سنجش کارآمدی قرارتعویق صدور حکم در پرتوی رویۀ قضایی ایران با نگاهی به حقوق انگلستان

کتابچیان, سپیده; عالی پور, حسن; الهی منش, محمد رضا; پاکزاد, بتول

doi:10.22034/jclc.2025.2062433.1196

سنجش کارآمدی قرارتعویق صدور حکم در پرتوی رویۀ قضایی ایران با نگاهی به حقوق انگلستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سپیده کتابچیان ¹

حسن عالی پور ²

محمد رضا الهی منش ³

بتول پاکزاد ⁴

¹ دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشگاه ازاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران

² استادیار گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشگاه پردیس فارابی دانشگاه تهران، تهران، ایران

³ استادیار گروه حقوق دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال، تهران، ایران

⁴ استادیار گروه حقوق کیفری و جرم شناسی دانشگاه ازاد اسلامی واحد تهران شمال، تهران، ایران

10.22034/jclc.2025.2062433.1196

چکیده

نهاد تعویق صدور حکم به‌عنوان یکی از نهادهای ارفاقی نوین در حقوق کیفری، نقش مهمی در کاهش جمعیت کیفری، اصلاح مجرمان و ارتقاء کارآمدی نظام عدالت کیفری ایفا می‌کند. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی، به بررسی میزان کارآمدی این نهاد در حقوق ایران پرداخته و آن را با سازوکارهای مشابه در نظام حقوقی انگلستان تطبیق داده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که با وجود پیش‌بینی قانونی نهاد تعویق در ماده ۴۰ قانون مجازات اسلامی، ضعف‌های جدی در سه حوزه «ظرفیت‌های قضایی»، «چگونگی تعیین» و «شیوه اجرا» باعث ناکارآمدی آن در عمل شده است. تعویق مراقبتی بر اساس ماده ۴۲ و ۴۳ از قانون مجازات اسلامی مصوب1392، شامل الزاماتی نظیر شرکت در دوره‌های مشاوره، عدم معاشرت با اشخاص خاص، خدمات عمومی رایگان و غیره است. اما به دلیل فقدان نیروی کافی، نهاد مشخص و سازوکار هماهنگ میان دادگاه‌ها و نهادهای اجتماعی، اجرای این تدابیر با ناکارآمدی روبرو است و قضات را به سمت انتخاب قرار تعویق از نوع ساده متمایل می‌کند. در مقابل، نظام حقوقی انگلستان با بهره‌گیری از نهادهایی همچون شورای تعیین مجازات و سازوکارهای نظارتی مؤثر، تعویق صدور حکم را به شکلی هدفمند، ساختارمند و با نظارت دقیق اجرا می‌کند. نتیجه‌گیری مقاله حاکی از آن است که بهره‌گیری مؤثر از این نهاد در نظام کیفری ایران مستلزم بازنگری در ساختار اجرایی، تدوین رهنمودهای قضایی و تأسیس نهادهای پشتیبان تخصصی است.

کلیدواژه‌ها

تعویق صدور حکم

نظام عدالت کیفری

حقوق انگلستان

نهادهای ارفاقی

رویه قضایی

موضوعات