دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

چالش‌های اجرای اصل قضامندی: از ترجیحات شخصی دادرسان تا ناکارامدی نهاد دادرسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
2 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی، گروه حقوق دانشگاه گیلان، رشت، ایران
چکیده
اصل/ قاعده قضامندی، بدین معنا که در مقوله کیفری دخالت مقام صلاحیت‌دار جهت تعقیب و رسیدگی ضرورت دارد و تنها مقام صلاحیت‌دار می­تواند نسبت به صدور حکم به مجازات و اجرای آن اقدام کند، یکی از بنیادی‌ترین شاخص‌های سنجش یک دادرسی عادلانه است. تضعیف اصل قضامندی، اصل قانونمندی و حاکمیت قانون را نیز به چالش می­کشد. چالش‌های اصل قضامندی صرف­نظر از تنوع و کیفیت آن در نظام‌های مختلف سیاست جنایی، در قسمتی به ترجیحات دادرسان و سوگیری تایید در مقام قضاوت مربوط می­شود و قسمتی نیز به ناکارامدی نظام دادرسی در کنترل عوامل و علل تضعیف کننده اصل قضامندی مرتبط می­شود. در این مطالعه چالش‌های اصل قضامندی معطوف به سیاست جنایی ایران، در دو قسمت ترجیحات شخصی دادرسان و ناکارامدی نهاد دادرسی مورد بررسی قرار گرفته است. در بخش ترجیحات شخصی قضات به موضوع دین، نژاد، جنسیت و دلبستگی سیاسی و در بخش ناکارآمدی نهاد دادرسی به کاهش ذخیره نخبگی، ورودی پرونده، مدیریت گرایی و مسایل مربوط به اقتصاد و معیشت کارکنان عدلیه اشاره شده است. یافته­های تحقیق حاکی است که چالش­های اصل قضامندی اختصاص به نظام سیاست جنایی خاصی ندارد، ولی نکته مهم این است که هر نظام سیاست جنایی بتواند متناسب با ظرفیت­های بومی سیاست جنایی خود از طریق روش­های علمی و کارامد بر چالش­ها فائق آید..
کلیدواژه‌ها
موضوعات

آقابابائی طاقانکی، عظیم ،کردعلی وند، روح الدین، (1403)،« دادرسی عادلانه در چنبرۀ مدیریتگراییِ دیجیتالِ سامانۀ کیفری»، حقوق فناوری‌های نوین، شماره 9 ، 170 – 184.
پورمحمدی، رضا، یوسفی، محمد مهدی و شاهنوش فروشانی، محمدعبدالصالح (1400)« تأثیر پیشینۀ اجتماعی قضات بر آرای قضایی» مطالعات حقوق خصوصی، 51(3) 409-427.    doi: 10.22059/jlq.2021.322179.1007530            
جربانی، حمید . (1389). بررسی آماری جرایم زنان ایران (با تأکید بر محکومیت به حبس). مجله حقوقی دادگستری, 74(72)، 91-117. doi: 10.22106/jlj.2010.11160
جوان جعفری بجنوردی، عبدالرضا، ساداتی، سید محمد جواد و نورپور، محسن. (1399). تأثیر جنسیت بر میزان گرایش به اجرای مجازات‌های شدید جسمانی در ایران (مطالعه موردی: شهرستان مشهد). فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، 8(30)، 109-142
doi: 10.22054/jclr.2020.35641.1760
ساکیانی، زهرا و واعظی، سیدعباس . (1401). اثرسنجی سوگیری‌های شناختی بر کیفیت عدالت در تصمیم‌گیری قضات دادگاه‌های کیفری. مجله حقوقی دادگستری، 86(119)، 245-269. doi: 10.22106/jlj.2021.534564.4300
سبزواری نژاد، حجت . (1389). نقش نژاد و مذهب قربانی جرم در تعیین مجازات در قوانین کیفری ایران و انگلستان. مجله حقوقی دادگستری، 74(71)، 73-92. doi: 10.22106/jlj.2010.11165.
سیلوستری، ماریسا و کراوتردی، کریس، ( 1398)، جنسیت و جرم، ترجمه حسین آقابابایی و سکینه خانعلی پور، چاپ اول، انتشارات دانشگاه گیلان.
صبوحی، رحمان و هاشمی، سید حسین. (1396). «مستندات فقهی اصل قانونمندی و قضامندی در جرم سب‌ّالنبی». پژوهشنامه حقوق کیفری, 8(1), 163-186. doi: 10.22124/jol.2017.2292
قاسمی کهریزسنگی، راضیه و فرجیها محمد. (1394). «چالش عدالت و کارایی در گفتمان مدیریت‌گرایی کیفری با تأکید بر حقوق ایران». آموزه‌های حقوق کیفری، 12(9)، 29-54.
قماشی، سعید و اختری زواره، محمدعلی. (1401). «مطالعه نظری نقش احساسات و عواطف در تصمیم‌گیری‌های قضایی؛ با تکیه بر رویکرد تصمیم‌گیری دو روشی». پژوهشنامه حقوق کیفری, 13(2), 189-213. doi: 10.22124/jol.2022.20104.2178
مارتی، می ری دلماس، نظامهای بزرگ سیاست جنایی،(1402) برگردان علی حسین نجفی ابرندآبادی، چاپ پنجم، تهران، انتشارات میزان.
محمدنسل، غلامرضا و نوریان، ایوب. (1399). واقع‌گرایی در تصمیم‌گیری کیفری. پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی
، 8(16)، 113-134doi: 10.22034/jclc.2021.125301
موسوی مجاب، سید درید و مهذب، مریم، (1399)، جستارهایی در جامعه شناسی کیفری، چاپ اول، تهران، مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه.
نعمتی, زهرا و فرجیها, محمد . (1402). واکنش نهادهای عدالت کیفری در قبال خشونت جنسی علیه همسر. پژوهشنامه حقوق کیفری, 14(1), 279-309
doi: 10.22124/jol.2023.22709.2310
نوبهار، رحیم. (1384).« بررسی قاعدة حرمت تنفیر مردم از دین»، مجلة تحقیقات حقوقی ، یادنامة دکتر شهیدی.
نوبهار، رحیم، (1392)،« اصل قضامندی مجازاتها»، آموزه‌های حقوق کیفری، شماره 5، شماره 5،  65 – 96.
وینتر، هارولد، (1394)، اقتصاد جرم، ترجمة حمید بهره مند و زهرا ساکیانی، انتشارات دادگستر، چاپ اول، تهران.