تقلب مجموعهای از اعمال و گفتارهایی است که در هر دو رکن مادی و روانی جرایم متضمن تقلب نقش ایفا میکند. در نظام کیفری ایران، تقلب در بسیاری از جرایم مالی و غیرمالی (مانند کلاهبرداری، جعل، سرقت، ورشکستگی به تقلب، تحصیل مال از طریق نامشروع، و تقلب در تهیه آثار علمی) نقش بنیادین ایفا میکند. این جرایم را میتوان جرم متضمن به تقلب نامید. رفتار متضمن تقلب شامل اقداماتی برای گمراه کردن قربانی از طریق جا زدن یک امر تقلبی یا نادرست به جای یک امر درست، با هدف به دست آوردن منفعتِ مادیِ ناعادلانه برای خود و دیگری و ایراد ضرر به قربانی است. تقلب، در همهی جرایم متضمن تقلب کارکرد یکسانی ندارد. در این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و پس از تحلیل و بررسی اطلاعات جمعآوری شده از منابع کتابخانهای، جایگاه و نقش تقلب [فریب یا حیله] در رکن مادی و روانی جرایم متضمن تقلب مورد بررسی قرار گرفته و به این پرسش پاسخ داده شده است که این مؤلفه در رکن مادی و روانی این جرایم چه نقشی ایفا میکند؟ به موجب یافتههای این پژوهش در جرایم جعل، تهیه و ترویج سکهی قلب و تقلب در آثار فرهنگی- تاریخی، تقلب در قالب قلب حقیقت، در رکن مادی و در قالب علم به متقلبانه بودن رفتار مجرمانه در رکن روانی، ایفای نقش میکند. در کلاهبرداری تقلب در گسترهی رکن مادی از طریق مانورهای متقلبانه و فریب قربانی، شرط اصلی تحقق جرم است. در گسترهی رکن مادی جرم تحصیل مال از طریق نامشروع، تقلب از طریق سوءاستفاده از امتیازات یا توزیع غیرقانونی کالا محقق میشود. در بزه تقلب در تهیه آثار علمی، تقلب در جایگاه انگیزه مجرمانه و در سایر جرائم موضوع این پژوهه، تقلب علاوه بر ایفای نقش در تحقق رکن مادی بزه مربوطه، در رکن روانی در قالب علم به موضوع متقلبانه و قصد انجام رفتار متقلبانه ایفای نقش میکند.
عمید، حسن؛(۱۳۵۷)، فرهنگ فارسی عمید، ج۱، چاپ هجدهم، تهران: امیرکبیر.
فضلعلی، محمدهادی؛ (۱۳۹۸)، ورشکستگی به تقصیر و تقلب، تهران: انتشارات قوه قضاییه.
قریشی، سید علی اکبر؛ (۱۳۶۱)، قاموس قرآن،، ج 2، تهران: دارالکتب الاسلامی.
کاشانی، محمود؛ (۱۳۵۵)، نظریه تقلب نسبت به قانون، تهران: انتشارات دانشگاه ملی ایران.
کامفر، بهداد؛ (۱۴۰۰)، دوره پیشرفته حقوق جزای عمومی و اختصاصی ، تهران: نشر مهرپویان پویا.
گلدوزیان، ایرج؛ (۱۳۹۵)؛ حقوق حقوق جزای اختصاصی: جرایم علیه تمامیت جسمانی، حیثیت معنوی، اموال و مالکیت، امنیت و آسایش عمومی، تهران: موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
گلدوزیان، ایرج؛ (۱۳۹۶)، بایستههای حقوق جزای اختصاصی، چاپ چهارم، تهران: میزان.
گلدوزیان، ایرج؛، (۱۳۹۳)، محشای قانون مجازات اسلامی، چاپ دوم، تهران: مجد.
محقق، محمدباقر؛ (۱۳۹۱)، دائره الفرائد در فرهنگ قرآن، ج۵، چاپ دوم، تهران: بعثت
معین، محمد؛ (۱۳۸۱)، فرهنگ فارسی، دوره دو جلدی، تهران، انتشارات اَدِنا، چاپ چهارم.
میرمحمدصادقی، حسین؛ (۱۳۹۴)، حقوق کیفری اختصاصی (۲): جرایم علیه اموال و مالکیت، تهران، نشر میزان، چاپ چهل و ششم.
میرمحمدصادقی، حسین؛ (۱۳۹۵)، حقوق کیفری اختصاصی (۳): جرایم علیه امنیت و آسایش عمومی، تهران، نشر میزان، چاپ سی و یکم.
مقالات
انجم شعاع, محمدمهدی . (1403). واکاوی تشدید مجازات کلاهبرداری کارکنان دولت و نهادهای وابسته. (e720365). دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, 1(2), e720365 doi: 10.22034/jclc.2025.2049535.1139
آریامنش، بشیر؛ (۱۳۸۹)، مطالعه تطبیقی جرم کلاهبرداری در قوانین کیفری ایران و فرانسه، نشریه تعالی حقوق، ۲ (۷): ۵۷-۸۲.
آقابابایی، حسین؛ اردلانی، کوروش؛ (۱۴۰۲)، چالشهای تقنینی و قضایی قانون پیشگیری و مقابله با تقلب در تهیه آثار علمی مصوب 1396، مجلس و راهبرد، ۳۰(۱۱۶)، ۲۰۵-۲۳۰.
باقرزاده گان، امیر؛ میرزایی، محمد؛ (۱۳۹۲)، اهداف و قلمرو جرم انگاری تحصیل مال از طریق نامشروع، کارآگاه، ۶ (۲۳): ۷۸-۹۶.
پرادل، ژان؛ دانتی جوان، میشل؛ (۱۳۸۵)، مبارزه کیفری با تقلب مالیاتی در حقوق فرانسه، ترجمه علی خالقی، پژوهشهای حقوقی، ۵(۱۰)، ۲۹۷-۳۰۹.
پوربافرانی، حسن؛ حیدریان دولتآبادی، جواد؛ بافری قوامآبادی، علیرضا؛ (۱۳۹۹). جرم تقلب در تهیه آثار علمی، آموزههای حقوق کیفری، ۱۷(۲۰): ۵۹-۸۰.
پوربافرانی، حسن؛ منصوری، حیدر؛ (۱۳۹۱)، تحلیل جرم ساختن نمونه تقلبی آثار فرهنگی- تاریخی و جرائم وابسته، فصلنامه حقوق، ۴۲(۴): ۷۹-۹۵.
پورقهرمان، بابک؛ (۱۳۸۹)، سرقت رایانهای، فقه و مبانی حقوق اسلامی، ۲ (۵): ۳-۲۵.
ترکی، غلامعباس؛ (۱۳۹۴)، تقلب در حقوق کیفری ایران، نشریه دادرسی مهر، ۱۹ (۱۱۲): ۳-۸.
جعفری ولنی، علی اصغر؛ (۱۳۹۴)، استاد مطهری و ادراکات اعتباری علامه طباطبایی (ره)، اندیشه علامه طباطبایی، ۲ (۲): ۷۳-۹۸.
حبیب زاده، محمدجعفر و همکاران؛ (1395)، گفتمان سیاست جنایی قانونگذار و رویه قضایی ایران در قبال جرم تحصیل مال از طریق نامشروع، پژوهشهای حقوق تطبیقی، ۲۰(۲): ۱-۳۴.
حاجیدهآبادی، احمد؛ جعفری ندوشن، یداله؛ (۱۳۹۸)، اهم چالشها و بایستههای تقنین در جرم جعل، نشریه حقوق اسلامی، ۱۶ (۶۰): ۴۱-۶۲.
حسینی, سجاد و رضوی فرد, بهزاد . (1403). پیشگیری کُنشی از جرم تخریب آثار تاریخی و فرهنگی با رویکرد علتشناسی. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, 1(1), 66-101. doi: 10.22034/jclc.2024.718663
رحمدل، منصور؛ (۱۳۸۳)، ورشکستگی به تقلب، مجله پژوهشهای حقوقی، ۳ (۶): ۱۵۵-۱۷۳.
رحمدل، منصور؛ (۱۳۹۶)، مطالعه تطبیقی تحصیل مال نامشروع و تحصیل نامشروع مال در حقوق اسلام و غرب، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب،۴ (۳): ۶۷-۹۲.
زین الدینی نیا، مرضیه؛ روح الامینی، محمود؛ (۱۳۹۵)، تبیین مفهوم جرم کلاهبرداری در حقوق ایران، نشریه مطالعات حقوق، ۱ (۷): ۱۳۹-۱۵۲.
شاکری، ابوالحسن؛ رضایی سراجی، زهرا؛ (۱۳۹۳)، تقلب در جعل اسناد، تحقیقات حقوقی، ۱۷(۶۵)، ۱۶۱-۱۸۵.
شیخالاسلامی، سید محسن؛(۱۳۸۰)، تقلب نسبت به قانون در حقوق بینالملل خصوصی، پژوهش حقوق عمومی، ۳ (۴): ۱۱-۲۳.
عینی، محسن؛ خضابی خسرقی، محمدرضا؛ (۱۳۹۶)، بررسی سیاست جنایی تقنینی ایران درقبال بزه تقلب در مواد خوردنی، تحقیقات حقوقی تطبیقی ایران و بینالملل،۱۰(۳۸)، ۱۳۵-۱۶۷.
فروتن، مصطفی؛ اکبری، حسین؛ (۱۳۹۷)، تحصیل مال از طریق نامشروع از منظر حقوق جزای اختصاصی و حقوق جزای عمومی، نشریه تمدن حقوقی، ۱ (۱).
فرهبخش، مجتبی؛(۱۳۸۸)، تأملی در رکن مادی کلاهبرداری و تحصیل مال به طریق نامشروع، مطالعات حقوق خصوصی، ۳۹ (۲)، ۲۸۳-۳۰۰.
قناد، فاطمه؛ (۱۳۹۰)، جعل در بستر فناوریهای اطلاعات و ارتباطات، فصلنامه آموزههای حقوق کیفری، ۸(۲): ۱۳۵-۱۶۸.
کاظمی فروشانی، حسین؛ قدیر، محسن؛ (۱۳۹۹)، بایستههای نظری تقلب نسبت به قانون از منظر حقوق ایران، فصلنامه تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، ۱۶ (۳): ۶۷-۸۵.
مصلایی، علی رضا. (۱۳۹۱)، عدم شمول مرور زمان در جعل و تزویر، نشریه تعالی حقوق، ۴(۱۶و۱۷): ۳۰۳-۳۲۵.
منصور بستانی، محمد جواد؛ (۱۴۰۱)، آثار جرم جعل رایانهای در حقوق ایران و فرانسه، نشریه فقه، حقوق و علوم جزا، ۷ (۲۴): ۱۱۲-۱۲۵.
نادری، نیلوفر؛ آزادی، غزل.؛(۱۴۰۱)، مطالعه تطبیقی جرم جعل اسناد رسمی و عادی در حقوق ایران و ترکیه، نشریه مطالعات حقوق، (۲۴)۲۰: ۴۱۷-۴۳۲.
ناصریپور، احمد؛ (۱۳۹۹)، بررسی تطبیقی جرم جعل اسناد در قانون ایران و آلمان، نشریه پژوهش ملل، ۵ (۵۴): ۱۳۳-۱۴۶.
وزیری، مجید؛ ارشاد حسینی، حجت؛ (۱۳۹۶)، بررسی احکام فقهی و حقوقی سرقت رایانهای، نشریه معرفت، ۲۶ (۲): ۵۷-۷۲.
Abdul Hadi, K. A. and Paino, Halil; (2016), Legal Perspectives Towards Forgery ,Fraud And Falsification Of Documents: Recent Development, Malaysian Accounting Review, 15 (2): 93-109.
Brenner, Susan W; (2001), Is There Such a Thing as 'Virtual Crime?, California Criminal Law Review, 4 (1). Electronic copy available at: https://ssrn.com/abstract=1611839.
Buell, Samuel W; (2006), Novel Criminal Fraud, New York University Law Review, 81 (6): 1971-2043.
Collins, J; (2024), Why Fraud Prevention is Relevant to Criminal Law Theorists, Modern Criminal Law:Essays in Honour of GR Sullivan, 1(1): 265-276.
Dobrila,Mirela Carmen; (2013), Deception Offences: Psycho-behavioural Profiling of Offenders, Procedia - Social and Behavioral Sciences, Volume 92: 270-274.
Dülger, İbrahim; (2014), Theft Crime in Turkish Criminal Law: An Overview, Annales de la Faculté de Droit d'Istanbul, 46 (63): 63-69.
Mustafa Razzaq, Hussein;(2023), Deceptive Fraud from the Perspective of Criminal Law: Migration Letters, 20(3): 1295-1304.
Podgor, Ellen S; (1999), Criminal Fraud, American University Law Review, 48 (4): 729-768.
حبیب زاده,محمدجعفر , کورانی,مهدی و آقابابائی طاقانکی,عظیم . (1404). جایگاه تقلب در تحلیل ارکان جرائم متضمن تقلب. (e728872). دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, (), e728872 doi: 10.22034/jclc.2025.2067595.1227
MLA
حبیب زاده,محمدجعفر , , کورانی,مهدی , و آقابابائی طاقانکی,عظیم . "جایگاه تقلب در تحلیل ارکان جرائم متضمن تقلب" .e728872 , دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, , , 1404, e728872. doi: 10.22034/jclc.2025.2067595.1227
HARVARD
حبیب زاده محمدجعفر, کورانی مهدی, آقابابائی طاقانکی عظیم. (1404). 'جایگاه تقلب در تحلیل ارکان جرائم متضمن تقلب', دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, (), e728872. doi: 10.22034/jclc.2025.2067595.1227
CHICAGO
محمدجعفر حبیب زاده, مهدی کورانی و عظیم آقابابائی طاقانکی, "جایگاه تقلب در تحلیل ارکان جرائم متضمن تقلب," دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, (1404): e728872, doi: 10.22034/jclc.2025.2067595.1227
VANCOUVER
حبیب زاده محمدجعفر, کورانی مهدی, آقابابائی طاقانکی عظیم. جایگاه تقلب در تحلیل ارکان جرائم متضمن تقلب. حقوق کیفری و جرم شناسی, 1404; (): e728872. doi: 10.22034/jclc.2025.2067595.1227