . (1396). کاربست تجربی نظریۀ فعالیت‌های روزمره در بررسی رفتارهای انحرافی دانشجویان. جامعه شناسی کاربردی, 28(3), 1-24.
 علیوردی نیا, اکبر و صالح نژاد, صالح . (1392). کاربست های نظریه‌ی گزینش عقلانی در تبیین جرائم و ارائه دلالت های سیاستی برای پیشگیری از جرم. فصلنامه علمی کارآگاه, 07(25), 9-26.
علیوردی نیا اکبر، قربانزاده فایزه.(۱۳۹۸). بررسی جامعه‌شناختی بزه‌دیدگی ناشی از آزاررسانی سایبری در میان دانشجویان دانشگاه مازندران مسائل اجتماعی ایران ۱۰ (۱) :۱۶۹-۱۴۵ .
 فرهادی، تورج(1399). نقش فضاهای بی دفاع در اجتماع و مدیریت شهری. فصلنامه علمی تخصصی مطالعات نوین برنامه ریزی شهری در جهان .1(2). 22-1.
  فرامرزیانی, سعید . (1403). مطالعه نقش دوگانه شبکه های اجتماعی در بزهکاری (مطالعه موردی شهر ارومیه). فصلنامه مطالعات و پژوهش های امنیت داخلی, 2(3), 109-131.
مالمیر, محمود و زررخ, احسان . (1389). پیشگیری از بزه دیدگی سایبری. مطالعات پیشگیری از جرم, (17), 59-86.
نورپور, محسن , سیدزاده ثانی, سید مهدی و ناصری فورگ, محمد یوسف . (1400). تحلیل عوامل مؤثر بر عدم گزارش بزه دیدگی (مطالعه موردی: دانشجویان پسر دانشگاه فردوسی مشهد). پژوهشنامه حقوق کیفری, 12(1), 193-218.
 [T1]مقاله شماره 1 ازمجله
تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی
 [T2]مقاله شماره 2 از مجله
تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.