دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

پیشگیری بزه دیده مدار از اغفال جنسی کودکان ونوجوانان در فضای سایبر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 کارشناس ارشد حقوق کیفری اطفال و نوجوانان دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
همگام با توسعه فزاینده و روزافزون فضای سایبری و گسترش نفوذ شبکه‌های اجتماعی در لایه‌های مختلف زندگی فردی و اجتماعی، این عرصه به ناگزیر به بستری حاصلخیز برای وقوع و گسترش جرائم نوظهور و پیچیده تبدیل شده است. در این میان، کودکان و نوجوانان به لحاظ ویژگی‌های خاص رشدی، روانشناختی و سطح تجربه کمتر، در مقایسه با بزرگسالان، در معرض آسیب‌پذیری بیشتری در برابر این دسته از تهدیدات سایبری قرار دارند. از مصادیق بارز و نگران‌کننده این آسیب‌ها، می‌توان به پدیده شوم «اغفال و اغوای جنسی سایبری» اشاره نمود؛ فرآیندی که در آن فرد بزرگسال با به‌کارگیری شیوه‌های فریبنده، وعده‌های دروغین و تکنیک‌های پیشرفته دستکاری روانی، به تدریج اعتماد کودک یا نوجوان را جلب کرده و درصدد ایجاد یک رابطه نامشروع و سوءاستفاده‌گرانه برمی‌آید.

این پژوهش با اتخاذ رویکردی کاربردی و بهره‌گیری از روش تحقیق تحلیلی-توصیفی و با مطالعه و واکاوی گسترده منابع معتبر کتابخانه‌ای و مقالات علمی، درصدد تبیین و ارائه راهبردهای پیشگیرانه در دو سطح کلان و خرد برآمده است. یافته‌های تحقیق به وضوح نشان می‌دهد که در سطح اول (راهبردهای حاکمیتی و نهادی)، راهکارهای مؤثر و راهبردی شامل موارد ذیل است: تدوین و بازنگری مستمر قوانین بازدارنده و شفاف، تقویت ساختاری و بودجه‌ای نهادهای نظارتی، توسعه و طراحی پلتفرم‌های امن و بومی ویژه کودکان با استانداردهای بالا، اجرای برنامه‌های آموزشی مدون و جذاب در مدارس و از طریق رسانه‌های ملی، و گسترش کمی و کیفی گشت‌های تخصصی پلیس سایبری با بهره‌گیری از نیروهای متخصص.

در سطح دوم (راهبردهای خانواده‌محور)، مداخلات و اقدامات عملی حیاتی نظیر موارد زیر شناسایی و معرفی شد: مدیریت فعال و هوشمندانه دسترسی کودکان به فضای مجازی، ایمن‌سازی حساب‌های کاربری با تنظیمات دقیق حریم خصوصی، استفاده از نرم‌افزارهای کنترلی و نظارتی همگام با حفظ اعتماد، و مهم‌تر از همه، اجرای مستمر برنامه‌های آموزشی و گفت‌وگوهای صمیمانه درباره خطرات فضای مجازی در محیط امن خانواده.

در نتیجه‌گیری نهایی می‌توان اذعان داشت که مقابله کارآمد و پایدار با این پدیده مخرب، مستلزم عزمی ملی و همکاری همه‌جانبه نهادهای حاکمیتی، خانواده‌ها و جامعه مدنی است. اجرای همزمان و هماهنگ راهکارهای حقوقی، فنی و فرهنگی در چارچوب یک نظام جامع حمایتی، تنها راهبرد ممکن برای صیانت مؤثر از کودکان و تضمین سلامت روانی و امنیت آنان در فضای به ظاهر بی‌کران سایبری است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

1. ابراهیمی، شهرام(1401). جرم شناسی پیشگیری. جلد اول، چاپ ششم، تهران: انتشارات میزان.
2. ابوذری، مهرنوش(1401). تاثیر هوش مصنوعی در کیفیت تحقیقات جنایی. حقوق فناوری های نوین، 3(6)، صص.1-13.
3. ایقانی و دیگران (1401). علت شناسی و ارائه راهکارهای پیشگیری غیرکیفری از پدیده بزه‌دیدگی اطفال در فضای مجازی. مطالعات پیشگیری از جرم،17(66)،صص.1007-1026.
4. ایقانی، مصطفی و زهروی، رضا و میری، حسین و اسماعیلی، علی اکبر(1400). پیشگیری وضعی و اجتماعی از بزه دیدگی اطفال در فضای مجازی. جامعه شناسی سیاسی ایران، 16،صص.1007-1026. 10.30510/psi.2022.293706.1948
5. حسینعلی خانی، زهرا (1401). پیشگیری رشد مدار از خشونت اطفال و نوجوانان تحت تاثیر فضای مجازی. {پایان نامه کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی، تهران: دانشگاه تهران}.
6. حسینی، سید هادی (1397). آسیب های فضای مجازی در بین خانواده ها. نشریه معارف اسلامی و تبلیغ و ارتباطات،6(12)، صص57-69.
7. حیدری نژاد، نصرالله (1397). پیشگیری وضعی در جرایم سایبری از منظر حقوق کیفری ایران و جهان. نشریه علمی قانون یار،6(2)، صص.29-44.
8. حیدری، سیدعلی(1401). پیشگیری از بزهکاری کودکان و نوجوانان پیشگیری رشدمدار. با دیباچه محمود مهدوی، تهران: انتشارات میزان.
9. خانعلی پور واجارگاه، سکینه (1400). پیشگیری فنی از جرم. چاپ دوم، تهران: انتشارات میزان.
10. خواجه نوری یاسمن و امیرحسین نیازپور(1403). کنشگری پیشگیرانه پلیس در قانون حمایت از اطفال و نوجوانان ۱۳۹۹. دو فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی، 1(2)،صص. 151-184. 10.22034/jclc.2025.2048674.1132
11. داوری دولت آبادی، بهاره (1400). راهکارهای پیشگیری وضعی از جرایم سایبری علیه خانواده متاثر از اینستاگرام{ پایان نامه کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی، اصفهان: دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی}.
12. سی ولش براندون و دیوید پی فارینگتون(1394). دانشنامه پیشگیری از جرم آکسفورد (ترجمه: گروهی از پژوهشگران حقوق کیفری و جرم شناسی به کوشش حمیدرضا نیکوکار). با دیباچه علی حسین نجفی ابرندآبادی، تهران: انتشارات میزان.
13. شاهپوری تهمینه و تهمورث بشیریه.(1404). بررسی پیش‌بینی‌های بزه دیدگی جنسی از منظر مدل تلفیقی. دو فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی، 2(3)،صص  278-307 .  10.22034/jclc.2025.2047336.1128
14. عباسی، مریم(1396). تاثیر استفاده از فضای مجازی و ماهواره بر نوجوانان.  نشریه زندگی پاک،5(16)، صص.65-78.
15. عوضیان دره، ماندانا(1401). پیشگیری وضعی از جرایم سایبری در بوته آسیب شناسی حاکم بر آن{پایان نامه کارشناسی ارشد، اصفهان: دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی}.
16. قادری، علیرضا(1404). تحلیل جرم شناختی اغفال کودکان و نوجوانان در فضای سایبر{پایان نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه تهران}.
17. قربانی، مهسا و زمانی علویجه فرشته(1394). آموزش و ارتقای سلامت جنسی کودکان: شناخت کنجکاوی های جنسی کودکانه: مقدمه ای بر آموزش و ارتقای سلامت جنسی آنان. آموزش بهداشت و سلامت و ارتقاء سلامت ایران،3(3)،صص.198-210
18. کاریو، روبر(1384). مداخله روان شناختی- اجتماعی زودرس در پیشگیری از رفتارهای مجرمانه(ترجمه علی حسین نجفی ابرندآبادی). فصلنامه تحقیقات حقوقی،5(35)،صص.267-304.
19. گل محمدی خامنه، علی(1385). مدیریت پیشگیری از جرایم. تهران: انتشارات دانشگاه علوم انتظامی امین.
20. مهدوی، محمود و حیدری، سید علی(1403). پیشگیری از جرم(پیشگیری رشدمدار). چاپ دوم، تهران: انتشارات میزان.
21. مهدوی، محمود(1403). پیشگیری از جرم(پیشگیری رشدمدار). چاپ پنجم، تهران: انتشارات سمت.
22. نجفی ابرندآبادی، علی حسین(1383). پیشگیری عادلانه از جرم، علوم جنایی، مجموعه مقالات در تجلیل از دکتر محمد آشوری. تهران: انتشارات سمت
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.