دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

نقش متغیرهای اجتماعی در گونه‌شناسی و جهت‌گیری بزهکاری زنان زندانی کرمانشاه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 کارشناس ارشد حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 دانشیار، گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
10.22034/jclc.2026.2079997.1299
چکیده
زمینه و هدف‌:‌ شناخت عوامل اجتماعی مؤثر بر شکل‌گیری رفتار مجرمانه، پیش‌شرط بنیادین تدوین سیاست‌های پیشگیرانه است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل جامعه‌شناختی عوامل مؤثر بر گرایش و گونه‌شناسی رفتارهای مجرمانه در میان زنان زندانی استان کرمانشاه انجام شد و در پی پاسخ به این سؤال اصلی بود که متغیرهای اجتماعی و ساختاری، از جمله وضعیت اقتصادی، تحصیلات، محیط اجتماعی و شبکه‌های حمایتی، چه نقشی در جهت‌گیری و[RS1.1] نوع جرم ارتکابی زنان دارند. فرضیه اصلی پژوهش آن بود که میان فشارهای اقتصادی ـ اجتماعی، ویژگی‌های جمعیت‌شناختی و محیطی با گرایش به جرم و گونه جرم ارتکابی رابطه معنادار وجود دارد.

روش‌شناسی‌:‌این مطالعه از نظر هدف‌،‌کاربردی و با روش‌پیمایشی‌(توصیفی-تحلیلی)‌‌صورت‌گرفت.‌‌جامعه آماری شامل کلیه زنان‌زندانی در زندان‌مرکزی کرمانشاه در نیمه‌نخست سال ۴۰۳‌(۸۰ نفر)‌‌بود که به‌دلیل محدودیت‌جامعه‌،‌از روش تمام‌شماری استفاده‌شد و داده‌های۷۰پرسشنامه معتبر مبنای تحلیل قرار گرفت.‌‌جهت آزمون‌فرضیه‌ها از نرم‌افزارSPSS و آزمون‌های‌همبستگی پیرسون‌،‌t مستقل‌،‌تحلیل واریانس‌(ANOVA)‌،‌آزمون خی-دو و رگرسیون چندگانه استفاده گردید.

یافته‌ها‌:‌ نتایج[RS2.1] آزمون‌های آماری، فرضیه‌های پژوهش را تأیید کرد و نشان داد که فشارهای اقتصادی و اجتماعی، قوی‌ترین همبستگی مستقیم را با افزایش شدت رفتارهای مجرمانه دارند؛ به‌گونه‌ای که تحلیل رگرسیون نشان داد میزان درآمد به‌تنهایی ۵۰٪ از تغییرات گرایش به جرم را تبیین می‌کند R²=0.50 و نرخ جرم محله نیز ۲۱٪ از واریانس گرایش به جرم را توضیح می‌دهد. تحلیل تفکیکی داده‌ها، الگوی[RS3.1] متفاوتی را تحت عنوان «پارادوکس تحصیلات» آشکار ساخت؛ بدین‌معنا که سطوح بالاتر تحصیلات با افزایش گرایش به جرایم مالی همسویی داشت، درحالی‌که جرایم خشن و جرایم مرتبط با مواد مخدر عمدتاً در گروه‌هایی با پایگاه اقتصادی پایین و ساکن در محلات دارای بی‌سازمانی اجتماعی مشاهده شد. افزون بر این، متغیر سن نیز با نوع جرم رابطه معنادار داشت؛ به‌گونه‌ای که جرایم مالی در گروه سنی ۱۸ تا ۲۵ سال، جرایم خشن و جرایم مرتبط با مواد مخدر در گروه سنی ۲۶ تا ۳۵ سال، و جرایم مرتبط با مواد مخدر در سنین بالاتر فراوانی بیشتری داشتند. همچنین، نقش مادری به‌عنوان یک عامل کنترل اجتماعی، رابطه‌ای معکوس با جرم داشت و تأثیر همسالان نابهنجار به‌عنوان تسهیل‌کننده جرایم باندی تأیید شد.

نتیجه‌گیری‌:‌رفتارهای مجرمانه زنان ماهیتی یکسان ندارند و تابع تعامل‌«فشار ساختاری»و«فرصت‌های محیطی»هستند.‌‌بنابراین‌،‌پیشنهاد‌می‌شود سیاست‌گذاری‌جنایی تفکیکی جایگزین مداخلات‌عمومی گردد؛‌بدین‌صورت که برای گروه تحصیل‌کرده‌،‌بسترهای«اشتغال تخصصی و مستقل»‌(جهت رفع موانع سوءپیشینه)‌‌ایجاد شود و برای گروه‌های آسیب‌پذیر‌،‌تمرکز بر«مهارت‌آموزی زودبازده و حمایت‌معیشتی»باشد تا ریشه‌های اقتصادی جرم به‌صورت عینی خنثی شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

الف) منابع فارسی
کتاب‌ها
۱. پورحسن‌سنگری، علی (۱۳۹۳). جرم‌شناسی تحلیلی. تهران: انتشارات مؤلف.
۲. محتشمی، ندا (۱۳۹۱). نظریه تعامل‌گرایی در جرم‌شناسی و سیاست جنایی. تهران: نشر مجد.
۳. ولد، جرج؛ برنارد، توماس؛ اسنیپس، جفری (۱۳۹۷). جرم‌شناسی نظری. ترجمه علی شجاعی. تهران: نشر سمت.
مقالات
۴. اسفندیاری، اسماعیل (۱۳۸۲). «فقر و انحرافات اجتماعی». مطالعات راهبردی زنان، ۲۱، ۴۷-۷۵.
۵. باقری، معصومه؛ ملتفت، حسین (۱۳۸۹). «برخی عوامل مؤثر بر ارتکاب جرم زنان: مطالعه نمونه‌هایی از زنان در شهر اهواز». مطالعات اجتماعی ایران، ۴(۲)، ۱۶۳-۱۸۴.
۶. بنی‌فاطمه، حسین؛ باقری‌رئوف، زینب (۱۳۸۷). «عوامل اجتماعی مؤثر بر شدت جرایم در بین زنان مجرم زندان شهر ارومیه (بند نسوان)». مطالعات جامعه‌شناسی، ۱(۱)، ۱-۲۱.
۷. جهانبخش، اسماعیل؛ ترکی‌هرچگانی، محبوبه (۱۳۹۵). «بررسی عوامل اجتماعی-اقتصادی مؤثر بر جرم زنان زندانی شهرکرد». فصلنامه پژوهش اجتماعی، ۸(۳۱)، ۱۱۹-۱۴۴.
8. حسینی، سجاد؛ رضوی فرد،بهزاد(1403).«پیشگیری کنشی از جرم تخریب آثار تاریخی و فرهنگی با رویکرد علت شناسی». در فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی، 1(1)، 66-101. Doi: 10.22034/jclc.2024.718663
9. رضایی، انیس؛ ادهمی، عبدالرضا؛ کاظمی‌پور ثابت، شهلا (۱۴۰۱). «تأثیر سرمایه‌های اقتصادی و اجتماعی بر فرهنگ فقر: زنان شهر کرمانشاه». پژوهشنامه مددکاری اجتماعی، ۹(۳۴)، ۱۱-۸۵.
10. سراج‌زاده، سید حسین؛ گیلانی، اشرف (۱۳۸۸). «بی‌سازمانی اجتماعی و ترس از جرم (مطالعه مقایسه‌ای مناطق ۳ و ۱۲ شهر تهران)». رفاه اجتماعی، ۹(۳۴)، ۲۲۳-۲۴۴.
۱1. شایگان، فریبا؛ معتمدی، صدیقه (۱۳۹۳). «بررسی تأثیر عوامل اجتماعی در بزهکاری زنان (مقایسه زنان بزهکار با زنان غیربزهکار تحت پوشش بهزیستی رباط کریم)». مطالعات راهبردی زنان، ۱۶(۶۳)، ۱۶۳-۱۹۸.
۱2. صابری، راضیه؛ باقری‌نژاد، زینب؛ شکیبایی، سجاد (۱۴۰۴). «عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر بروز نزاع‌های دسته‌جمعی: مطالعه موردی شهرستان شهریار». مجله حقوقی دادگستری، ۸۹(۱۲۹)، ۴۰۴-۴۰۵.
۱3. علمی، محمود؛ تقوی، نعمت‌الله؛ کاظمی‌فر، سولماز (۱۳۸۹). «بررسی نقش عوامل اجتماعی در گرایش به جرم زنان زندان شهر تبریز». مطالعات جامعه‌شناسی، ۳(۹)، ۷-۲۱.
۱4. علیوردی‌نیا، اکبر؛ حیدری، حمید (۱۳۹۱). «کاربست تجربی نظریه یادگیری اجتماعی ایکرز در مطالعه رفتارهای وندالیستی دانش‌آموزان». مجله جامعه‌شناسی ایران، ۱۳(۱-۲)، ۷-۱۵.
۱5. عنبری، موسی؛ بقایی، سارا (۱۳۹۳). «ارتباط فرهنگ فقر و آسیب‌گرایی زنان حاشیه‌نشین شهری (مورد مطالعه: منطقه دیزج شهر همدان)». توسعه محلی (روستایی-شهری)، ۶(۲)، ۲۰۹-۲۳۲.
۱6. فلاحیان، فاطمه‌زهرا؛ اسماعیلی، مهدی؛ حاجی‌تبار فیروزجائی، حسن (۱۳۹۹). «اثرپذیری زنان بزهکار از شرایط محیطی در تحقق جرائم علیه تمامیت معنوی (مطالعه موردی استان مازندران)». فقه و حقوق خانواده، ۲۵(۷۳)، ۱۵-۲۳.
۱7. فرهمند، مهناز؛ جوادیان، رضا؛ جلیلی‌پیرانی، شکوفه (۱۴۰۰). «نقش ازخودبیگانگی، تبعیض جنسیتی و داغ‌انگ در طرد اجتماعی زنان زندانی از تعاملات بین‌فردی». فصلنامه مددکاری اجتماعی، ۱۰(۴)، ۵۷-۶۶.
۱8. قاسمی، وحید؛ یازرلو، عطیه (۱۳۸۴). «اثر ناکامی اجتماعی بر نوع جرائم در میان مجرمان استان گلستان». پژوهشنامه علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه مازندران، ۱۴، ۱۱۲.
۱9. کرمی، علیرضا (۱۴۰۱). «تحلیلی بر بزهکاری اطفال و نوجوانان در پرتو نظریه معاشرت ترجیحی و تعامل نمادین». دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی، ۵(۵۲)، ۱۳۳-۱۴۶.
20. معظمی، شهلا؛ اسمعیلی، محسن (۱۳۹۹). «جرم‌شناسی پدیده فرار از منزل نوجوانان». فصلنامه رهیافت پیشگیری از جرم، ۳(۲)، ۱۱۱-۱۱۲.
۲1. ناصری‌پلنگرد، سهیلا؛ محمدی، فریبا؛ دوله، معصومه؛ ناصری، محبوبه (۱۳۹۲). «عوامل مؤثر بر اعتیاد زنان». فصلنامه زن و فرهنگ، ۴(۱۶)، ۸۷-۸۸.
22.نیازپور،امیرحسن؛ خواجه نوری، یاسمن(1403). کنشگری پیشگیرانه پلیس در «قانون حمایت از اطفال و نوجوانان» 1399. تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی،1(2)،151-184. Doi: 10.22034/jclc.2025.2048674.1132
پایان‌نامه‌ها
۲3. باقری، مهشید (۱۳۸۱). عوامل اجتماعی مؤثر بر بزهکاری زنان (تحقیقی پیرامون زنان محبوس در بند نسوان زندان اوین). پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه تهران.
۲4. حیدری‌زاد، رباب (۱۳۹۵). بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر ارتکاب انواع جرایم و میزان تکرار آن در میان زنان زندانی شهر ارومیه. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز.
۲5. عسکری‌زاده، آرزو (۱۳۹۷). عوامل اجتماعی گرایش زنان به ارتکاب جرم در شهر یاسوج و راهکارهای پیشگیری از آن در سال‌های ۹۱-۹۵. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 28 تیر 1405