دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

آسیب شناسی قانون مبارزه با پولشویی ایران از حیث نحوه برخورد نظام عدالت کیفری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
2 گروه حقوق دانشکده علوم انسانی دانشگاه زنجان
چکیده
در دو دهه اخیر، قانون مبارزه با پولشویی با غایت های متفاوتی نظیر مقابله با گردش غیرقانونی سرمایه و اختلاط غیرقابل تفکیک عواید مجرمانه با سرمایه های قانونی و حفظ سلامت نظام اقتصادی، از جایگاه ویژه‌ای در ساختار حقوقی کشورها برخوردار است. در ایران، علی‌ رغم تصویب قانون مبارزه با پولشویی (۱۳۸۶) و اصلاحیه آن (۱۳۹۷)، کاستی‌هایی در ابعاد ماهوی و شکلی این قانون مشاهده می‌شود که بعضا کارآمدی این قانون مهم را به عنوان مهم ترین سند قانونی در خصوص بزه پولشویی را در عمل با چالش مواجه می کند. این مقاله با رویکرد آسیب‌شناسی حقوقی-عملی، به تحلیل ساختار تقنینی قانون مذکور در برخورد نظام عدالت کیفری از طریق دادگستری پرداخته و از مهم‌ترین نارسایی‌های ساختار تقنینی قانون مبارزه با پولشویی از جمله: عدم تعریف دقیق مفاهیم کلیدی مانند «پولشویی» و اکتفا به ذکر مصادیق و همینطور عدم تعریف دقیق مفهوم کلیدی «عواید حاصل از جرم»، تعارض برخی احکام با اصولی بنیادین از حقوق کیفری نظیر اصل قانونی بودن جرم و مجازات و اصل برائت به واسطه جرم انگاری های جدید، نو آورانه و در عین حال سختگیرانه در اصلاحات اخیر قانون مبارزه با پولشویی، ابهامات موجود در صلاحیت مراجع رسیدگی و سایر ابهامات آیینی در فرآیندهای تعقیب، تحقیقات مقدماتی و رسیدگی به اتهامات مرتبط با پولشویی، و ضعف در پیش‌بینی ضمانت‌ اجراهای مؤثر و همینطور گاها افراط در پیش بینی ضمانت اجراها و کیفرهای لازمه را مورد بررسی قرار می‌دهد. همچنین لازم به ذکر است که عدم انطباق کامل قانون داخلی با تعهدات بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران، به‌ویژه توصیه‌های گروه ویژه اقدام مالی (FATF)، از دیگر خلأهای اساسی مورد اشاره است. در نهایت و غایت این اثر، پیشنهادهایی برای اصلاح و به‌روزرسانی قانون در چارچوب اصول حقوقی در پرتو اصول بنیادین حقوق کیفری ارائه شده است تا زمینه اجرای مؤثرتر آن در راستای حفظ امنیت اقتصادی فراهم آید.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


1.      احمدزاده، رسول. (۱۴۰۴). حقوق کیفری اقتصادی: جرایم مالی کارکنان دولت. مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه.
2.      اله‌وردی، فرهاد. (۱۴۰۲). جرایم اقتصادی در حقوق کیفری ایران. نشر دادبخش.
3.       الهی‌منش، محمدرضا، و مرادی، محسن. (۱۴۰۴). حق بر مجازات نشدن: رویکردی نوین در کاربست پاسخ‌های کیفری. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم‌شناسی، ۲(۳).  Doi: 10.22034/jclc.2025.2049454.1138
4.      باقرزاده، احد. (۱۳۹۴). پولشویی در حقوق ایران و انگلستان و اسناد بین‌المللی (چاپ اول). نشر میزان.
5.      بسامی، مسعود. (۱۳۹۹). تحلیل وضعیت مقدمه بودن جرمی برای جرم دیگر در حقوق کیفری ایران. پژوهش حقوق کیفری، (۳).
6.      بخشی‌زاده، طاهر، بشیریه، تهمورث، و غلامی، حسین. (۱۴۰۲). اصل حداقل بودن حقوق جزا در حقوق کیفری ایران: چالش‌ها و راهکارها. آموزه‌های فقه و حقوق جزا، (۷).
7.      جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (۱۳۸۲). ترمینولوژی حقوق (چاپ ششم). کتابخانه گنج دانش.
8.       حبیب‌زاده، محمدجعفر، و تربندی، احسان. (۱۴۰۴). سنجه کارآمدی حاکمیت قانون در نظام حقوقی ایران. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم‌شناسی، ۲(۳). Doi: 10.22034/jclc.2025.2049834.1142  
9.       راستگو خیاوی، پوریا، زینال‌زاده، محمد، و طاهرخانی، امیر. (۱۴۰۳). اختفای فعالیت اقتصادی و کتمان درآمد حاصل از آن با نقد یک رأی. دوفصلنامه نقد و تحلیل آرای قضایی، ۳(۵)، ۷۳–۹۱.
10.   ساریخانی، عادل، و فتحی، مرتضی. (۱۳۹۴). عناصر موضوعی جرم پولشویی در قانون مبارزه با پولشویی ایران و کنوانسیون‌های بین‌المللی. مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، (۴–۵)، ۲۳۷–۲۵۶.
11.   سوتهیل، کیت، و دیگران. (۱۳۸۳). شناخت جرم‌شناسی (مترج: میرروح‌الله صدیق). نشر دادگستر.
12.   شاکری، ابوالحسن، و شیخ‌الاسلامی، عاطفه. (۱۳۹۹). مفهوم‌شناسی رفتار ارتکابی در جرم پولشویی در حقوق کیفری ایران و کنوانسیون مبارزه با فساد: مصادیق و خلأها. پژوهش‌های حقوقی، (۴۱).
13.   شهریاری، محمد، و شادمان‌فر، محمدرضا. (۱۴۰۳). امنیت‌گرایی در بزه پولشویی. تعالی حقوق، ۱۵(۱).
14.   صفاری، علی. (۱۳۹۰). کیفرشناسی (چاپ شانزدهم). انتشارات جنگل.
15.   عالی‌پور، حسن، و زالی‌پور مداب، مهران. (۱۴۰۱). نقش اداره حقوقی قوه قضاییه در تراز میان قانون و رویه قضایی: بررسی موردی کیفرگزینی. تعالی حقوق، ۸(۴).
16.   کندوجی خطبه‌سرا، امید. (۱۳۹۷). تبیین ارکان جرم پولشویی با نگاهی به لایحه اصلاح قانون مبارزه با پولشویی. راه وکالت، (۲۰).
17.    گرایلی، محمدباقر. (۱۳۸۹). پولشویی از منظر فقه و حقوق موضوعه. بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
18.   محمدنسل، غلامرضا. (۱۴۰3). جرم‌شناسی عمومی. بنیاد حقوقی میزان.
19.    محمدنسل، غلامرضا. (۱۴۰۱)کلیات پیشگیری از جرم. بنیاد حقوقی میزان.
20.   مقدم، علی‌اصغر، یوسفی مراغه، مهدی، و رضایی، ارسلان. (۱۳۹۱).  بررسی جرم سازمان‌یافته در قوانین داخلی و قراردادهای دوجانبه. مطالعات بین‌المللی پلیس، (۱۲).
21.   نیکومنظری، امین، و محسنی، فرید. (۱۳۹۸). چالش‌های نظری و عملی فرایند تعقیب، رسیدگی و اجرای مجازات اشخاص حقوقی در قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲. پژوهشنامه حقوق کیفری، (۲۰).