زمینه و هدف: دادرسی الکترونیکی بهعنوان فرایندی نوین، توانسته است بسیاری از مشکلات موجود در روند دادرسی نظام حقوقی را کاهش دهد و نقشی کلیدی در تحقق هدف اساسی حقوق کیفری، یعنی برقراری عدالت و پاسخگویی قانونی در کوتاهترین زمان ممکن ایفا نماید. این نوع دادرسی با کاهش محدودیتهای زمانی و مکانی، کاهش هزینههای سیستم قضایی، افزایش سرعت انجام امور، انسجام در مدیریت اطلاعات قضایی و ارتقای امنیت قضایی و اداری، دستاوردهای مهمی برای نظام حقوقی به همراه داشته است. با وجود این مزایا، یکی از چالشهای مهم دادرسی الکترونیکی، نقض حریم خصوصی افراد است. فناوریهای دیجیتال، با فراهم کردن ابزارهای گسترده جمعآوری و پردازش دادهها، تهدیدات جدیدی برای امنیت اطلاعات شخصی و حرفهای افراد ایجاد کرده و ضرورت توجه جدی به حفاظت از حریم خصوصی را افزایش داده است. مقاله حاضر، ضمن بررسی جلوههای نقض حریم خصوصی در نظام دادرسی الکترونیکی، به تحلیل راهکارهای پیشگیری از این تهدیدات در سه مرحله کلیدی دادرسی یعنی تعقیب، رسیدگی و اجرای حکم میپردازد و تلاش دارد چارچوبی جامع برای افزایش کارایی و امنیت سیستم دادرسی الکترونیکی ارائه نماید.
روش پژوهش: این مطالعه با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی به بررسی ابعاد مختلف پیشگیری از نقض حریم خصوصی در دادرسیهای الکترونیکی پرداخته و ضمن شناسایی راهکارهای وضعی، اجتماعی و تقنینی، سازوکارهای بهبود عملکرد و افزایش اعتماد عمومی را مورد تحلیل قرار میدهد.
یافتهها و نتایج: یافتههای پژوهش نشان میدهد که حریم خصوصی در فضای الکترونیکی همانند حریم خصوصی در دنیای فیزیکی دارای اهمیت قانونی و اخلاقی است و حفاظت از اسناد، مدارک و اطلاعات شخصی و حرفهای افراد ضرورت دارد. در زمینه پیشگیری وضعی، نظارت و مراقبت الکترونیکی از طریق ابزارهای نوین و کنترل قضایی از مؤثرترین راهکارهاست. پیشگیری اجتماعی نیز شامل ارتقای سواد دیجیتال، شفافیت در فرآیندها، افزایش اعتماد عمومی و مشارکت شهروندان در نظارت میشود. از منظر تقنینی، تدوین قانون مستقل و موثر برای حمایت از حریم خصوصی اهمیت بسزایی دارد. ایجاد یک سیستم دادرسی الکترونیکی امن و شفاف، نیازمند همکاری هماهنگ میان نهادهای قضایی و جامعه مدنی است و اقدامات پیشگیرانه در سه محور تقنینی، وضعی و اجتماعی باید بهطور همزمان اجرا شوند تا از تهدیدات مرتبط با حریم خصوصی جلوگیری شده و اعتماد عمومی به سیستم قضایی الکترونیکی حفظ گردد.
ابوذری, مهرنوش . (1403). مقابله با بزهکاری در عصر هوش مصنوعی: پیشبینی به مثابه پیشگیری.. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, 1(2), doi: 10.22034/jclc.2025.720961
احسان پور، سید رضا. (1378) ، کنترل الکترونیکی متهمین و مجرمین. مجله اصلاح و تربیت، 79 ، 45-40
آشوری ،محمد، میرزایی، اسدالله، (1391)، حقوق کیفری و توسعة اقتصادی ـ صنعتی، آموزه های حقوق کیفری دوره جدید پاییز و زمستان شماره 4
پوربافرانی, حسن , حیدرپور, حمیدرضا و قاسمی, حوا . (1404). درآمدی بر اصول سیاستگذاریِ پیشگیرانه از جرم و ارزیابی وضعیت شناسایی آنها در نظام حقوقی ایران. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, ,doi: 10.22034/jclc.2025.2052560.1159
تدین, عباس . (1388). احترام به حریم خصوصی اشخاص در مقام تحصیل دلیل در آیین دادرسی کیفری ایران، فرانسه و رویه قضایی دیوان اروپایی حقوق بشر. دوفصلنامۀ علمی حقوق تطبیقی, 0(16), 83-104
جاویدزاده, حمیدرضا , میره ای, سیدحسن و پیوندی, غلامرضا . (1383). مراقبت الکترونیکی و بررسی اجمالی آن براساس آموزههای فقه اسلامی. حقوق اسلامی, 1(2), 193-220.
حیدر نژاد، کیوان و تقی زاده، امیر، (1401)، جرم شناسی و تدابیر پیشگیری از جرم در حقوق کیفری ایران،دومین کنفرانس ملی حقوق، فقه و فرهنگ،شیراز
رحمتی، هاشم، (1402)، پایان نامه کارشناسی ارشد نقض حریم خصوصی در نظام دادرسی الکترونیکی با تکیه بر جلوه ها و راهکارها ، راهنما جمال بیگی، آزاد اسلامی واحد مراغه
رییسی دزکی، لیلا، و قاسم زاده لیاسی، فلور. (1399). چالش های نظام حقوقی ایران در نقض داده های شخصی و حریم خصوصی در فضای سایبر. حقوقی دادگستری، 84(110 )، 123-146.
عبداله پور، اسماعیل، (1394)، پایان نامه کارشناسی ارشد، بررسی نظارت الکترونیکی و پیامدهای اجرایی آن در سیستم حقوقی ایران، استاد راهنما: ابوذر سالاری فر، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس - دانشکده حقوق
عشق پور منصور اکبرپور نعمت اله ۱۳۹۵ جایگاه دادرسی الکترونیک در حقوق ایران فصلنامه مطالعات علوم اجتماعی دوره ۲، شماره ۱۳ پاییز
موذن زادگان, حسنعلی و روستا, نرجس . (1396). دادرسی الکترونیکی در رویارویی با جرایم رایانهای: چالشها و بایستهها. مجله حقوقی دادگستری, 81(100), 169-195.
-انگلیسی
Back, S., & LaPrade, J. (2020). Cyber-situational crime prevention and the breadth of cybercrimes among higher education institutions. International Journal of Cybersecurity Intelligence & Cybercrime, 3(2), 25-47.
Barth S, De Jong MDT.) 2017) The Privacy Paradox – Investigating discrepancies between expressed privacy concerns and actual online behavior. Telematics and Informatics;34 (7):1038–1050.
Newman, G., & Clarke, R. V. (2016). Rational choice and situational crime prevention: Theoretical foundations. Routledge.
O'Hara K, Shadbolt N. (2019) Trust, Transparency, and the Role of Technology in Governance. The Journal of Technology in Society ;12(1):43–57
Piza, E. L., Welsh, B. C., Farrington, D. P., & Thomas, A. L. (2019). CCTV surveillance for crime prevention: A 40‐year systematic review with meta‐ Criminology & public policy, 18(1), 135-159.
صادقی,سالار , بدلی ملکی,محمد و اسلامی,طاها . (1404). پیشگیری از نقض حریم خصوصی در فرآیند دادرسی های الکترونیکی. (e729616). دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, (), e729616 doi: 10.22034/jclc.2025.2058203.1182
MLA
صادقی,سالار , , بدلی ملکی,محمد , و اسلامی,طاها . "پیشگیری از نقض حریم خصوصی در فرآیند دادرسی های الکترونیکی" .e729616 , دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, , , 1404, e729616. doi: 10.22034/jclc.2025.2058203.1182
HARVARD
صادقی سالار, بدلی ملکی محمد, اسلامی طاها. (1404). 'پیشگیری از نقض حریم خصوصی در فرآیند دادرسی های الکترونیکی', دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, (), e729616. doi: 10.22034/jclc.2025.2058203.1182
CHICAGO
سالار صادقی, محمد بدلی ملکی و طاها اسلامی, "پیشگیری از نقض حریم خصوصی در فرآیند دادرسی های الکترونیکی," دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, (1404): e729616, doi: 10.22034/jclc.2025.2058203.1182
VANCOUVER
صادقی سالار, بدلی ملکی محمد, اسلامی طاها. پیشگیری از نقض حریم خصوصی در فرآیند دادرسی های الکترونیکی. حقوق کیفری و جرم شناسی, 1404; (): e729616. doi: 10.22034/jclc.2025.2058203.1182