دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

جرم‌انگاری بی‌شرمی در سپهر عمومی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق اسلامی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
چکیده
حتی در جوامعی که رعایت مقولاتی مانند حجاب یا نوع خاصی از پوشش برای مردان یا زنان در شمار دغدغه‌های قانونگذاران نیست، «شرم» همچنان به‌مثابۀ ارزشی اخلاقی و اجتماعی به‌کلی از نظر دور نیست. حتی در نگاه لیبرال، گونه‌هایی از بی‌شرمی مشمول برخی از اصول جرم‌انگار می‌شوند. در این میان، تعیین حدود و ثغور این مداخلۀ کیفری، با چالش‌هایی جدی در رابطه با نسبت میان آزادی فردی و اخلاق عمومی مواجه است. دراین‌راستا، پژوهش حاضر با تکیه بر روش توصیفی- تحلیلی، به بررسی امکان جرم‌انگاری رفتارهای بی‌شرمانه در سپهر عمومی پرداخته و تلاش می‌کند تا با الهام از آموزه‌های اخلاقی، همراه با رعایت چارچوب‌های حقوق کیفری، مبانی موجهۀ چنین مداخله‌ای را روشن سازد. پرسش اصلی مقاله این است که بر مبنای چه معیار یا معیارهایی می‌توان رفتارهای بی‌شرمانه در سپهر عمومی را مستوجب واکنش کیفری دانست و حدود این مداخله تا کجاست؟ یافته‌های پژوهش نشانگر آن است که اصل ضرر تنها در چارچوبی محدود می‌تواند مبنای جرم‌انگاری پاره‌ای از رفتارهای بی‌شرمانه در حوزۀ عمومی باشد، اما بر مبنای اخلاق‌گرایی قانونی شمار بیشتری از رفتارهای بی‌شرمانه را می‌توان جرم‌انگاری نمود؛ هرچند ارائۀ معیارهایی برای کاربست این اصل به منظور گریز از تورم کیفری ضروری خواهد بود. در عین حال، اصولی همچون اصل آزار نیز می‌توانند در برخی موارد نقش تکمیلی در توجیه جرم‌انگاری این رفتارها ایفا نمایند. مقاله همچنین با مقایسۀ رویکردهای دو سنت فکری لیبرالیسم و جمهوری‌خواهی، توضیح می‌دهد که در سنت لیبرالیسم، به دلیل تأکید بر آزادی‌های فردی، ترجیحات شخصی و حریم خصوصی، قلمرو جرم‌انگاری رفتارهای بی‌شرمانه به‌شدت محدود است؛ در حالی‌که در سنت جمهوری‌خواهی، با توجه به اهمیت فضیلت‌های مدنی، خیر عمومی و انسجام اجتماعی، امکان مداخلۀ گسترده‌تر دولت در تنظیم رفتارهای عمومی وجود دارد. در نهایت، می‌توان گفت تعیین حدود این مداخله و جرم‌انگاری بی‌شرمی در سپهر عمومی مستلزم برقراری توازن میان احترام به آزادی‌های فردی و پاسداشت ارزش‌های اجتماعی است.
کلیدواژه‌ها

1)     فارسی

الف) کتب

1.      قرآن کریم (1401). (ترجمۀ ناصر مکارم شیرازی). مشهد: موسسۀ چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.
2.      آرنت، هانا (1390). وضع بشر (ترجمۀ مسعود علیا). تهران: انتشارات ققنوس.
3.      آلتمن، اندرو (1396). درآمدی بر فلسفۀ حقوق (ترجمۀ بهروز جندقی). قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
4.      برلین، آیزایا (1398). چهار مقاله دربارۀ آزادی (ترجمۀ محمدعلی موحد). تهران: انتشارات خوارزمی.
5.      برهانی، محسن (1394).  اخلاق و حقوق کیفری. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
6.      بیات، شیرین، و الهه لطفعلی‌زاده (1401). مختصر جرم‌شناسی. تهران: انتشارات دادبانان دانا.
7.      عباسی، بیژن (1402). مبانی حقوق عمومی. تهران: نشر دادگستر.
8.      کدیور، محسن (1393). حقّ‌الناس (اسلام و حقوق بشر). تهران: انتشارات کویر.
9.      میل، جان استوارت (1385). دربارۀ آزادی (ترجمۀ جواد شیخ‌الاسلامی). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
10.    نوبهار، رحیم (1387). حمایت حقوق کیفری از حوزه‌های عمومی و خصوصی. تهران: انتشارات جنگل جاودانه.
11.    هابرماس، یورگن، (1386)، تحول ساختاری فضای عمومی: کاوشی در باب جامعۀ بورژوایی (ترجمۀ جمال محمدی). تهران: نشر افکار.

ب) مقالات

12.    استوارسنگری، کورش (1403). لزوم مفهوم‌شناسی حقوقی حوزۀ عمومی با نقد دیدگاه‌های غیرحقوقی با تأکید بر نقد دیدگاه هابرماس. حقوق عمومی تطبیقی 1 (3): 1-25.
13.    برهانی، محسن (1394). جرم‌انگاری حقوق بشری؛ از اقتضائات صحیح اخلاقی تا خودمختاری. دوفصلنامۀ بین‌المللی حقوق بشر 10 (1): 105-120.
14.    برهانی، محسن، و محمدرضا رهبرپور (1390). چرایی جرم‌انگاری در قلمروِ اخلاق زیستی. مطالعات حقوق خصوصی 41 (4): 41-59.
15.    حاجی ده‌آبادی، محمدعلی، و عبدالوهاب کریمی (1400، بهار). شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم‌شناسی و اخلاق اسلامی. پژوهش‌های اخلاقی 43: 125-146.
16.    نوبهار، رحیم (1381). به‌سوی مجازات‌های هرچه انسانی‌تر. مجموعه مقالات همایش بین‌المللی حقوق بشر و گفتگوی تمدن‌ها، دانشگاه مفید: 325-344.
17.    نوبهار، رحیم، و علیرضا نوبهاری طهرانی (1401، تابستان). مبانی پدرسالاری قانونی با نگاهی به نقش آن در جرم‌انگاری. مطالعات حقوقی 14 (2): 373-401.
18.    نوبهار، فاطمه (1392). از حوزۀ عمومی تا فضاهای عمومی: بررسی جایگاه فضای عمومی در قوانین جمهوری اسلامی ایران. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه شهید بهشتی.
19.    یزدیان جعفری، جعفر، و الهه خیرمند (1394). پدرسالاری کیفری، مفهوم، انواع، مشروعیت و مصادیق آن در حقوق کیفری. حقوق اسلامی 12 (45): 106-67.

ج) منابع آنلاین

20.    اندیشکدۀ اریحا. (بی‌تا). ترجمۀ برگرفته از نسخۀ خطی «کتاب مقدس یعنی عهد عتیق و عهد جدید. بازیابی‌شده ۹ شهریور ۱۴۰۴ از:
21.    لغتنامۀ دهخدا. (بی‌تا). بازیابی‌شده ۹ شهریور ۱۴۰۴ ا

2)     انگلیسی

22.    Braga-Pinto, C. (2014). The honor of the abolitionist and the shamefulness of slavery. Luso-Brazilian Review, 51(2), 170–199.
23.    Cambridge Dictionary. Retrieved 1 August 2026 from: https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/shamelessness
24.    Clarkson, C. M. V. (2005). Understanding criminal law. London: Sweet & Maxwell Ltd.
25.    Dagger, R. (2011a). Republicanism and the foundations of criminal law. In R. A. Duff & S. Green (Eds.), Philosophical foundations of criminal law (pp. 44–66). Oxford: Oxford University Press.
26.    Dagger, R. (2011b). Republicanism. The Oxford handbook of the history of political philosophy. New York: Oxford University Press UK.
27.    Devlin, P. (1962). The enforcement of morals. Oxford: Oxford University Press.
29.    Feinberg, J. (1987). The moral limits of the criminal law, Volume 2: Offense to others. New York, US: Oxford University Press USA.
30.    Flanders, C. (2006). Shame and the meanings of punishment. Cleveland State Law Review, 54. Saint Louis U. Legal Studies Research.
31.    Hart, H. L. A. (1963). Law, liberty, and morality. Stanford, CA: Stanford University Press.
32.    Karp, D. R. (1998). The judicial and judicious use of shame penalties. Crime & Delinquency, 44(2), 277–294.
33.    Lu, Y. (2018). Shame and the Confucian idea of Yi (Righteousness). International Philosophical Quarterly, 58(1), 5–18.
34.    Pettit, P. (1997). Republicanism: A theory of freedom and government. Oxford: Oxford University Press.
35.    Pinter, AndreJ (2004). Public Sphere and History: Historian’s Response to Habermas on the “worth” of the Past. Journal of Commuincation inquiry, 28(3).
36.    Velleman, J. D. (2001). The genesis of shame. Philosophy & Public Affairs, 30(1), 27–52.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.