دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

نگاهی به جرایم یقه سفیدان از دیدگاه جرم شناسی آسیب اجتماعی محور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکترای حقوق جزا و جرم شناسی، استاد دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران،قم
2 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی دانشگاه تهران،دانشکدگان فارابی، قم، ایران
چکیده
یکی از طبقه ‌بندی های معروف مجرمان در دانش جرم شناسی، تقسیم بندی آنان به مجرمان یقه‌سفیدی و یقه‌آبی است. یقه‌سفیدان که جزء مجرمان خطرناک به‌ حساب می آیند، دارای ظاهری آراسته و از طبقات متوسط و بالای جامعه هستند. در دانش حقوق، ایراد خسارت و وجود رابطه سببیت میان فعل زیان‌بار و نتیجه، لازمه تحقق ضمان است و جرم‌ شناسی خسارت اجتماعی محور در مقایسه با حقوق کیفری، از نگاه بالاتری به مسائل اجتماعی می‌پردازد. عدم رعایت مقررات مرتبط با کار و مربوط به شغل، مسائل مربوط به محیط ‌زیست، اقتصاد و تجارت توسط صاحبان کارگاه ها و کارخانجات و بنگاه‌های مالی و اقتصادی که خسارات گسترده ای در بعد جسمانی ، روانی و... را به آحاد جامعه تحمیل می نماید، نمونه ‌هایی از رفتارهای مورد مطالعه در جرم شناسی خسارت اجتماعی محور هستند. با وجود تصویب قوانین مختلف، سیستم عدالت کیفری، توانایی قابل ملاحظه ‌ای برای جلوگیری از تکرار جرایم خسارت اجتماعی ‌محور یقه‌سفیدان ندارد. پژوهش پیش رو در پاسخ به این سوال که از نظر جرم شناسی خسارت اجتماعی محور (آسیب اجتماعی شناسی) چه عواملی باعث گسترش جرایم یقه سفیدان می شود و چه راهکارهایی برای مقابله با پیشنهاد می شود، با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و روش گرد آوری اطلاعات کتابخانه ای به این نتیجه دست یافته است که رفتار آسیب ‌زای یقه‌سفیدان، در نظام عدالت کیفری و جرم شناسی مورد شناسایی و جرم انگاری قرار نمی ‌گیرد و تا زمانی که این رفتارها صراحتاً جرم انگاری نشود، کشف و تعقیب آن دشوارتر نیز می ‌شود؛ تعدد سازمان های موازی جهت بازرسی و نظارت‌، عدم هماهنگی و ارتباط نظام ‌مند برای تبادل اطلاعات میان آن‌ ها، در کنار ساختار نامناسب اداری از مهم ترین عوامل گسترش جرایم زمیولوژیک یقه‌ سفیدان محسوب می ‌گردند.همچنین لازم است سیاست جنایی افتراقی درخصوص رسیدگی به جرایم مذکور یقه‌سفیدان تنظیم و اجرا گردد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

الف)منابع فارسی
1.      اخوان کاظمی،بهرام(1390).چالش ها و موانع نظارت در جمهوری اسلامی ایران.رهیافت انقلاب اسلامی.17:­25-46.(اخوان کاظمی،­1390)
2.      انصاری،محمدمهدی،یوسف زاده،علی،شادمان فر،محمد رضا(1401).بررسی عوامل موثر در وقوع فساد اقتصادی وچالش های سیاست کیفری ایران در مبارزه با جرایم اقتصادی.جامعه شناسی سیاسی ایران.24:­994-1005.(انصاری و دیگران،1401)
3.      باوی،علیرضا؛گلدوست­جویباری،رجب؛غلامی،حسین(1399).آسیب شناسی سیاست کیفری ایران در حوزه جرایم اقتصادی.تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری.43:­11-32.(باوی و دیگران،1399)
4.      پروین،خیراله؛دلبر،حسین(1393).ارزیابی و اصلاح فرآیندهای اداری در آیینه سازمان بازرسی کل کشور.پژوهش حقوق عمومی.15(42):111-140.(پروین و دلبر،1393)
5.      پیکا،ژرژ(2020).جرم­شناسی.ترجمه علی حسین نجفی ابرندآبادی(1393).چاپ­سوم،تهران:نشر­میزان.(پیکا:نجفی ابرندآبادی،1393)
6.      حیدریان دولت‌آبادی،محمدجواد؛ علی‌اکبری بابوکانی، احسان(۱۴۰۳). تحلیل حقوقی و ساختاری مقام ناظر در اجرای سیاست رقابتی (مطالعه تطبیقی: ایران و ایالات متحده آمریکا). فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی.۷(25):۱۵۲-۱۹۱.(حیدریان دولت‌آبادی و علی‌اکبری بابوکانی،1403) doi:  10.22034/law.2024.2035389.1413
7.      خالقی،علی،نوری­زینال،المیرا(1399).تضمین­حقوق­متهم­در­فرایند­­کیفری­در­پرتو­نظریۀانتخاب­عمومی.مطالعات­حقوق­کیفری­و­جرم­شناسی.50(1):41-66.(خالقی­ونوری­زینال،1399)
8.      رایجیان اصلی،مهرداد(1402).درآمدی بر جرم شناسی.چاپ چهارم.تهران:انتشارات سمت.(رایجیان اصلی،1402)
9.      رحمانی،حمیدرضا(1396).اثرات پساب بر کیفیت خاک و آب­های زیرزمینی(مطالعه موردی ذوب آهن اصفهان).مدیریت اراضی.5(2):151-164.(رحمانی،1396)
10.    رضائی،محمدجواد؛موحدی بک‌نظر،مهدی(1396).تبیین و ارزیابی نظریۀ انتخاب عمومی.بررسی مسائل اقتصاد ایران.4(1-7):89-114.(رضائی و موحدی بک­نظر(1396)
11.    رمضانی­خردمردی،حسین؛احمدی،حمید؛ذاکریان امیری،مهدی((1399.انگیزه کنشگران در سیاستگذاری عمومی؛نگاهی نو به نفع شخصی در نظریه انتخاب عمومی.سیاستگذاری عمومی.6(3):131-144.(رمضانی­خردمندی و دیگران،1399)
12.    شمس­ناتری،محمد ابراهیم؛شهریاری،بهمن(1394).ماهیت جرم‌شناختی رفتارهای منتهی به مخاطرات در مکتب نوظهور زمیولوژی.مدیریت مخاطرات محیطی.2(3):325-340.(شمس­ناتری و شهریاری،1394)
13.    صادقی،سالار؛فانی،رضا؛موثقی،حسن(1399).واکاوی مبانی جرم شناختی مسئولیت کیفری دولت.پژوهشنامه حقوق کیفری.22: 109-125.(صادقی و دیگران،1399)
14.    عمرانی­فر،عدنان؛شیداییان،مهدی؛بیرنگ،یگانه(1401).زمیولوژی؛بررسی موردی حقوق مصرف کنندگان(چالش­ها و راهکارها).مجله آموزه های فقه و حقوق جزا.1(3):95-114.(عمرانی­فر و دیگران،1401)
15.    فرخ معینی،اسماعیل؛بهنیافر،احمدرضا؛داداش نژاد،داوود(1399).بررسی چالش­ها و موانع اعمال نظارت واقعی در دستگاه­های اجرایی از دیدگاه قانون و اسلام.فقه و تاریخ تمدّن.6(4):1-6.(فرخ­معینی و دیگران،1399)
16.    کریم‌نیا سحر، کریمی‌نیا مریم(1397).امکان‌سنجی ایجاد صندوق تضمین خسارت حوادث پزشکی در ایران.مجله علمی پژوهشی حقوق پزشکی.۱۲ (۴۴) :۹۵-۱۱۵(کریم­نیا و کریمی­نیا،1397)
17.    محسنی،فرید(1392).پیشگیری از فساد اداری با تأکید بر فناوری اطلاعات.فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضائی.18(61):194-174.(محسنی،1392)
18.    محمدیان امیری،امیر(1393).بررسی رابطه میان متغیرهای مرتبط با طرح هندسی و ساختار راه با تصادفات.مرکز تحقیقات کاربردی پلیس راهنمایی و رانندگی ناجا.(محمدیان امیری،1393)
19.    ملک محمدی،حمیدرضا(١٣٨٦).تخت بی بخت؛بازاندیشی مفهومی نظریه انتخاب عمومی.فصلنامه سیاست.37(1)201-209.(ملک محمدی،1391)
20.    منصور آبادی،عباس(1401).مختصر حقوق جزای عمومی.چاپ چهارم.تهران:نشر میزان.(منصورآبادی،1401)
21.    موسوی فرد،سیدمحمدرضا؛ بهادر، فرشید؛ شمسی زاد، زهرا(1403). آسیب‌های حاکمیت سیاسی ناکارآمد در کشورهای توسعه نیافته در رویکرد جرم‌شناسی نظری مبتنی بر نظریه پنجره‌های شکسته.دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی.1(1):315-343.(موسوی فرد و دیگران،1403) doi:  10.22034/jclc.2024.718658
22.    میرخلیلی،سیدمحمود(1395).بزهکاری یقه‌سفیدها از منظر امام علی.مجله حقوق اسلامی.13(51):7-39.(میرخلیلی،1395)
23.    میرخلیلی،سیدمحمود(1402).جرم­شناسی.چاپ چهارم.قم:پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.(میرخلیلی،1402)
24.    ناظمی­پور،محمدرضا؛رایجیان­اصلی،مهرداد؛محمودی­­جانکی،فیروز؛الهی­منش،محمدرضا(1401).رویکرد آسیب اجتماعی­شناسی به جرم حکومتی و کاربست پاسخ­گذاری به آن.مجله­پژوهش­های­حقوق جزا وجرم شناسی.10(20):351-390 .(ناظمی­پور و دیگران،1401)
25.    نجفی­ابرندآبادی،علی حسین(1390).از جرم شناسی تا آسیب اجتماعی شناسی.مجله تحقیقات حقوقی.ضمیمه56 :1015-1032.(نجفی­ابرندآبادی،1390)
26.    نجفی­ابرندآبادی،علی حسین؛هاشم بیکی،حمید(1401).دانشنامه جرم شناسی.چاپ ششم.تهران:انتشارات گنج دانش.(نجفی ابرندآبادی و هاشم­بیکی،1401)
27.    نوبهار،رحیم؛انصاری،اسماعیل(1397).مطالعه آسیب‌های مربوط به تمامیت جسمانی از دیدگاه آسیب اجتماعی‌شناسی.مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی.10:185-207.(نوبهار و انصاری،1397)
28.    الوانی،سیدمهدی(١٣٧٨).نظریه انتخاب عمومی و ضرورت تحول‌ در‌ ساختار اداری. مطالعات مدیریت بهبود و تحول.6(23.24):5-19.(الوانی،­1378)
29.    یعقوبی،علی؛آقایی،جان­احمد؛کاردوست جورشری،مژگان(1393).رویکردهای جرم شناختی جرایم یقه­سفیدها.پژوهش­نامه حقوق­کیفری.5(2):191-220.(یعقوبی و دیگران،1393)
ب)منابع انگلیسی:
30-Anti-Corruption Toolkit, UN Guidelines for Successful Investigation into Corruption, Tool 28, volume1, 2002
31-Bakan J.,The Corporation: A pathological pursuit of profit and power. New York: Free Press.2004
32-Canning, V. and Tombs, S. (2021), From Social Harm to Zemiology, London: Routledge
33-David W. Jones, Understanding criminal behaviour: psychosocial perspectives on criminality and violence, Second Edition, New York: Routledge, 2020
34-Edward J. Wright, Decolonizing Zemiology: Outlining and Remedying the Blindness to (Post)colonialism Within the Study of Social Harm, Critical Criminology, 31,2023
35-Hillyard P., Pantazis C., Tombs S. & Gordon D., 2007. Social harm” and its limits? In: Social Justice and Criminal Justice. London: Centre for Crime and Justice Studies
36-Hillyard, P., Pantazis, C., Tombs, S. and Gordon, D., eds. (2004) Beyond Criminology? Taking Harm Seriously. London: Pluto Press
37-Hopici, Adrian (2016), The Zemiology of Psychiatric‌ Medication‌, York‌ University Criminological Review, Vol.1.
38-Howard Davis and Holly White, For a Zemiology of Politics, Journal of White Collar and Corporate Crime, Volume 4, Issue 2, June 2023
39-Jones, David W. (2020) Understanding Criminal Behavior Psychosocial Perspectives on Criminality and Violence. 2nd edition. Abingdon, Oxon; New York, NY: Routledge
40-Michel ,Cedric, White-Collar Crime, The Encyclopedia of Crime and Punishment,2015
ج)سایت های خبری
 41-https://www.khabaronline.ir
43-https://www.mehrnews.com
46-https://www.irna.ir