دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

پیشگیری بزه دیده مدار از اغفال جنسی کودکان ونوجوانان در فضای سایبر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 کارشناس ارشد حقوق کیفری اطفال و نوجوانان، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
همگام با توسعه فزاینده و روزافزون فضای سایبری و گسترش نفوذ شبکه‌های اجتماعی در لایه‌های مختلف زندگی فردی و اجتماعی، این عرصه به ناگزیر به بستری حاصلخیز برای وقوع و گسترش جرائم نوظهور و پیچیده تبدیل شده است. در این میان، کودکان و نوجوانان به لحاظ ویژگی‌های خاص رشدی، روانشناختی و سطح تجربه کمتر، در مقایسه با بزرگسالان، در معرض آسیب‌پذیری بیشتری در برابر این دسته از تهدیدات سایبری قرار دارند. از مصادیق بارز و نگران‌کننده این آسیب‌ها، می‌توان به پدیده شوم «اغفال و اغوای جنسی سایبری» اشاره نمود؛ فرآیندی که در آن فرد بزرگسال با به‌کارگیری شیوه‌های فریبنده، وعده‌های دروغین و تکنیک‌های پیشرفته دستکاری روانی، به تدریج اعتماد کودک یا نوجوان را جلب کرده و درصدد ایجاد یک رابطه نامشروع و سوءاستفاده‌گرانه برمی‌آید.

این پژوهش با اتخاذ رویکردی کاربردی و بهره‌گیری از روش تحقیق تحلیلی-توصیفی و با مطالعه و واکاوی گسترده منابع معتبر کتابخانه‌ای و مقالات علمی، درصدد تبیین و ارائه راهبردهای پیشگیرانه در دو سطح کلان و خرد برآمده است. یافته‌های تحقیق به وضوح نشان می‌دهد که در سطح اول (راهبردهای حاکمیتی و نهادی)، راهکارهای مؤثر و راهبردی شامل موارد ذیل است: تدوین و بازنگری مستمر قوانین بازدارنده و شفاف، تقویت ساختاری و بودجه‌ای نهادهای نظارتی، توسعه و طراحی پلتفرم‌های امن و بومی ویژه کودکان با استانداردهای بالا، اجرای برنامه‌های آموزشی مدون و جذاب در مدارس و از طریق رسانه‌های ملی، و گسترش کمی و کیفی گشت‌های تخصصی پلیس سایبری با بهره‌گیری از نیروهای متخصص.

در سطح دوم (راهبردهای خانواده‌محور)، مداخلات و اقدامات عملی حیاتی نظیر موارد زیر شناسایی و معرفی شد: مدیریت فعال و هوشمندانه دسترسی کودکان به فضای مجازی، ایمن‌سازی حساب‌های کاربری با تنظیمات دقیق حریم خصوصی، استفاده از نرم‌افزارهای کنترلی و نظارتی همگام با حفظ اعتماد، و مهم‌تر از همه، اجرای مستمر برنامه‌های آموزشی و گفت‌وگوهای صمیمانه درباره خطرات فضای مجازی در محیط امن خانواده.

در نتیجه‌گیری نهایی می‌توان اذعان داشت که مقابله کارآمد و پایدار با این پدیده مخرب، مستلزم عزمی ملی و همکاری همه‌جانبه نهادهای حاکمیتی، خانواده‌ها و جامعه مدنی است. اجرای همزمان و هماهنگ راهکارهای حقوقی، فنی و فرهنگی در چارچوب یک نظام جامع حمایتی، تنها راهبرد ممکن برای صیانت مؤثر از کودکان و تضمین سلامت روانی و امنیت آنان در فضای به ظاهر بی‌کران سایبری است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


1. ابراهیمی، شهرام(1401). جرم شناسی پیشگیری. جلد اول، چاپ ششم، تهران: انتشارات میزان.
2. ابوذری، مهرنوش(1401). تاثیر هوش مصنوعی در کیفیت تحقیقات جنایی. حقوق فناوری های نوین، 3(6)، صص.1-13.
3. ایقانی و دیگران (1401). علت شناسی و ارائه راهکارهای پیشگیری غیرکیفری از پدیده بزه‌دیدگی اطفال در فضای مجازی. مطالعات پیشگیری از جرم،17(66)،صص.1007-1026.
4. ایقانی، مصطفی و زهروی، رضا و میری، حسین و اسماعیلی، علی اکبر(1400). پیشگیری وضعی و اجتماعی از بزه دیدگی اطفال در فضای مجازی. جامعه شناسی سیاسی ایران، 16،صص.1007-1026. 10.30510/psi.2022.293706.1948
5. حسینعلی خانی، زهرا (1401). پیشگیری رشد مدار از خشونت اطفال و نوجوانان تحت تاثیر فضای مجازی. {پایان نامه کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی، تهران: دانشگاه تهران}.
6. حسینی، سید هادی (1397). آسیب های فضای مجازی در بین خانواده ها. نشریه معارف اسلامی و تبلیغ و ارتباطات،6(12)، صص57-69.
7. حیدری نژاد، نصرالله (1397). پیشگیری وضعی در جرایم سایبری از منظر حقوق کیفری ایران و جهان. نشریه علمی قانون یار،6(2)، صص.29-44.
8. حیدری، سیدعلی(1401). پیشگیری از بزهکاری کودکان و نوجوانان پیشگیری رشدمدار. با دیباچه محمود مهدوی، تهران: انتشارات میزان.
9. خانعلی پور واجارگاه، سکینه (1400). پیشگیری فنی از جرم. چاپ دوم، تهران: انتشارات میزان.
10. خواجه نوری یاسمن و امیرحسین نیازپور(1403). کنشگری پیشگیرانه پلیس در قانون حمایت از اطفال و نوجوانان ۱۳۹۹. دو فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی، 1(2)،صص. 151-184. 10.22034/jclc.2025.2048674.1132
11. داوری دولت آبادی، بهاره (1400). راهکارهای پیشگیری وضعی از جرایم سایبری علیه خانواده متاثر از اینستاگرام{ پایان نامه کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی، اصفهان: دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی}.
12. سی ولش براندون و دیوید پی فارینگتون(1394). دانشنامه پیشگیری از جرم آکسفورد (ترجمه: گروهی از پژوهشگران حقوق کیفری و جرم شناسی به کوشش حمیدرضا نیکوکار). با دیباچه علی حسین نجفی ابرندآبادی، تهران: انتشارات میزان.
13. شاهپوری تهمینه و تهمورث بشیریه.(1404). بررسی پیش‌بینی‌های بزه دیدگی جنسی از منظر مدل تلفیقی. دو فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی، 2(3)،صص  278-307 .  10.22034/jclc.2025.2047336.1128
14. عباسی، مریم(1396). تاثیر استفاده از فضای مجازی و ماهواره بر نوجوانان.  نشریه زندگی پاک،5(16)، صص.65-78.
15. عوضیان دره، ماندانا(1401). پیشگیری وضعی از جرایم سایبری در بوته آسیب شناسی حاکم بر آن{پایان نامه کارشناسی ارشد، اصفهان: دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی}.
16. قادری، علیرضا(1404). تحلیل جرم شناختی اغفال کودکان و نوجوانان در فضای سایبر{پایان نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه تهران}.
17. قربانی، مهسا و زمانی علویجه فرشته(1394). آموزش و ارتقای سلامت جنسی کودکان: شناخت کنجکاوی های جنسی کودکانه: مقدمه ای بر آموزش و ارتقای سلامت جنسی آنان. آموزش بهداشت و سلامت و ارتقاء سلامت ایران،3(3)،صص.198-210
18. کاریو، روبر(1384). مداخله روان شناختی- اجتماعی زودرس در پیشگیری از رفتارهای مجرمانه(ترجمه علی حسین نجفی ابرندآبادی). فصلنامه تحقیقات حقوقی،5(35)،صص.267-304.
19. گل محمدی خامنه، علی(1385). مدیریت پیشگیری از جرایم. تهران: انتشارات دانشگاه علوم انتظامی امین.
20. مهدوی، محمود و حیدری، سید علی(1403). پیشگیری از جرم(پیشگیری رشدمدار). چاپ دوم، تهران: انتشارات میزان.
21. مهدوی، محمود(1403). پیشگیری از جرم(پیشگیری رشدمدار). چاپ پنجم، تهران: انتشارات سمت.
22. نجفی ابرندآبادی، علی حسین(1383). پیشگیری عادلانه از جرم، علوم جنایی، مجموعه مقالات در تجلیل از دکتر محمد آشوری. تهران: انتشارات سمت