دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

قرارداد اجتماعی و عدالت کیفری: بررسی نقش توافقات اجتماعی در نظریات فلسفی معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه جزا و جرمشناسی دانشگاه گیلان
2 دانشیار، گروه حقوق، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
3 دانشیار، گروه حقوق، دانشگاه گیلان، رشت ، ایران
چکیده
این پژوهش به بررسی نقش مفهوم اراده عمومی در نظریه قرارداد اجتماعی ژان ژاک روسو و کاربرد آن در تقویت عدالت ترمیمی به‌عنوان رویکردی نوین در نظام عدالت کیفری معاصر می‌پردازد. هدف اصلی پژوهش، تبیین چگونگی استفاده از مفاهیم قرارداد اجتماعی برای بهبود نظام‌های کیفری است، با تأکید ویژه بر عدالت ترمیمی که به‌جای مجازات صرف، بر بازسازی روابط اجتماعی، جبران خسارت قربانیان و بازپروری مجرمان تمرکز دارد. روش پژوهش، تحلیل نظری-انتقادی با رویکردی تطبیقی است که نظریه‌های کلاسیک قرارداد اجتماعی (هابز، لاک و روسو) و دیدگاه‌های معاصر (رالز، پتیت و نوسباوم) را مورد مطالعه قرار می‌دهد. ابتدا مبانی نظری قرارداد اجتماعی روسو، به‌ویژه مفهوم اراده عمومی که خواست جمعی جامعه برای تحقق خیر عمومی را نمایندگی می‌کند، تحلیل شده است. سپس، ارتباط این مفهوم با عدالت ترمیمی از طریق بررسی متون فلسفی و مطالعات جرم‌شناسی معاصر کاوش شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که اراده عمومی روسو، با تأکید بر مشارکت جمعی و تقویت همبستگی اجتماعی، می‌تواند چارچوبی نظری برای توسعه عدالت ترمیمی فراهم کند. این رویکرد، از طریق فرآیندهایی مانند میانجی‌گری و جبران خسارت، نه‌تنها به حل تعارضات کمک می‌کند، بلکه اعتماد اجتماعی و مشروعیت نظام کیفری را نیز ارتقا می‌بخشد. با این حال، انطباق این چارچوب با واقعیت‌های پیچیده جوامع مدرن با چالش‌هایی نظیر نابرابری‌های ساختاری، تنوع فرهنگی و مقاومت نهادهای قضایی سنتی مواجه است. برای مثال، تنوع نژادی و فرهنگی می‌تواند توافق‌های اجتماعی را دشوار سازد و نابرابری‌های اقتصادی و جنسیتی ممکن است مشارکت برابر را تضعیف کند. راهکارهای پیشنهادی این پژوهش شامل گسترش استفاده از میانجی‌گری در رسیدگی به جرایم، تقویت حمایت از قربانیان از طریق برنامه‌های مالی و روان‌شناختی، اصلاح قوانین تبعیض‌آمیز برای کاهش نابرابری‌های نژادی و جنسیتی، و انطباق سیاست‌های کیفری با ارزش‌های جوامع چندفرهنگی است. نتیجه‌گیری پژوهش بر این است که قرارداد اجتماعی روسو، هنگامی که در پرتو نظریه‌های معاصر بازتعریف شود، می‌تواند به ایجاد نظام کیفری عادلانه‌تر، فراگیرتر و انسانی‌تر منجر شود. پیشنهاد می‌شود تحقیقات آینده بر تأثیر فناوری‌های نوین، مانند پلتفرم‌های دیجیتال در میانجی‌گری، و نقش جهانی‌شدن بر شکل‌گیری اراده عمومی در نظام‌های کیفری تمرکز کنند تا این چارچوب با نیازهای قرن بیست‌ویکم هم‌راستا شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


-         انصاری بایگی,علی . (1402). بررسی تطبیقی نظریات هیوم و کانت در حوزه عدالت و آزادی در نسبت با اعلامیه جهانی حقوق بشر. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 6(19), 63-87. doi: 10.22034/law.2023.2000302.1234
-     پتیت، فیلیپ (1400). جمهوری‌خواهی: نظریه‌ای در آزادی و حکومت، ترجمه فرهاد مجلسی‌پور، تهران: شیرازه.
-     پتیت، فیلیپ و وست، دیوید (1400). مقدمه بر فلسفه سیاسی معاصر، ترجمه حیدر معافی، چاپ اول، تهران: خاموش. 
-     توحیدفام، محمد (1391). چرخش در نظریه عدالت جان رالز: از آرمان گرایی متافیزیک تا واقع گرایی سیاسی، رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، شماره 29.
-     خزاعی، زهرا (1393). دیدگاه جان مارتین فیشر درباره اختیار لازم در مسئولیت اخلاقی، حکمت و فلسفه، سال دهم، شماره سوم.
-     رالز، جان (1389). قانون ملل، ترجمۀ محمد فرجیان، مرتضی بحرانی، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
-     رالز، جان (1400 الف). نظریه‌ای در باب عدالت، ترجمه مرتضی نوری، چاپ چهارم، تهران: مرکز. 
-     رالز، جان (1400 ب). خرد در سه حوزه، ترجمه حسن فشارکی، چاپ دوم، تهران: نگاه.
-     صافی، محمدعلی (1390). عدالت به مثابه انصاف، سیاسی و نه متافیزیکی، فلسفه تحلیلی، شماره 20.
-     فوزی، یحیی و مرادی، روح الله (1389)، بررسی تطبیقی نظریة عدالت اجتماعی دراسلام و غرب (بررسی موردی مقایسه نظریة عدالت در اندیشه‌های امام خمینی و جان راولز)، پژوهشنامه متین، شماره 48.
-     گارلند، دیوید (1398). فرهنگ کنترل: جرم و نظم اجتماعی در جامعه معاصر، چاپ اول، تهران: میزان. 
-     موسوی فرد,سیدمحمدرضا , بهادر,فرشید و شمسی زاد,زهرا . (1403). آسیب‌های حاکمیت سیاسی ناکارآمد در کشورهای توسعه نیافته در رویکرد جرم‌شناسی نظری مبتنی بر نظریه پنجره‌های شکسته. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, 1(1), 315-343. doi: 10.22034/jclc.2024.718658
 
-    Alexander, M. (2010). The New Jim Crow: Mass Incarceration in the Age of Colorblindness. The New Press.
-    Braithwaite, J. (2002). Restorative Justice and Responsive Regulation. Oxford University Press.
-    Chesney-Lind, M., & Pasko, L. (2013). The Female Offender: Girls, Women, and Crime (3rd ed.). SAGE Publications.
-    Cunneen, C., & Tauri, J. (2016). Indigenous Criminology. Policy Press.
-    Davis, L. M., Bozick, R., Steele, J. L., Saunders, J., & Miles, J. N. V. (2021). Evaluating the Effectiveness of Correctional Education. RAND Corporation.
-    Duff, R. A. (2001). Punishment, Communication, and Community. Oxford University Press.
-    Garland, D. (2001). The Culture of Control: Crime and Social Order in Contemporary Society. University of Chicago Press.
-    Hampton, J. (1986). Hobbes and the Social Contract Tradition. Cambridge University Press.
-    Hobbes, T. (2017). Leviathan. (Original work published 1651). Penguin Classics.
-    Locke, J. (1988). Two Treatises of Government. (Original work published 1689). Cambridge University Press.
-    Nussbaum, M. C. (2006). Frontiers of Justice: Disability, Nationality, Species Membership. Harvard University Press.
-    Pateman, C. (1988). The Sexual Contract. Stanford University Press.
-    Pettit: (1997). Republicanism: A Theory of Freedom and Government. Oxford University Press.
-    Pettit: (2018). Political realism meets civic republicanism. In Realism in Political Theory (pp. 63-79). Routledge.
-    Pratt, J., & Eriksson, A. (2013). Contrasts in Punishment: An Explanation of Anglophone Excess and Nordic Exceptionalism. Routledge.
-    Rawls, J. (1999). A Theory of Justice. (Original work published 1971). Harvard University Press.
-    Rousseau, J.-J. (1997). The Social Contract. (Original work published 1762). Cambridge University Press.
-    Smith, J., & Jones, K. (2022). Victim Support and Restorative Justice: A Comparative Analysis. Journal of Criminology Studies, 45(3), 15-25.
-    Tyler, T. R. (2006). Why People Obey the Law. Princeton University Press.
-    Von Hirsch, A. (1993). Censure and Sanctions. Oxford University Press.