دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

ارکان بزه خیانت دلال در حقوق ایران با تأکید بر مواد 349 قانون تجارت و 56 لایحه تجارت 1403

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی دانشکدگان فارابی تهران
2 استاد دانشکده حقوق دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران
3 استادیار دانشگاه شهید بهشتی
چکیده
ارکان بزه خیانت دلال در حقوق ایران با تأکید بر مواد 349 قانون تجارت و 56 لایحه تجارت 1403



چکیده

بزه خیانت دلال، به‌عنوان یکی از جرایم خاص در روابط تجاری، در ماده ۳۴۹ قانون تجارت و ماده ۵۶ لایحه تجارت ۱۴۰۳ پیش‌بینی شده است؛ اما به‌رغم اهمیت این بزه در تضمین روابط واسطه‌ای تجاری، هنوز حدود دقیق ارکان آن و میزان کارآمدی سیاست کیفری موجود، محل ابهام و اختلاف‌نظر است. مسئله اصلی این پژوهش، تبیین دقیق ارکان این بزه و ارزیابی کارآمدی جرم‌انگاری موجود در پرتو تحولات اخیر حقوق تجارت ایران با روش توصیفی-تحلیلی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که جرم خیانت دلال واجد ماهیتی مستقل از خیانت‌درامانت عام بوده و بر امانت حرفه‌ای استوار است که از رابطه قراردادی و عرفی میان دلال و آمر ناشی می‌شود. همچنین نتایج حاکی از آن است که هرچند لایحه تجارت ۱۴۰۳ در حوزه اصلاح نوع واکنش کیفری گامی مثبت برداشته؛ اما همچنان در شمول منافع غیرنقدی، مسئولیت طرف دیگر معامله و درجه‌بندی مجازات با لحاظ زیان وارده با خلأهایی مواجه است. در پایان، پیشنهادهایی برای اصلاح مقررات و جهت‌گیری پژوهش‌های آتی ارائه شده است.

بزه خیانت دلال، به‌عنوان یکی از جرایم خاص در روابط تجاری، در ماده ۳۴۹ قانون تجارت و ماده ۵۶ لایحه تجارت ۱۴۰۳ پیش‌بینی شده است؛ اما به‌رغم اهمیت این بزه در تضمین روابط واسطه‌ای تجاری، هنوز حدود دقیق ارکان آن و میزان کارآمدی سیاست کیفری موجود، محل ابهام و اختلاف‌نظر است. مسئله اصلی این پژوهش، تبیین دقیق ارکان این بزه و ارزیابی کارآمدی جرم‌انگاری موجود در پرتو تحولات اخیر حقوق تجارت ایران با روش توصیفی-تحلیلی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که جرم خیانت دلال واجد ماهیتی مستقل از خیانت‌درامانت عام بوده و بر امانت حرفه‌ای استوار است که از رابطه قراردادی و عرفی میان دلال و آمر ناشی می‌شود. همچنین نتایج حاکی از آن است که هرچند لایحه تجارت ۱۴۰۳ در حوزه اصلاح نوع واکنش کیفری گامی مثبت برداشته؛ اما همچنان در شمول منافع غیرنقدی، مسئولیت طرف دیگر معامله و درجه‌بندی مجازات با لحاظ زیان وارده با خلأهایی مواجه است. در پایان، پیشنهادهایی برای اصلاح مقررات و جهت‌گیری پژوهش‌های آتی ارائه شده است.



واژگان کلیدی: خیانت‌ دلال، حمایت کیفری، خیانت‌درامانت عام، ماده 349 قانون تجارت، لایحه تجارت 1403.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


1.       اسکینی، ربیعا، حقوق تجارت: کلیات، معاملات تجاری، تجار و سازمان‌دهی فعالیت‌های تجاری، جلد اول، تهران، سمت، 1403.
2.       امامی، حسن، حقوق مدنی، جلد اول، تهران، اسلامیه، 1403.
3.       امامی، حسن، حقوق مدنی، جلد دوم، تهران، انتشارات اسلامیه، 1402.
4.       ایزدی، نرگس، تعهدات اصلی وکیل در برابر موکل (در حقوق ایران، مصر و انگلستان)، نشریه فقه و حقوق خانواده، شماره 33، 1383.
5.       پاسبان، محمدرضا، حقوق تجارت: کلیات، تاجر و اعمال تجاری، جلد اول، تهران، گنج دانش، 1402.
6.       حاجی عزیزی، بیژن، اعتماد، سیده مریم، ضمانت اجرای عدم رعایت مصلحت در وکالت، نشریه فقه و اصول، شماره 100، 1394.
7.       حبیب‌زاده، محمدجعفر، تحلیل جرائم کلاهبرداری و خیانت‌درامانت در حقوق کیفری ایران، تهران، دادگستر، 1403.
8.       خالقی، علی، رجب، محمدعلی، تحلیل معیار نوعی در عنصر روانی جرم قتل عمدی (مطالعه تطبیقی)، پژوهشنامه حقوق کیفری، سال چهارم، شماره اول، 1392.
9.       ستوده تهرانی، حسن، حقوق تجارت (4): قراردادهای تجاری و ورشکستگی و تصفیه، تهران، دادگستر، 1403.
10.     سلیمیان، ابوالفضل، هاشمی باجگانی، سیدجعفر، جایگاه و اهمیت اخلاق در حرفه وکالت، نشریه اندیشمندان حقوق، شماره 9، 1395.
11.     شمس ناتری، محمدابراهیم، کلانتری، حمیدرضا، زارع، ابراهیم، ریاضت، زینب، قانون مجازات اسلامی در نظم حقوق کنونی، تهران، میزان، 1404.
12.     شهیدی، مهدی، سقوط تعهدات، تهران، مجد، 1403.
13.     صقری، محمد، حقوق تجارت (1): تاجر، فعالیت‌ها و دفاتر تجارتی، تهران، مجد، 1401.
14.     صقری، محمد، دوره جدید حقوق بازرگانی کلیات و قراردادها، تهران، مجد، 1402.
15.     عبدی پور فرد، ابراهیم، حقوق تجارت؛ جلد اول: تجار و معاملات تجاری، تهران، مجد، 1403.
16.     کاتوزیان، ناصر، دوره حقوق مدنی:  قواعد عمومی قراردادها، جلد چهارم: اجرای قرارداد، تهران، گنج دانش، 1403.
17.     کاتوزیان، ناصر، دوره حقوق مدنی: عقود معین، جلد چهارم: عقود اذنی-وثیقه‌های دین، تهران، گنج دانش، 1403.
18.     کاویانی، کورش، مقدمه حقوق تجارت؛ حقوق تجارت (1)، چاپ چهارم، تهران، میزان، 1402.
19.     ساکت، محمد حسین، نگاهی نو به کیفری کهن: تعزیر، دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی، دوره 2، شماره 3 - شماره پیاپی 3، شهریور 1404.  10.22034/jclc.2025.720962
20.     منصورآبادی، عباس، حقوق جزای عمومی (1)، تهران، میزان، 1400.
21.     میرمحمد صادقی، حسین، حقوق کیفری اختصاصی (1) جرائم علیه اموال و مالکیت، تهران، میزان، سال 1403.
22.     میرمحمد صادقی، حقوق جزای اختصاصی (2) جرائم علیه امنیت و آسایش عمومی کشور، تهران، میزان، 1404.
23.     وکیلی، مصطفی، شیخ الاسلامی، عباس، مبانی جبران ضرر و زیان ناشی از جرم در نظام دادرسی ایران و انگلستان ( چالش ها و راهکار ها)، دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی، دوره 2، شماره 3 ، شهریور 1404.  10.22034/jclc.2024.2048101.1131
 
28.    Mousseron، Pierre ،USAGES ET NORMES PRIVÉES ،RRJ 2011-5 – Cahiers de méthodologie juridique، p 2226.