دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

آسیب‌شناسی نقش صرافی‌ها در وقوع جرائم ارزی در نظام مالی و بالتبع سیاسی ایران با تاکید بر جرم پولشویی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تخصصی گروه حقوق کیفری و جرم شناسی ، واحد سمنان ، دانشگاه آزاد اسلامی ، سمنان ، ایران
2 عضو هیئت علمی گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد سمنان ، دانشگاه آزاد اسلامی ، سمنان ، ایران
چکیده
در اقتصاد ایران که با پیچیدگی مناسبات مالی و نوسانات شدید ارزی مواجه است، نقش صرافی‌ها از اهمیت والایی برخوردار است. می‌توانند در شرایط بحرانی با تنظیم بازار و ایجاد تعادل بین عرضه و تقاضا به ثبات اقتصادی کمک کنند. اما در عمل، ضعف قوانین و نبود نظارت مؤثر، سبب شده است تا برخی از این صرافی‌ها به‌ویژه انواع غیرمجاز آن‌ها، به بستر مناسبی برای جرائم سازمان‌یافته مالی و به طور خاص پولشویی تبدیل شوند. پژوهش حاضر به بررسی این پرسش محوری می‌پردازد که فعالیت صرافی‌ها چه ارتباطی با شکل‌گیری جرائم سازمان‌یافته مالی دارد و نظام نظارتی تا چه میزان توانایی مهار این روند را داراست؟ مفروض این است که گسترش صرافی‌های غیرمجاز و خلأهای نظارتی موجود، به طور مستقیم زمینه‌ساز افزایش جرائم ارزی و تضعیف سلامت مالی کشور شده‌ است. در اینجا با بهره‌گیری از روش تحقیق کیفی و تحلیل اسناد قانونی، دکترین های مرتبط، یافته‌ها نشان می‌دهد که صرافی‌های غیرمجاز با سوءاستفاده از ضعف‌های ساختاری، نقش مؤثری در تسهیل پولشویی و تشدید بی‌ثباتی بازار ارز ایفا می‌کنند. در مقابل، صرافی‌های مجاز که مقررات را رعایت کرده و شفافیت مالی دارند، می‌توانند عاملی برای پیشگیری از فساد اقتصادی باشند. از مهم‌ترین چالش‌های نظارتی در این حوزه، می‌توان به نبود هماهنگی بین نهادهای مسئول و فقدان زیرساخت‌های فناورانه لازم برای رصد لحظه‌ای و هوشمند تراکنش‌های مالی اشاره کرد. برای غلبه بر این مشکلات و کاهش جرائم ارزی، دو راهکار کلیدی پیشنهاد می‌شود: نخست، طراحی و استقرار یک سامانه ملی نظارت هوشمند بر تراکنش‌های ارزی، و دوم، الزام کلیه صرافی‌ها به احراز هویت دیجیتال دقیق مشتریان است. اجرای این راهکارها می‌تواند تاب‌آوری نظام مالی در مقابل جرائم این دست افزایش دهد. ضروری دارد سیاست کیفری پیشگیرانه و آینده‌نگری اتخاذ شود که بر تحلیل ریسک و مقررات انطباق‌پذیر در مقابل جرائم احتمالی متکی باشد. می توانند راهکارهای موثری جهت جلوگیری از آسیب در نوع خود باشند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


- منابع فارسی
- آزموده ا، پورقهرمانی، بابک.، بیگی، جمال.. (1404). اثر گذاری متغیرهای اقتصادی حوزه سیاست‌های پولی و مالی بر قاچاق کالا و ارز در ایران. پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست، 7(2).
- آیدین مهر، مهدی. (1404). ارتباط پولشویی با جرائم سازمان‌یافته و تأمین مالی تروریسم. فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین، 14 (24).
- تقوا، محمدرضا، و جلاییان زعفرانی، زهرا. (1399). توسعه مدل اکوسیستم شناختی رمزارز. فصلنامه علمی تازه‌های علوم شناختی، 22(2).
- جعفری مسلم، مجتبی و آقابابایی، عظیم. (1400). جرم اخلال کلان در نظام اقتصادی در قانون اخلالگران در نظام اقتصادی کشور و ماده 286 قانون مجازات اسلامی. پژوهش‌های حقوقی، 20(47).
- حبیبی، حبیب اله، و زرنشان، شهرام. (1400). نقش و جایگاه گروه ویژه اقدام مالی (FATF) در نظام حقوق بین الملل. پژوهش‌های‌ حقوقی، 20(45).
- حسینی احمدفداله، سیدمحمد، جعفرقلی خانی، ابوالفضل، و بلوردی، طیبه. (1399). ابعاد حقوقی پیوستن ایران به گروه ویژه اقدام مالی (FATF). مطالعات بین المللی پلیس، 11(42).
- حقیقی، مهری، ابدی، سعیدرضا، عربیان، اصغر، و جلالی، محمد. (1397). مؤلفه‌های کارآمدی دولت در نظارت مالی کارآ و کاهش جرائم و تخلفات مالی در دستگاه‌های اجرایی. دانش حسابرسی، 18(72).
- دانش ناری، حمیدرضا و عباسی مرویان، فوژان. (1402). ارزیابی حالت خطرناک شرکت‌ها در پرتو مدل‌ فرهنگ‌ سازمانی شاین مطالعه موردی مؤسسه مالی اعتباری ثامن الحجج. تعالی حقوق، 9(1).
- درویشی‌ها، محسن، حسینی، حدیث سادات (1404)، تحلیل حقوقی و جرم شناسی جرائم مرتبط با رمز ارزها در ایران. فصلنامه علمی تخصصی پژوهش‌های نوین، 6(2).
- دیهیم، علیرضا، بشیره، صادق و محمدزاده، ساوالان. (1402). شرط کلی ایران بر کنوانسیون مقابله با تأمین مالی تروریسم (CFT) از منظر حقوق بین‌الملل. مجله حقوقی دادگستری، 87(122).
- سبحانی، حسین. (1404). رویکرد ریسک‌پایه ناظر بر عوائد مجرمانه در پرتو مطالعه‌ ‌تطبیقی و استانداردهای FATF. فصلنامه علمی مطالعات حقوقی، 17(1).
- سراج، ناصر. (1400). جرائم اقتصادی سازمان‌یافته و تأثیر آن بر نظام اقتصادی کشور (مطالعه موردی: پرونده فساد بانکی سه هزار میلیارد تومانی). فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، 4(11).
- شجری، هوشنگ، اربابیان، شیرین، و رفعت، بتول. (1385). بررسی رابطه متقابل تورم و کاهش ارزش خارجی پول در ایران. مجله پژوهشی علوم انسانی دانشگاه اصفهان، 21(2 (ویژه نامه اقتصاد).
- صغیری،بهراد و مرادی،یاسر . (1404). چالش‌های معرفت‌شناختی در تنظیم و مقررات‌گذاری رمزپول و دارایی‌های رمزنگاری‌شده و تأملی در تقلیل آن. (e731121). دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی  doi: 10.22034/jrpl.2025.2073575.1185.
- طالبی رستمی، محبوبه. (1404). درآمدی بر جرائم مرتبط با رمزارزها؛ از تسهیلگری تا پیشگیری. (e227433). فصلنامه تمدن حقوقی، 8(24).
- عبدالهی قهفرخی، شهیار، پاکزاد، بتول، عالی پور، حسن و الهی منش، محمدرضا. (1400). پیشگیری از پولشویی الکترونیکی: رویکرد دفاعی و رویکرد هجومی. پژوهش‌های حقوق جزا و جرم شناسی، 9(18).
- قوامی پور سرشکه،محدثه و محمودی،امیررضا . (1404). امنیت رمزارزها در و چالش‌های پیش‌رو. دو فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی، doi: 10.22034/jclc.2025.2054441.1168
- قیاسی، رضا، رستگار، علی، احمدپور، صدیقه، و هادی پور، بهزاد. (1397). عوامل مؤثر بر وقوع جرائم مالی در فضای مجازی و راه‌های پیشگیری مبتنی بر تئوری داده بنیان. فصلنامه علمی پژوهش‌های اطلاعاتی و جنایی، 13(2 (شماره مسلسل 50).
- کیایی، حسن و عبادی، محمدحسین. (1395). سنجش ثبات در نظام مالی و تحلیل عوامل مؤثر بر آن.. فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی، 5(18).
-English
- Akinbode, S. O., & Ojo, O. T. (2018). The effect of exchange rate volatility on agricultural exports in Nigeria: An autoregressive distributed lag (ARDL) bounds test approach. Nigerian Journal of Agricultural Economics, 8(1). https://doi.org/10.22004/ag.econ.280316
- Archer, J. (2007). The erosion of trust in Australian public life. In V. Bakir & D. M. Barlow (Eds.), Communication in the age of suspicion . Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/9780230206243_4
- Bofinger, P., & Wollmershäuser, T. (2003). Managed floating as a monetary policy strategy. Journal of Economics and Planning, 36(2),. https://doi.org/10.1023/B:ECOP.0000012258.15614.d8
- Chaikin, D. (2008). Commercial corruption and money laundering: A preliminary analysis. Journal of Financial Crime, 15(3),. https://doi.org/10.1108/13590790810882865
- Daniali, G. (2014). E-money laundering prevention. New Marketing Research Journal, 4(Special Issue),. https://nmrj.ui.ac.ir/article_17731.html?lang=en
- Gadanecz, B., & Mehrotra, A. (2013). The exchange rate, real economy and financial markets. In Bank for International Settlements (Ed.), Sovereign risk: A world without risk-free assets? (BIS Papers No. 73,). Bank for International Settlements. https://ideas.repec.org/h/bis/bisbpc/73-02.html
- He, P. (2010). A typological study on money laundering. Journal of Money Laundering Control, 13(1),. https://doi.org/10.1108/13685201011010182
- Kim, M. (2019). Financial development, exchange rate fluctuations and debt dollarization: A firm-level evidence (IMF Working Paper No. 2019/168). International Monetary Fund. https://ideas.repec.org/p/imf/imfwpa/2019-168.html
- Kim, S. (2003). Monetary policy, foreign exchange intervention, and the exchange rate in a unifying framework. Journal of International Economics, 60(2),. https://doi.org/10.1016/S0022-1996(02)00028-4
- Malm, A., & Bichler, G. (2013). Using friends for money: The positional importance of money-launderers in organized crime. Trends in Organized Crime, 16(4),. https://doi.org/10.1007/s12117-013-9205-5
- Mugarura, N. (2016). Uncoupling the relationship between corruption and money laundering crimes. Journal of Financial Regulation and Compliance, 24(1),. https://doi.org/10.1108/JFRC-01-2014-0002
- Nchofoung, T. N., Ojong, N., & Gachili, L. N. G. (2025). Exchange rate misalignment and financial development in Africa. International Journal of Finance & Economics, 30(1),. https://doi.org/10.1002/ijfe.2935
- Ozcelebi, O. (2018). Impacts of exchange rate volatility on macroeconomic and financial variables: Empirical evidence from PVAR modeling. In Exchange rates. IntechOpen. https://doi.org/10.5772/intechopen.74406
- Wronka, C. (2022). Money laundering through cryptocurrencies – Analysis of the phenomenon and appropriate prevention measures. Journal of Money Laundering Control, 25(1),. https://doi.org/10.1108/JMLC-02-2021-0017