دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

برکناری دادستان دیوان کیفری بین‌المللی (کریم خان) و چالش‌های ساختاری و راهکارهای پیش‌بینی‌شده در نظام حقوقی دیوان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران.
2 دانشجوی دکتری تخصصی حقوق کیفری و جرم شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز، ایران
چکیده
دیوان کیفری بین‌المللی در ماه ژوئن و ژوئیه ۲۰۲۶ میلادی با یکی از پیچیده‌ترین و بی‌سابقه‌ترین بحران‌های نهادی خود از زمان تأسیس مواجه شد که آن تعلیق اجباری و متعاقباً برکناری کریم خان، دادستان دیوان در پی اتهامات جدی مرتبط با سوءرفتار جنسی و سوءاستفاده از قدرت بود. این رویداد که در میانه تنش‌های شدید ژئوپلیتیک و رسیدگی به پرونده‌های حساسی چون فلسطین و اوکراین رقم خورد که کارآمدی و مشروعیت نهاد تعقیب این سازمان را با چالشی بنیادین روبه‌رو ساخت. این پژوهش با اتخاذ رویکردی توصیفی-تحلیلی و مستدل به تفسیر مواد اساسنامه رم و مقررات دیوان پرداخته و ابعاد حقوقی و عملی غیبت دادستان را بررسی می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که خلأ رهبری در دفتر دادستانی، نه‌تنها به تأخیر در تصمیم‌گیری‌های قضایی کلیدی (مواد ۱۵، ۴۲ و ۵۳) می‌انجامد، بلکه چالش‌های حقوقی پیچیده‌ای در زمینه تفویض اختیارات به معاونان دادستان ایجاد می‌کند. اگرچه نظام حقوقی دیوان راهکارهایی نظیر جانشینی موقت، تعلیق احتیاطی (قاعده ۲۸)، نقش سازوکار نظارت مستقل و مداخله شعب مقدماتی (ماده ۵۶) را پیش‌بینی کرده است، اما تضاد در استانداردهای اثباتی رویه‌های انضباطی (تقابل رویه دیوان اداری سازمان بین‌المللی کار با رویکرد مجمع کشورهای عضو) و ناکارآمدی نهادهای نظارتی داخلی، ناکافی بودن این ابزارها را آشکار کرده است و نتیجه‌گیری مسطور بر ضرورت اصلاحات فوری ساختاری و شفاف‌سازی استانداردهای حقوقی برای تضمین استقلال و یکپارچگی دیوان تأکید می‌ورزد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

فارسی
1.      افراسیابی، علی. (1404). مطالعه تطبیقی معیارهای متهم‌انگاری در اساسنامه دیوان کیفری بین‌المللی، آراء دیوان اروپایی حقوق بشر و نظام حقوقی ایران. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، 8(27)، 32–69. https://doi.org/10.22034/law.2024.2041572.1460
2.      باقری، جهانگیر، تنهایی دیلمقانی، آیدا، و علیئی، هادی. (1402). بررسی جنایات جنگی در منازعه اوکراین و روسیه با تاکید بر کیفرخواست جنایات جنگی علیه پوتین. مجموعه مقالات شانزدهمین کنفرانس بین‌المللی علوم حقوقی و قضایی. https://civilica.com/doc/1896836
3.      داعی الاسلام، سیدسعید. (1401). تحریم قضات دیوان کیفری بین المللی توسط ایالات متحده آمریکا در پرتو قواعد حقوق بین الملل. تمدن حقوقی، 5(13 )، 139-160. https://sid.ir/paper/1038028/fa
4.      قربان جهرمی، علی‌اکبر. (1404). چالش‌های دیوان کیفری بین‌المللی در اجرای قرار بازداشت علیه سران کشورها (مطالعه موردی عمر البشیر و ولادیمیر پوتین). مجموعه مقالات بیست و دومین کنفرانس بین‌المللی مطالعات حقوقی و قضایی. https://civilica.com/doc/2463672
5.      حسینی اکبرنژاد، حوریه و غفاری مهرجردی، غفار. (1405). چالش‌های صلاحیت دیوان کیفری بین‌المللی برای رسیدگی به جنایات جنگی مقامات رژیم صهیونیستی با تأکید بر حمله به غزه در سال 2023. مجله حقوقی بین المللی، 43(شماره 82(تابستان))، 65–86. https://doi.org/10.22066/cilamag.2025.2025129.2587                                                                                                  
6.      رنجبر دافچاهی، سجاد و قدیر، محسن. (1404). تحلیل مسؤولیت‌کیفری فرماندهان نظامی گروه واگنر در جنگ اوکراین با تأکید بر نظریه «مسؤولیت‌فرماندهی» در رویه دیوان‌کیفری‌بین‌المللی. حقوق‌جزای بین‌الملل، 3(3)، 37–54. https://doi.org/10.22034/iclj.2025.226653
7.      صابر، محمود. (1401). آیین دادرسی کیفری دیوان کیفری بین‌المللی. انتشارات دادگستر.
8.      صالحی, جواد . (1401). چشم‌انداز عبور از موانع صلاحیت دیوان کیفری بین‌المللی در وضعیت افغانستان. آموزه‌های حقوق کیفری, 19(23), 179-202. doi: 10.30513/cld.2023.4158.1665
9.      ا.شبث ، ویلیام. (1396). مقدمه‌ای بر دیوان کیفری بین‌المللی (ترجمه سید باقر میرعباسی و حمید الهوئی نظری توسط). انتشارات جنگل.
10.    صیرفی، ساسان و کمالوند، امیر محمد. (1405). استقلال قضایی قضات دیوان کیفری بین‌المللی. (e741887). دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی، ()،https://doi.org/10.22034/jrpl.2026.2088845.1223
11.    شریعت باقری، محمدجواد. (1401). اسناد دیوان کیفری بین‌المللی (اساسنامه، سند نهایی و قطعنامه مصوب کنفرانس رم، موافقت‌نامه روابط دیوان کیفری بین‌المللی و سازمان ملل متحد و سایر اسناد مرتبط).. مجمع علمی و فرهنگی مجد.
12.    شیروانی، خدیجه، حمیداوی، علی و صادقی نژاد، علی. (1405). واکاوی سه‌گانه چالش‌های دستگیری متهم در دیوان بین‌المللی کیفری: از بن‌بست‌های اجرایی تا تعارضات قانونی و قضایی. (e736164). دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی، ()،https://doi.org/10.22034/jclc.2026.2088743.1341
انگلیسی
13.    Ambos, K. (2022). Rome Statute of the International Criminal Court: Article-by-Article Commentary (4th ed.). C.H.Beck. https://doi.org/10.17104/9783406779268
14.    Amerasinghe, C. F. (2005). Principles of the institutional law of international organizations Cambridge University Press.
15.    Bergsmo, M. (2003). Preliminary observations on the powers and role of the Prosecutor of the International Criminal Court. Legal Tools. https://www.legal-tools.org/doc/6cff4b/pdf/
16.    Bridgeman, T., Buchwald, T., Dannenbaum, T., Hamilton, R., & Shah, P. (Hosts). (2024, May 20). The Just Security Podcast: A Request for ICC Arrest Warrants and the Israel-Hamas War [Audio podcast episode]. Just Security. https://www.justsecurity.org/95930/icc-arrest-warrants-israel-
17.    Broomhall, B. (2015). Rules of Procedure and Evidence. In The Rome Statute of the International Criminal Court (pp. 1333-1352). Nomos Verlagsgesellschaft mbH & Co. KG.
18.    Heller, K. J. (2026, March 23). The standard of proof in ICC disciplinary proceedings.OpinioJuris. https://opiniojuris.org/2026/03/23/the-standard-of-proof-in-icc-disciplinary-proceedings/
19.    ICC Assembly of States Parties (ICC-ASP). (2013). Independent Oversight Mechanism. Resolution ICC-ASP/12/Res.6. https://asp.icc-cpi.int/sites/default/files/asp_docs/Resolutions/Tenth/ICC-ASP-12-Res6-ENG.pdf
20.    ICC chief prosecutor Karim Khan suspended amid sexual misconduct inquiry. (2026). The Guardian. https://www.theguardian.com/law/2026/jun/09/icc-chief-prosecutor-karim-khan-suspended-international-criminal-court
21.    ILO Administrative Tribunal (ILOAT). (2024). Jurisprudence on Disciplinary Measures and Standard of Proof. (Referenced specifically under standard rules akin to Judgment No. 5119).
22.    Independent Expert Review. (2020). Report of the Independent Expert Review on the International Criminal Court and the Rome Statute system. International Criminal Court. https://www.icc-cpi.int/itemsDocuments/ier-final-report-eng.pdf
23.    Islam, T. (2026). From Politics to Bureaucracy: How Inefficiencies of the International Criminal Court (ICC) Enable the Persistence of War Crimes in the 21st Century (Master's thesis, Fordham University).
24.    International Labour Organization Administrative Tribunal. (2024). Judgment No. 4749 (Complaint against the International Criminal Court). https://wwwex.ilo.org/dyn/triblex/triblexmain.detail?p_lang=en&p_judgment_no=4749&p_session_id=137&p_language_code=EN
25.    Lepard, B. D. (2010). How should the ICC Prosecutor exercise his or her discretion? The role of fundamental ethical principles. UIC Law Review, 43(3), 553–567. https://repository.law.uic.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1086&context=lawreview
26.    McDermott, Y. (2015). Article 42 – The Office of the Prosecutor. Yn M. Klamberg (Gol.), The Commentary on the Law of the International Criminal Court TOAEP. https://www.casematrixnetwork.org/cmn-knowledge-hub/icc-commentary-clicc/commentary-rome-statute/commentary-rome-statute-part-4/#c3761
27.    Milaninia, N. (2025, May 28). Upholding justice within: Strengthening internal accountability at the International Criminal Court. Just Security. https://www.justsecurity.org/113808/strengthening-internal-accountability-icc/
28.    QUELL, MOLLY (2026, June 8). ICC chief prosecutor suspended pending decision by oversight body on sexual misconduct allegations. AP News. https://apnews.com/article/international-criminal-court-khan-suspended-8d7b68e361a27ef08cfe515a131af230
29.    Schabas, W. A. (2016). Amendments to provisions of an institutional nature/Amendements aux dispositions de caractère institutionnel. In W. A. Schabas, The International Criminal Court: A Commentary on the Rome Statute (2nd ed.). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/law/9780198739777.003.0127
30.    Schabas, W. A. (2020). An introduction to the International Criminal Court (6th ed.). Cambridge University Press.
31.    Stahn, C. (2015). The Law and Practice of the International Criminal Court. Oxford University Press
32.    Stahn, C. (2020). A critical introduction to international criminal law. Cambridge University Press
33.    United Nations. (2026, July 24). International Criminal Court Prosecutor Karim Khan dismissed. UN News. https://news.un.org/en/story/2026/07/1168025
34.    Van den Berg, S., & Deutsch, A. (2026, June 12). Prosecutor Khan's suspension prolongs International Criminal Court's woes. Al-Monitor. https://app.al-monitor.com/originals/2026/06/prosecutor-khans-suspension-prolongs-international-criminal-
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.