دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

جنایت علیه بشریت در جنگ دوازده ‌روزه ایران–اسرائیل: رویکردی تلفیقی میان حقوق بین‌الملل و جرم‌شناسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای حقوق جزا و جرمشناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی،دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
2 دکترای حقوق جزا و جرمشناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.
چکیده
این پژوهش به بررسی جنگ دوازده‌روزه اسرائیل علیه ایران از منظر حقوق بین‌الملل کیفری و جرم‌شناسی بین‌المللی می‌پردازد و نشان می‌دهد که حتی مخاصمات کوتاه‌مدت نیز می‌توانند واجد شرایط جنایت علیه بشریت باشند. تمرکز اصلی بر تحلیل حقوقی حملات در پرتو ماده ۷ اساسنامه رم و تبیین چرایی وقوع آن با بهره‌گیری از نظریه‌های کلاسیک و نوین جرم‌شناسی است. روش تحقیق در سه محور مکمل سامان یافته است: نخست، تحلیل عناصر سه‌گانه جنایت علیه بشریت (عنصر مادی، معنوی و زمینه‌ای) بر اساس داده‌های رسمی، گزارش‌های ایران به شورای امنیت و اسناد بین‌المللی؛ دوم، بررسی شخصیت رهبران سیاسی اسرائیل با رویکرد روان‌شناسی سیاسی و تحلیل گفتار و رفتار امنیتی آنان؛ و سوم، تطبیق اقدامات با نظریه‌های جرم‌شناسی از جمله فنون خنثی‌سازی، انتخاب عقلانی، معاشرت‌های ترجیحی، تضاد، فشار، جرم دولتی و جرم‌شناسی صلح‌طلبانه. یافته‌ها نشان می‌دهند که حملات اسرائیل با معیارهای ماده ۷ اساسنامه رم قابل تطبیق‌اند: گستردگی تخریب و تلفات غیرنظامیان عنصر مادی، آگاهی و قصد رهبران عنصر معنوی، و ارتباط حملات با سیاست کلان امنیتی دولت عنصر زمینه‌ای را محقق می‌سازد. از منظر جرم‌شناسی نیز ویژگی‌های شخصیتی نتانیاهو همراه با فرهنگ امنیت‌گرا، پوپولیسم امنیت‌محور و نابرابری قدرت جهانی، زمینه‌ساز انتخاب خشونت بوده‌اند. هر یک از نظریه‌های جرم‌شناسی بخشی از چرایی این رفتار را توضیح داده و در مجموع تصویری جامع از تعامل عوامل فردی، ساختاری و ایدئولوژیک ارائه می‌کنند. افزون بر این، تحلیل روان‌شناسی سیاسی نشان می‌دهد که اقتدارگرایی، خودشیفتگی و استفاده ابزاری از گفتمان امنیتی می‌تواند تصمیمات خشونت‌بار رهبران را تسهیل کند. نوآوری پژوهش در ترکیب سه حوزه مستقل حقوق بین‌الملل کیفری، جرم‌شناسی بین‌المللی و روان‌شناسی سیاسی است که تحلیلی چندبُعدی از مخاصمه ارائه می‌دهد. نتیجه آن است که تحلیل چنین جنگ‌هایی نیازمند رویکردی تلفیقی است؛ رویکردی که نه‌تنها به توسعه ادبیات جرم‌شناسی بین‌المللی کمک می‌کند بلکه می‌تواند مبنایی برای طراحی سازوکارهای مؤثرتر در پاسخگویی و مسئولیت‌پذیری رهبران سیاسی در سطح جهانی باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


امیرسلیمانی، فاطمه؛ ستایش‌پور، محمد (1403). جنایات علیه بشریت در حقوق بین‌الملل. دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی 7(81): 46-62.  
حاجی‌ده‌آبادی، محمدعلی؛ شمس‌ناتری، محمدابراهیم؛ گل‌خندان، سمیرا (1395). مطالعه جرم‌شناختی ساختار روانی مرتکبین جرایم علیه بشریت. فصلنامه پژوهش حقوق کیفری 5(16): 48-68.  
رحمتی ترکاشوند، سجاد؛ پورقهرمانی، بابک (1402). جنایت‌های علیه بشریت در میانمار و لزوم جرم‌انگاری آن در حقوق ایران. تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری 56: 89-106.
رضوی فرد، بهزاد  (1404). جرم شناسی جرایم و جنایات بین المللی ؛ چالش های مطالعه جنایات بین المللی. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, 2(3): 197-241. Doi:  10.22034/jclc.2025.2050931.1152
رئیسی، لیلا (1397). بررسی شرایط عمومی جرائم علیه بشریت. فصلنامه وکالت 27 و 28: 97-107.
رستم‌زاد، حسین؛ ابراهیمی، مجتبی (1396). جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت عربستان سعودی در یمن از منظر حقوق بین‌الملل. پژوهش‌های حقوق بین‌الملل 10(2): 47-76.  
صالحی، محمدخلیل؛ سلمانی‌فرهمند، محمد (1400). تحلیل ترور دانشمندان هسته‌ای ایران از منظر حقوق داخلی و بین‌الملل. تمدن حقوقی 9(4): 407-432.
صالحیان، ایمان؛ دهقانی‌سانیچ، محمدرضا (1398). بررسی جنایات علیه بشریت. فصلنامه مطالعات علوم اجتماعی 7(3): 83-97.
کهندانی، محسن، رضوی فرد، بهزاد (1399). تضمین‌های حقوق شهروندی متهمان جرایم تروریستی در مرحله تحقیقات؛ مطالعه تطبیقی در حقوق ایران، انگلستان و مصر. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 3(7), 157-187.  10.22034/law.2021.523262.1040
گل‌خندان، سمیرا؛ حاجی‌ده‌آبادی، محمدعلی (1399). بررسی جرم‌شناختی عوامل داخلی مؤثر بر ارتکاب جرایم علیه بشریت. پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی 8(15): 205-226.  
گل‌خندان، سمیرا (1400). بررسی جرم‌شناختی عوامل بین‌المللی مؤثر بر ارتکاب جرایم علیه بشریت. پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی 7(13): 81-107.
نوری، وحید؛ حسینی، سیدحسن (1398). فردگرایی در سیاست خارجه آمریکا در دوره دونالد ترامپ: نتایج و پیامدها. فصلنامه مطالعات روابط بین‌الملل 12(47): 179-216.
نژندی‌منش، هیبت‌الله (1399). امکان‌سنجی حقوقی توصیف ترور سردار سلیمانی و دیگران به مثابه جنایت علیه بشریت. پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب 7(2): 245-275.
هادی‌تبار، اسماعیل؛ طاهریان، میلاد (1398). گذار از جرم‌شناسی صلح‌ساز به سیاست جنایی صلح‌مدار. آموزه‌های حقوق کیفری 16(18): 257-288.
 
Akhavan, P. (2012). Reducing Genocide to Law: Definition, Meaning, and the Ultimate -Crime. Cambridge: Cambridge University Press. 
Bar-Tal, D. (2013). Intractable Conflicts: Socio-Psychological Foundations and Dynamics. Cambridge: Cambridge University Press. 
Cassese, A. (2013). International Criminal Law. Oxford: Oxford University Press.
Cohen, S. (2013). States of Denial: Knowing about Atrocities and Suffering. Cambridge: Polity Press. 
Cornish, D., & Clarke, R. (1986). The Reasoning Criminal. New York: Springer.
Fromm, E. (1973). The Anatomy of Human Destructiveness. New York: Holt, Rinehart and Winston. 
Green, P., & Ward, T. (2004). State Crime: Governments, Violence and Corruption. London: Pluto Press. 
Hagan, J., & Rymond-Richmond, W. (2009). Darfur and the Crime of Genocide. Cambridge: Cambridge University Press. 
Kelman, H. C. (2001). The Role of Leaders in Genocide and Mass Violence. Political Psychology, 22(1), 45–63. Kelman, H. (2001). The Social Psychology of Intergroup Conflict. Annual Review of Psychology, 52(1), 1–27. 
Lee, K., & Ashton, M. (2019). The HEXACO Personality Inventory. New York: Springer. 
Merton, R. (1938). Social Structure and Anomie. American Sociological Review, 3(5), 672–682. 
Pepinsky, H. E., & Quinney, R. (1991). Criminology as Peacemaking. Bloomington: Indiana University Press.   Quinney, R. (1977). Class, State, and Crime. Thousand Oaks, CA: Sage. 
Robertson, G. (2012). Crimes Against Humanity: The Struggle for Global Justice. New York: New Press. 
Rothe, D., & Mullins, C. (2006). State Crime: Current Perspectives. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press.
Schabas, W. (2017). An Introduction to the International Criminal Court. Cambridge: Cambridge University Press. 
Staub, E. (2011). Overcoming Evil: Genocide, Violent Conflict, and Terrorism. Oxford: Oxford University Press.  Sutherland, E. (1947). Principles of Criminology. Philadelphia: J.B. Lippincott. 
Sykes, G., & Matza, D. (1957). Techniques of Neutralization. American Sociological Review, 22(6), 664–670. 
خبرگزاری‌ها و گزارش‌های بین‌المللی
Amnesty International. (2021). Annual Report on Armed Conflicts. Amnesty Publications. 
 BBC. (2025, June). Netanyahu’s leadership style under scrutiny. BBC News. Retrieved from https://www.bbc.com    European Council. (2023). EU statements on Middle East peace process. European Council. Retrieved from https://www.consilium.europa.eu     
 Haaretz. (2020, March). Netanyahu’s leadership style and crisis management. Haaretz. Retrieved from https://www.haaretz.com   
 Human Rights Watch. (2021). World Report on Armed Conflicts. HRW Publications. 
Times of Israel. (2025, June). Netanyahu calls Iran strike a defining moment. Times of Israel. Retrieved from https://www.timesofisrael.com 
UN News. (2024, September). Netanyahu defends Israel at UN General Assembly. United Nations News. Retrieved from https://news.un.org 
UN Reports. (2021). Report of the Independent International Commission of Inquiry. United Nations Publications. 
UNHCR. (2022). Humanitarian Impact of Armed Conflicts. UNHCR Publications. 
United Nations. (2021). Report on Middle East Security and Terrorism. UN Publications.