دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

چالش‌های تقنینی سیاست جنایی ایران در قبال جرایم زیست محیطی مرتبط با صنعت هسته ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران.
2 گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، شهر قم، ایران.
چکیده
بابه کارگیری فزایندۀ انرژی هسته‌ای در ایران برای اهدافی همانند تولید انرژی، پیوسته این خطر وجود دارد که شمار جرایم زیست‌محیطی مربوط به این صنعت افزایش یابد. در حقیقت، از آنجایی که خطر بالقوه و دائم، تحصیل و استفاده‌های نامشروع از موادرادیواکتیو وجود دارد، محیط زیست همواره در معرض تخریب نابودی به وسیله این مواد قرار می‌گیرد. جرایمی مانند دفع غیرمجاز پسماندهای حاوی مواد رادیواکتیو و حمل‌ونقل غیرایمن این مواد می‌توانند تاثیراتی مخرب و دائمی بر محیط‌زیست وارد سازند. در ایران آمار رسمی‌ای در خصوص میزان ارتکاب این جرایم وجود ندارد، اما آمارهای جهانی نشان از افزایش پنهان این جرایم دارند. برخورد با این جرایم نوین که آثار جدی‌ای دارند، نیاز به یک سیاست‌جنایی منسجم و یکپارچه دارد. از همین رو، وجود یک سیاست‌جنایی تقنینی کارآمد، منسجم وجامع، می‌تواند ایران را درحفظ محیط زیست وبهره برداری از فناوری هسته‌ای یاری نماید. با توجه به آنکه کشور ایران نیز در جمع کشورهای دارای فناوری انرژی هسته‌ای قراردارد، بررسی سیاست‌جنایی تقنینی حال حاضر در برخود با جرایمی که قادر هستند زمین را خالی از سکنه نمایند بسیار حائز اهمیت است. باتوجه به نتایج این مطالعه به نظر می‌رسد سیاست‌جنایی تقنینی ایران در رابطه با این جرایم در سرگردانی قراردارد و از عقب‌ماندگی قوانین، متناسب نبودن مجازات‌ها و فقدان مسئولیت مطلق رنج می‌برد. این مطالعه با کنکاش در منابع کتابخانه‌ای و حقوقی و استفاده از روش توصیفی– تحلیلی، ضمن ارزیابی سیاست‌جنایی تقنینی ایران در خصوص جرایم زیست‌محیطی هسته‌ای، به بررسی چالش‌های سیاست‌جنایی تقنینی ایران در قبال این جرایم می‌پردازد و اهم نتایج آن حکایت دارد که سیاست‌جنایی تقنینی در خصوص این جرایم، از کارآمدی، انسجام و جامعیت لازم برخوردار نمی‌باشد. از همین رو ایجاد اصلاحتی مانند تمرکز بر بهره بردن از توانایی های مردم، استفاده از نیروهای متخصص، تدوین قوانین متمرکز در این حوزه، مسئول نمودن دولت نسبت به اقدامات خود و ... پیشنهاد می‌گردد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

فارسی
1.      آنسل، مارک، 1391، دفاع اجتماعی، ترجمه محمد آشوری، علی حسین نجفی ابرند آبادی، چاپ چهارم، تهران، گنج دانش.
2.      ابطحی، شراره؛ فضائلی، مصطفی؛ مشهدی، علی، 1404، تحلیل تطبیقی جرم انگاری مصادیق بو زدایی در حقوق ملی و دستورالعمل های اتحادیه اروپا، پژوهشنامه حقوق تطبیقی، دوره 9 شماره 4.
3.      ابطحی، شراره، 1405، بوم زدایی(اکوساید) در مخاصمات مسلحانه(مطالعه موردی جنگ روسیه و اوکراین)، فصلنامه تحقیقات حقوقی و بین المللی، سال2، شماره2.
4.      اکبر زاده، فرشید، 1402، سیاست جنایی ایران در قلمرو محیط زیست دریایی، چاپ دوم، تهران، انتشارات مجد.
5.      احمدی، اصغر؛ خسروشاهی، قدرت الله؛ میرشکار، مجتبی، 1397، پیشگیری اولیه از جرایم زیست محیطی در آموزه های قرآنی، پژوهش های فقهی، دوره 14، شماره 1.
6.      احمدی، امیر؛ رحمت آبادی، صبا، 1399، سیاست قضایی در حمایت از منابع طبیعی، چاپ اول، تهران، دادگستر.
7.      احمدی نژاد، محبوبه، 1396؛ بررسی جرم انگاری اعمال و رفتارهای مختلفانه هسته ای در نظام حقوقی ایران، چاپ اول، تهران، قانون یار.
8.      ارشدی، محمدیار، 1384، نقش قوه قضائیه هند در حفاظت از محیط زیست، فصلنامه مدرس علوم انسانی، دوره 9، شماره 3.
9.      اعتماد اعجازی، مرجان، مهرنیا، شادلین، 1401، سیاست جنایی اسلام و مقایسه آن با مکاتب کیفری کلاسیک، دومین کنفرانس علوم اجتماعی، روانشناسی، علوم تربیتی و علوم انسانی.
10.    ایروانیان، امیر، 1388، سیاست جنایی؛ پیشینه تاریخی، ساختار و ویژگی ها، دایره المعارف علوم جنایی، ج 1، چاپ اول، تهران، میزان.
11.    پایدار، شهرام، 1399، حقوق کشورهای در حال توسعه در بهره مندی از فناوری صلح آمیز هسته ای، قانون یار، دوره چهارم، شماره 13.
12.    حاجی ده آبادی، محمد علی، 1402، اصلاح مجرمان در سیاست جنایی اسلام، چاپ اول، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
13.    حاجی ده آبادی، محمد علی؛ پروین کندرود، ابوالفضل، 1405، سیاست جنایی ایران و اردن در قبال بزهکاری اطفال و نوجوانان، دو فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی، دوره 3، شماره 5. Doi:  10.22034/jclc.2025.2058788.1185
14.    حاجی ده آبادی، محمد علی؛ سلیمی، انسیه، 1403، ارزیابی سیاست جنایی تقنینی جمهوری اسلامی ایران؛ رویکردفراتحلیل کیفی، فصلنامه مجلس و راهبرد، سال سی و دوم، شماره 124.
15.    حاجی وند، امین، 1405، سیاست جنایی محیط زیست، داخلی و بین المللی، چاپ اول، تهران، دادگستر.
16.    حاجی وند، امین، حسینی، سید حسین، جعفری، عبدالرضا، 1403، واکاوی جایگاه آموزش در پرتو رهیافت های سیاسی جنایت بین المللی سبز، فصلنامه علمی آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، سال 13، شماره 1.
17.    حاجی وند، امین، 1403، سیاست جنایی سازمان ملل متحد در قبال محیط زیست، رساله دکتری، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد.
18.    حسینی مرتضی؛ فرجیها، محمد، 1396، رویکردعقلانی به نظام ضمانت اجراهای کیفری در ایران، فصلنامه تحقیقات حقوقی آزاد دانشکده حقوق واحد تهران مرکز، دوره 10، شماره 36.
19.    حسینی، سید حسین، حاجی وند، امین، علی زاده امین، 1403، گونه های سازگاری راهبردهای متفاوت در نظام تقنینی کیفری ایران،مجله پژوهش های حقوقیدوره 23، شماره 60.
20.    خوئینی، غفور؛ یحیی پور، محمد مهدی، 1395، بررسی آسیب ها و چالش های زیست محیطی از منظر آیات و روایات و حقوق موضوعه، مجله مبانی فقهی حقوقی اسلامی، شماره 17.
21.    رضوانی فر، محمد مهدی، 1402، مقدمه‌ای بر سیاست‌گذاری زیست‌محیطی در نظام حقوقی ایران،چاپ دوم، تهران، انتشارات مجد.
22.    رمضانی قوام آبادی، محمد حسین، 1390، پیشگیری و سرکوب جرایم زیست محیطی در پرتو اقدامات سازمان های غیر دولتی در نظام حقوقی ایران، مجله حقوقی دادگستری، شماره 75.
23.    زینالی، امیر حمزه؛ بهرامی یاسی کند، هیمن، 1396، جامعه شناسی مجازات: بومی سازی ضمانت اجراهای کیفری در حقوق ایران با تاکید بر مجازات های جامعه مدار، چاپ اول، تهران، خرسندی.
24.    قاسمی، ناصر، 1395، حقوق کیفری محیط زیست (مطالعه تطبیقی در حقوق ملی و بین المللی)، چاپ دوم، انتشارات خرسندی.
25.    قدیر، محسن؛ ابطحی، شراره، 1404، چالش های جرم انگاری بین المللی بوم زدایی، مجله حقوقی بین المللی، شماره 80.
26.    عبدالهی، اسماعیل، 1393، درس هایی از فلسفه کیفری: درآمدی بر مسئولیت کیفری بدون تقصیر در نظام های حقوقی ایران و انگلستان، چاپ اول، تهران، خرسندی.
27.    کشاورز، اسدالله، 1399، بزهکاری سبز: جلوه ها و پاسخ های تقنینی – قضایی، چاپ اول، تهران، انتشارات میزان.
28.    کریمی، عباس، کامیار، غلامرضا، 1396، حقوق شهروندی در قلمرو شهرنشینی، چاپ اول، تهران، دادگستر.
29.    کلارکسون، کریستوفر، 1390، تحلیل مبانی جزای عمومی، ترجمه حسین میر محمد صادقی، چاپ اول، تهران، جنگل.
30.    کوشکی، غلامحسین، 1388، چالش های نظام کیفری ایران در حوزه جرایم زیست محیطی، مجله اطلاع رسانی حقوقی، شماره 18.
31.    ساداتی، سید محمد مهدی، 1405، تاملی بر ساختار تقنین کیفری در فقه امامیه و نظام جمهوری اسلامی ایران، دو فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی، دوره 3، شماره 5. Doi:  10.22034/jclc.2026.2072929.1258
32.    شاملو، باقر، 1403، سیاست جنایی، چاپ اول، تهران، میزان.
33.    شاملو، باقر؛ قلیپور، غلامرضا، 1399، اکوساید جنایتی علیه توسعه پایدار، مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی، دوره50، شماره 1.
34.    صادقی، سالار، (1400)، واکاوی مبانی مسئولیت کیفری دولت، چاپ اول، تهران، مجد.
35.    لازرژ، کریستین، 1401، درآمدی بر سیاست جنایی، ترجمه علی حسین نجفی ابرندآبادی، چاپ اول، تهران، نشر میزان.
36.    مارتی، دلماس، 1402، نظام های بزرگ سیاست جنایی، چاپ پنجم، تهران، میزان.
37.    مشکات، سید مصطفی، 1403، حقوق هسته ای، ابعاد مسئولیت مدنی و کیفری (تروریسم هسته ای)، چاپ اول، تهران، موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی نگاه بینه.
38.    معظمی، شهلا، 1393، حقوق مبارزه با تروریسم هسته ای در اسناد بین المللی، چاپ اول، تهران، دادگستر.
39.    نجف خانی، شارن، 1399، سیاست جنایی ایران در قبال جرایم زیست محیطی با نگاهی به حقوق آلمان، انتشارات قانون یار.
40.    نیازپور، امیرحسین، 1402، پیشگیری از جرم، چاپ دوم، تهران، دادگستر.
انگلیسی
1.       Abdullah, Aldrin, Mohd Najib Mohd Sallehb, and Siti Rasidah Md Sakipa. (2011). Fear of Crime in Gated and Non-gated Residential Areas. Asia Pacific International Conference on Environment-Behaviour Studies. 35, pp. 63 ˚ 69. Famagusta: Elsevier - Procedia - Social and Behavioral Sciences.
2.       Bird, A. (2010). Third, state responsibility for human rights violations. European Journal of International Law, 21(4), 883-900.
3.       Cozens, Paul, and Terence Love. (2015). A Review and Current Status of Crime. Journal of Planning Literature, 1-20. doi:10.1177/0885412215595440.
4.       Faiq Faishal, Palupi Lindiasari Samputra,(2024). Impact of Nuclear Energy on The Environment Impact of Nuclear Energy on The Environment, trategic and Global Studies Journal of Strategic and Global Studies,1-31.
5.       Ieva Marija Ragaišytė(2021), Two Steps Forward, One Step Back with the Harmonisation of Substantive Criminal Law: The Environmental Crime Directive, Published by Vilnius University Press.9-14.
6.       Lidick,R, Donald, Crimes againstNature: Illegal Industries and the Global Environment, Praeger publication, California, 1st ed, 2011.P,1.
7.       Mounia ELOUILADI, Mohamed ELMADANI,(2026). Nuclear Offences with Environmental Impact in Morocco : Challenges of Prevention and Criminal Sanction, EPJ Web of Conferences 350.
8.       Terry, P. C. (2020). Enforcing US foreign policy by imposing unilateral secondary sanctions: Is might right in public international law? Wash. Int'l LJ, 30, 1.
9.       Van Aaken, A. (2019). Introduction to the Symposium on Unilateral Targeted Sanctions. American Journal of International Law, 113, 130-134.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 09 مهر 1405