دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

ظرفیت سنجی نظام حقوقی بین‌الملل در پیگیری جنایات و غرامات جنگ تحمیلی سوم علیه ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری،تهران ،ایران
2 دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری ،تهران ،ایران
3 دانشگاه شهید بهشتی ،تهران ،ایران
10.22034/jclc.2026.2097043.1373
چکیده
تحولات مخاصمات معاصر نشان داده است که الگوهای سنتی پاسخگویی بین‌المللی، دیگر به‌تنهایی قادر به مواجهه مؤثر با رفتارهای ناقض حقوق بین‌الملل نیستند و دولت‌ها ناگزیر از بهره‌گیری هم‌زمان از ظرفیت‌های کیفری، حقوقی، دیپلماتیک، رسانه‌ای و بشردوستانه می‌باشند. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای، به بررسی ظرفیت‌های حقوق بین‌الملل کیفری، حقوق بین‌الملل عمومی، حقوق بشردوستانه، حقوق بین‌الملل محیط زیست و سازوکارهای دیپلماتیک در قبال اقدامات منتسب به ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران پرداخته است. در این راستا، صلاحیت دیوان کیفری بین‌المللی، اصل صلاحیت جهانی، امکان بهره‌گیری از سازوکارهای حقیقت‌یاب، نقش مستندسازی بین‌المللی، وضعیت حقوقی تنگه هرمز، مسئولیت ناشی از آسیب‌های زیست‌محیطی، تخریب میراث فرهنگی و ظرفیت نهادهای تخصصی بین‌المللی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که در نظام بین‌المللی معاصر، دیپلماسی حقوقی و عمومی، سازمان‌های مردم‌نهاد، رسانه‌ها و سفارتخانه‌ها، نقش مهمی در مشروعیت‌سازی، مدیریت روایت و افزایش هزینه سیاسی و حقوقی رفتارهای ناقض ایفا می‌کنند. همچنین یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که اگرچه ساختار نظام بین‌الملل همچنان تحت تأثیر نابرابری قدرت و ملاحظات سیاسی قرار دارد، اما بهره‌گیری هوشمندانه و چندلایه از ظرفیت‌های حقوقی و دیپلماتیک می‌تواند در تثبیت مسئولیت بین‌المللی، کاهش بی‌کیفرمانی و تقویت موقعیت حقوقی- سیاسی ایران مؤثر باشد. در نهایت، مقاله نتیجه می‌گیرد که موفقیت دولت‌ها در مخاصمات نوین، صرفاً وابسته به قدرت سخت نظامی نیست، بلکه به توانایی آن‌ها در تلفیق ابزارهای حقوقی، دیپلماتیک و رسانه‌ای برای تولید مشروعیت بین‌المللی بستگی دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

1.      اسمعیلی، مرتضی و حیدری، کیارش (1404)، واکاوی الزامهای حقوقی- سیاسی کاربست انسداد تنگۀ هرمز از سوی ایران در جنگ خاکستری با اسرائیل، مجلۀ مطالعات حقوقی، دورۀ 17، شمارۀ 4، 187 تا 226.
2.      بیگ‌زاده، ابراهیم (1405)، نظام حقوقی تنگۀ هرمز، مرکز پژوهش‌های اتاق ایران (دفتر مطالعات کسب و کار)، تهران، کدگزارش: RC-1405-MBS-B2-AP1188
3.      بیگی، جمال و خوشیاری حاجی بابا، رزاق (1391)، بی‌کیفری مجرمان و مقابله با آن در آئینه حقوق بین‌الملل (با تاکید بر اساسنامه دادگاه کیفری بین‌المللی)، همایش ملی حقوق بین‌الملل در آیینه علوم روز. SID. https://sid.ir/paper/820686/fa
4.      پرادل، ژرودلا (1388)، صلاحیت جهانی دادگاه‌های ایران در حقوق کیفری بین‌المللی، مترجم: هنجنی، علی، دورۀ 12، شمارۀ 50، 589-610 .
5.      پورهاشمی، عباس (2026)، دیدگاه‌های حقوقی در مورد امکان اعمال تعرفه‌ها و هزینه‌ها در تنگه هرمز (تحلیل رژیم حقوقی ترانزیت، حقوق حاکمیتی و چالش‌های حقوق بین‌الملل)، مجله الکترونیکی SSRN، موسسه کانادایی تخصص حقوق بین‌الملل (CIFILE)، موجود در: https://ssrn.com/abstract=6505281 (دسترسی در 30 مه 2026).
6.      داعی‌الاسلام، سعید (1401)، تحریم قضات دیوان کیفری بین‌المللی توسط ایالات متحده آمریکا در پرتو قواعد حقوق بین‌الملل، تمدن حقوقی، دورۀ 5، شمارۀ 13، 139-160 .
7.      دلاوری، ابوالفضل (1388)، نقش کمیسیون‌های حقیقت‌یاب در حل منازعات سیاسی و بین‌المللی، پژوهش حقوق و سیاست، دوره11، شمارۀ  26، 151-180.
8.      ذاکرحسین، محمدهادی (1399)، مفهوم و کارکرد قضیه در دیوان کیفری بین‌المللی، پژوهش‌های حقوق جزا و جرم شناسی، دوره 8، شماره16 ،191-163.
9.      ذاکر حسین، محمد هادی (1398)، صلاحیت تکمیلی در رویۀ قضایی دیوان کیفری بین‌المللی؛وحدت شخص و موضوع، مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی، دوره 49، شماره 2، 373 تا 395.
10.    ذکایی، محمدسعید (1403)، سیاست‌گذاری حافظه؛ مسائل، مناقشات و اولویت ها،مطالعات میان رشته‌ای در علوم انسانی، دوره 17، شماره 1 ،79-113
11.  رضوی فرد، بهزاد (1404). جرم‌شناسی جرایم و جنایات بین‌المللی؛ چالش‌های مطالعه جنایات بین‌المللی تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی، دوره ۲ ، شماره 3، 197-241  doi:  10.22034/jclc.2025.2050931.1152
12.    زمانی، قاسم و بلاغی، ابوذر و اصلانی، ریحانه (1404)، اسرائیل و جنگ در غزه؛نقض حقوق کودکان، مطالعات حقوق عمومی، مقالۀ آمادۀ انتشار، 1-23.
13.    زمانی، قاسم و حسینی اکبرنژاد، هاله (1388)، اصل صلاحیت جهانی در آینۀ دیوان کیفری بین‌المللی، پژوهش حقوق و سیاست، دوره 11، شماره 26، 203تا242.
14.    سیدزاده ثانی، مهدی و فرهادی، زهرا (1398)، جبران خسارت تخریب میراث فرهنگی در دیوان کیفری بین‌المللی با نگاهی به پروندۀ المهدی، مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی، دورۀ 49،شمارۀ 1، 111-132.
15.    شریعت باقری، محمدجواد (1386)، ترجمه اساسنامه دیوان کیفری بین‌المللی، جلد اول، چاپ اول، تهران: جنگل
16.    شمعی، محمد؛ شهانقی، محمد و رضایی، آمنه (1404)، نقش کمیته‌های حقیقت‌یاب در اجرای موازین حقوق بشری، مطالعات حقوق عمومی، 1-24
17.    صالحی، حمید؛ موسوی، محمدرضا و توتی، حسینعلی (1392)، بررسی متغیر ایران هراسی بر امنیت خلیج فارس، نهمین همایش ملی خلیج فارس، تهران، 111-126.
18.    ضیایی بیگدلی، محمدرضا (1399)، حقوق بین‌المللی عمومی، جلداول، چاپ شصت و پنجم، تهران:گنج دانش
19.    طهماسبی، جواد (1395)، صلاحیت دیوان کیفری بین‌المللی، جلداول، چاپ اول، تهران: میزان
20.    عباسی، ابراهیم؛ نجات، علی و طالبی، صغری (1395)، الگوی امنیتی بازدارندگی در تنگۀ هرمز و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، پژوهش‌های راهبردی سیاست، دورۀ 5، شماره 17، 59 تا80.
21.    غنی، کیوان و فروغی، فضل‌الله (1401)، اهداف و عوامل موثر در کیفردهی مرتکبان جنایات علیه میراث فرهنگی در پرتو پروندۀ المهدی و رویۀ دیوان کیفری بین‌المللی، آموزه‌های حقوق کیفری، دورۀ 19، شمارۀ 24، 261-293.
22.    فرجی، محمد (1403)، اقتضائات جنگ حقوقی برای دیوان کیفری بین‌المللی و بنیان‌های پارادایمی آن، آموزه‌های حقوق کیفری، دوره20، شماره 26، 379 تا 412.
23.    قاسمی، غلامعلی و تسخیری، محمدصالح (1395)، شخصیت حقوقی سازمان‌های غیردولتی، فصلنامۀ پژوهش حقوق عمومی، دورۀ 19، شمارۀ 55، 215-243
24.    قلی‌پور، غلامرضا و نسرین، مهرا (1399)، جنایت اکوساید؛گذشته، حال و آینده، پژوهش حقوق کیفری، دورۀ 8، شمارۀ 30، 43-81.
25.    قیاسی، جلال‌الدین و محترم قلاتی، ایمان (1396)، تحلیل عنصر محور رکن معنوی جنایات عمدی در صلاحیت دیوان کیفری بین‌المللی، پژوهش حقوق کیفری، دورۀ  6، شمارۀ 21، 155-196
26.    کیتیچایساری (شیایرزی)، کریانگ ساک (1392)، حقوق بین‌المللی کیفری، ترجمۀ: یوسفیان، بهنام و اسماعیلی، محمد، جلد اول، چاپ سوم، تهران: سمت
27.    گمار مکربی، زهرا و نیکخواه سرنقی، رضا  (1404)، تحلیل نقش مستندات و احکام کیفری بین‌المللی در تقویت پروندۀ مطالبۀ غرامات جنگی ایران علیه اسرائیل؛ مطالبۀ موردی جنگ دوازده روزه، مجموعه مقالات شانزدهمین کنفرانس بین‌المللی و ملی مطالعات مدیریت، حسابدرای و حقوق، تهران؛ ایران،  244 تا 255.
28.    محقق داماد، سید مصطفی و درویش زاده محمد (۱۴۰۵) فراخوانی برای تحلیل کیفری و جرم‌شناختی تجاوز اسرامریکا به ایران؛ از بیین الگوهای جنایی تا تدوین مدل های تعقیب کیفری، دو سالنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی ، دوره ۳، شماره ۵ ۲۴۰-۳۷ . doi:  10.22034/jclc.2026.738761
29.    مفخم ناصر اسلامی، نگار و مؤمنی‌راد، احمد (1398)، سازمان‌های بین‌المللی غیردولتی و نقش آن‌ها در حقوق بشر؛ «مطالعه موردی دیده بان حقوق بشر»، فصلنامۀ تعالی حقوق، دوره 5، شمارۀ 2 ، 143-168
30.    موسوی، فضل‌الله  و عسگری، امیرحسین (1404) بررسی تطبیقی جایگاه حفاظت از محیط زیست در حقوق بین‌الملل بشر و حقوق بین‌الملل بشردوستانه، تمدن حقوقی، دورۀ 8، شمارۀ 24، 25-54.
31.    مؤمنی، مهدی (1396)، ارزیابی اعمال صلاحیت جزایی ایران و دیوان کیفری بین‌المللی نسبت به جنایات ارتکابی داعش در سوریه و عراق، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، دوره 21،شماره 1، 150 تا 176.
32.    میرجعفری، سیدحسین؛ زرنشان، شهرام و رحمتی‌فر، سمانه (1402)، صلاحیت جهانی دادگاه‌های ایران در حقوق بین‌المللی کیفری، مطالعات حقوق عمومی، دوره 53، شماره 3، 1653-1675.
33.    نژندی‌منش، هیبت‌الله؛ علویان، مطلّب و دادگر، علی (1395) سازوکارهای دیوان کیفری بین‌المللی برای مبارزه با بی‌کیفرمانی، فصلنامۀ قضاوت، دورۀ 16 ، شمارۀ 88، 91-114.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 20 شهریور 1405