دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

سیاست جنایی ایران و اردن در قبال بزهکاری اطفال و نوجوانان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه قم، قم، ایران
2 دانشیار حقوق کیفری و جرم شناسی دانشکده حقوق دانشگاه قم
چکیده
بزهکاری اطفال و نوجوانان یکی از مهم‌ترین معضلات حقوقی و اجتماعی جوامع امروزی به‌شمار می‌آید که مقابله با آن مستلزم سیاست جنایی افتراقی، تخصصی و مبتنی بر مصلحت کودک است. این پژوهش با رویکرد تطبیقی و روش توصیفی-تحلیلی، سیاست جنایی دو کشور ایران و اردن، را در قبال بزهکاری اطفال و نوجوانان مورد بررسی قرار می دهد. دو کشوری که در این حوزه از پیشینه‌ای نسبتاً طولانی برخوردار بوده و طی سالیان گذشته گام‌هایی مستمر و موثر در جهت افتراقی‌سازی سیاست جنایی اطفال و نوجوانان برداشته‌اند. دلیل گزینش اردن در این پژوهش، پیشینه برجسته این کشور در تدوین سیاست‌های جنایی افتراقی در حوزه اطفال، و همچنین هم‌زمانی نسبی آغاز این روند با ایران است. سؤال اصلی این پژوهش آن است که، آیا این دو کشور تا به امروز، توانسته‌اند به الگویی مطلوب و مؤثر در عدالت کیفری کودکان نزدیک شوند؟ وجوه اشتراک و افتراق آن‌ها در سیاست‌گذاری جنایی اطفال و نوجوانان چیست و چه چالش‌هایی در تقنین و اجرا قابل شناسایی است؟ یافته‌ها نشان می‌دهد که اگرچه هر دو کشور در سال‌های گذشته و دهه های اخیر گام‌هایی در جهت گذار از سیاست‌های صرفاً کیفری و مبتنی بر سرکوب به سوی رویکردهای بازپرورانه، اصلاح‌محور و تربیتی در قبال اطفال و نوجوانان بزهکار برداشته‌اند و یک سیاست جنایی افتراقی و تخفیفی درپیش گرفته اند اما با این وجود هنوز چالش ها و کاستی هایی هم در حوزه تقنین و هم در حوزه اجرا مشهود است. در ایران واکنش ها علیه جرائم اطفال و نوجوانان مبتنی بر متغییر نوع جرم (حد، قصاص، دیه یا تعزیر) و در تعزیرات نیز مبتنی بر رده سنی مرتکب جرم (از 9 سال تا 18 سال) می باشد اما در اردن این واکنش صرفا مبتنی بر رده سنی و به دو دسته اصلی (مواد 25 و 26) و جایگزین (ماده 24) تقسیم شده است. همچنین این پژوهش با ارائه پیشنهاداتی نظیر توجه به جایگاه عدالت ترمیمی و بازنگری در برخی مواد قانونی و همچنین احتراز از ابهام گویی و افزایش راهبردهای پیشگیرانه بر اهمیت اصلاح سیاست جنایی ایران و اردن در قبال اطفال بزهکار تاکید دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

1 -آشوری، محمد (1379)، آیین دادرسی کیفری جلد دوم، چاپ اول، انتشارات سمت
2-آشوری، محمد (1382)، جایگزین های زندان یا مجازاتهای بینابین، چاپ اول، نشر گرایش
3-اردبیلی، محمدعلی(1399)، حقوق جزای عمومی، جلد دوم، چاپ پنجاه و چهارم، تهران، انتشارات میزان
4-اردبیلی، محمدعلی(1394)، حقوق جزای عمومی، جلد سوم، چاپ ششم، تهران، انتشارات میزان
5-احمد سلطان، عثمان(2015)، المسئوولیه الجنائیه للاطفال المنحرفین دراسه المقارنه، الموسسه الفنیه للطباعه و النشر، امان، اردن
6- أحمد ربابعة،أسماء محمد(2024)، المصلحة الفضلى للعدالة التقویمیه فی قانون ألاحداث ألاردنی، المجلة العربیة ألالمانیة لعلوم الشریعة والقانون، رقم 3
7-اشرف خالد، محمد و عبدالمجید، طارق(2020) ضمانات الحدث الجانح فی القانون الاحداث الاردنی و مبادی العداله الجنائیه الدولیه، المجله القانونیه، کلیه الحقوق، جامعه الاسراء رقم 32
8-الظفیری، زید خلف(2019)، بدائل الاحتجاز فی قانون الاحداث الاردنی، دار وائل للنشر، اسکندریه
9-الهام، غلامحسین و برهانی، محسن(1400)، درآمدی بر حقوق جزای عمومی (جرم و مجرم)، تهران، انتشارات میزان
10-پیکا، ژرژ(1393)، جرم شناسی، ترجمه دکتر علی حسین نجفی ابرندآبادی، تهران، نشر میزان
11-توجهی، عبدالعلی(1396)، آسیب شناسی قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، چاپ سوم،  انتشارات قوه قضائیه
12-حسینی، سید محمد(1399)، سیاست جنایی در اسلام و در جمهوری اسلامی، تهران، انتشارات سمت
13- حیدری، مسعود (1395)، بررسی تطبیقی سن مسئولیت کیفری اطفال در فقه اسلامی، اسناد بین‌المللی و قانون مجازات اسلامی، سال سوم، شماره یک، نشریه پژوهش تطبیقی اسلام و غرب
14-خالقی، علی(1398)، آیین دادرسی کیفری، جلد اول و دوم، چاپ چهلم، تهران، انتشارات حقوقی شهر دانش
15-خدار، حسن جو(2016)، قانون الاحداث الجانحین، عمان، دار الثقافه و النشر
16-دانش، تاج زمان(1393)، دادرسی اطفال بزهکار در حقوق تطبیقی، چاپ پنجم، تهران، نشر میزان
17- زرمائن، ژان (1378)، دادرسی نوجوانان- آموزه های تجربی، ترجمه حمید مرعشی، مجموعه سخنرانی های ارائه شده در کارگاه های آموزشی در سیون-سوئیس
18-شاملو، باقر(1390)، عدالت کیفری و اطفال، چاپ اول، تهران، انتشارات جنگل
19-شریده العنزی، غسان(2019)، المسئولیه الجزائیه للاحداث الجانحین فی القانون الاردنی، دار التعلیم
20-صبوری پور، مهدی و علوی صدر، فاطمه(1394)، سن مسئولیت کیفری کودکان و نوجوانان در قانون مجازات اسلامی 1392، سال ششم، شماره اول، پژوهشنامه حقوق کیفری
21-صلاحی، جاوید(1389)، بزهکاری اطفال و نوجوانان، چاپ هشتم، تهران، نشر میزان
22-عباچی، مریم(1388)، حقوق کیفری اطفال در اسناد سازمان ملل متحد، چاپ دوم، تهران، انتشارات مجد
23-عباسی، مجتبی(1394)، بزهکاری اطفال، چاپ دوم، تهران، انتشارات مجد
25-عبداللطیف، براء منذر(2009)، السیاسه الجنائیه فی القانون رعایه الاحداث، دار الحامد للنشر و التوزیع
26-قیاسی، جلال الدین و دهقان، حمید و خسروشاهی، قدرت الله(1391)، حقوق جزای عمومی اسلام و حقوق موضوعه، جلد اول، قم، انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
27-کریستین، لازرژ(1388)، درآمدی بر سیاست جنایی، ترجمه دکتر علی حسین نجفی ابرندآبادی، تهران، انتشارات میزان
28- کشفی، سعید (1387)، نقش پلیس در دادرسی کودکان و نوجوانان، فصلنامه دانش انتظامی، سال دهم؛ شماره 1
29-کونیک شوفر، مایکل (1382)، نقش مددکار اجتماعی در نظام دادرسی نوجوانان، گزارش کارگاه آموزشی مشترک یونیسف و سازمان زندان ها و اقدامات تامینی و تربیتی برای مددکاران اجتماعی تهران 10 تا 12 مهرماه 1380
30-کی نیا، مهدی (1397)، مبانی جرم شناسی جلد اول، چاپ هیجدهم، انتشارات دانشگاه تهران
31-لبدى، عبدالعزیز(1425ق)، القاموس الطبی العربی، چاپ اول، امان، اردن، دار البشیر
32- محمدطوباسی، سهیرامین (2015)، العداله الاصلاحیه الاحداث فی القوانین الجزائیه الاردنیه، الجامعه الاردنیه
33-محمودی، ژیلا(1403)، بزهکاری اطفال و حمایت های کیفری، چاپ اول، تهران، انتشارات موسسه فرهیختگان قانون یار
34-مرعى، حسین عبدالله‏(1413ق)، القاموس الفقهی، چاپ اول، بیروت، دار المجتبی
35-معصومی ورکی، محسن(1401)، مجازات های جایگزین اطفال بزهکار، چاپ نخست، تهران، زمزمه جاوید
36-معظمی، شهلا(1401)، بزهکاری اطفال و نوجوانان، چاپ سیزدهم، تهران، انتشارات دادگستر
37-معظمی، شهلا، بشیریه، تهمورث، و علیپور کیوی، هدی (۱۴۰۴)، بازشناسی الگوهای نوین پاسخ‌دهی به بزهکاری اطفال و نوجوانان در حقوق انگلستان با نگاهی به حقوق ایران،  دوره 8، شماره 26، فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی
38-مظلومان، رضا(1353)، جرم شناسی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران
39-منصور الحر، صالح(2018)، العقوبات البدیله لجرائم الاحداث و مدی فاعلیه تطبیقها-دراسه مقارنه، دار وائل للطباعة والنشر والتوزیع
40- مهرا، نسرین (1385)، قوانین و مقررات ایران در قبال اطفال و نوجوانان بزهکار، حال و آینده، شماره 20، فصلنامه الهیات و حقوق
41-موذن زادگان، حسین علی (1383)، دادرسی کیفری ویژه اطفال در حقوق ایران، شماره 33، نشریه فقه و حقوق خانواده
42-ناجی زواره، مرتضی(1394)، آشنایی با آیین دادرسی کیفری، جلد دوم، چاپ نخست، تهران، انتشارات خرسندی
43-نجفی ابرندآبادی، علی حسین(1400)، درآمدی بر سیاست جنایی، چاپ دهم، تهران، انتشارات میزان
44-نجفی توانا، علی(1402)، جرم شناسی، چاپ سوم، تهران، انتشارات آوای حکمت
45-نیازپور، امیرحسین و خواجه‌نوری، یاسمن (۱۴۰۳)، کنشگری پیشگیرانه پلیس در «قانون حمایت از اطفال و نوجوانان» ۱۳۹۹، دوره ۱، شماره 2، فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم‌شناسی
46-هاشم بیگی، حمید و نجفی ابرندآبادی(1396)، دانشنامه جرم شناسی، تهران، نشر گنج دانش
47-یاسین الرکابی، لمیاء (2017) ،التشرد و انحراف السلوک، عمان، دار الجنان للنشر و التوزیع
48- Heather, Shore (1999). Youth and Crime in Early Nineteenth-Century London, The Boydell Press
49-Irfaifeh, Ayed.A (1990). Causes of Juvenile Delinquency in Jordan, Western Michigan University
50-Meng.A & Boden.E (2013). American Juvenile Justice system: History in the making, Adolescent Psychiatry, p.227
51-Merlo, Alida V & Benekos, Peter J (2017). Reaffirming Juvenile Justice From Gault to Montgomery, 1st Edition