دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

نقش قضاوت عرفی در احراز رابطه سببیت در مسئولیت کیفری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیئت علمی گروه حقوق خصوصی، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران
2 عضو هیئت علمی پژوهشکده مطالعات راهبردی،تهران، ایران
چکیده
بحث در خصوص رابطه سببیت در حقوق، به عنوان یکی از مفاهیم کلیدی و بنیادی، موضوعی گسترده و پرچالش بوده است که تاکنون جدل‌ها و بحث‌های فراوانی را میان فقها و حقوقدانان به دنبال داشته است. تعیین رابطه علیت میان سبب و نتیجه، نه تنها مسئله‌ای مهم و حیاتی برای شناسایی و تعیین مسئولیت مدنی به شمار می‌رود، بلکه در حوزه حقوق کیفری نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ با این حال، پیچیدگی‌های موجود در این رابطه، به‌خصوص در مواقعی که تعدد اسباب مطرح است، سبب بروز اختلاف‌نظرها و نگرش‌های متفاوت در میان فقها و حقوقدانان این حوزه شده است.
نظریه‌ها و دیدگاه‌های گوناگونی در خصوص تعیین سبب، نحوه احراز رابطه سببیت و شناسایی سبب مسئول در این زمینه وجود دارد. از میان این نظریه‌ها، نظریه سبب عرفی یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین نظریه‌ها در شناسایی اسباب و احراز رابطه سببیت شناخته می‌شود. با وجود این، قضاوت عرفی برای تعیین سبب مسئول در حوزه حقوق کیفری، معیاری چالش‌برانگیز به شمار می‌آید. این پژوهش در تلاش است تا به این پرسش پاسخ دهد که قضاوت عرفی در فرآیند تحمیل مسئولیت کیفری به اسباب متعدد چه جایگاهی دارد و چه تأثیری بر تصمیم‌گیری‌های قضایی خواهد گذاشت. این تحقیق با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و با رویکرد توصیفی تحلیلی به بررسی و تبیین این پرسش می‌پردازد و می‌کوشد تا درک بهتری از نقش و جایگاه قضاوت عرفی در تعیین مسئولیت کیفری ارائه دهد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

1.   انصاری، علی و حجت مبین، (1386)، نظریة قابلیت انتساب در حقوق مسئولیت مدنی؛ مطالعه­ی تطبیقی در فقه امامیه و حقوق فرانسه، پژوهش­های حقوق تطبیقی، 15 (1)، 1 تا 23.
2.   برهانی، محسن و آرش بادکوبه هزاوه، (1400)، جایگاه نظر کارشناس در احراز رابطه سببیت، مجله حقوقی دادگستری، 85 (113)، 91 تا 69.
3.   جدیدی داوود آبادی، قاسم، (1396)، رابطه سببیت و مسئولیت کیفری، چ 1، تهران: انتشارات سنجش و دانش.
4.   جزایری فارسانی، سیدعباس و فاطمه علی­اصغرزاده، (1400)، احراز رابطه سببیت در رویه قضایی تطبیقی (ایران، آلمان، انگلیس، امریکا، فرانسه)، مطالعات حقوقی، دوره جدید (19)، 1 تا 291.
5.   حاجی­نوری، غلامرضا، (1389)، مطالعه تطبیقی رهیافت‌های سببیت در مسئولیت مدنی، مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 1 (1)، 61 تا 89.
6.   دهقان، محمدعلی، (1401)، رابطه سببیت در ایجاد مسئولیت مدنی، چ 1، یزد: جیحون نامه.
7.   زمانی، محمود، (1390)، عرف و عادت در نظام حقوقی ایران، چ1، تهران: جنگل.
8.   صادقی، محمدهادی و محمد میرزایی، (1398)، ماهیت رابطه استناد و معیار احراز آن، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 11 (21)، 167 تا 194.
9.   غلامی، حسین و غلامرضا چاه­آبی و محمدحسین شهبازی، (1395)، مفهوم سبب و شرایط آن در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، فصلنامه قضاوت، 16(88)، 49 تا 71.
10.  کاتوزیان، ناصر، 1386، الزام­های خارج از قرارداد (ضمان قهری)، ج1، چ 6، تهران: دانشگاه تهران.
11.  محسنی، فرید و نصیر ملکوتی، (1394)، رابطه سببیت در قانون مجازات اسلامی 1392، مجله حقوقی دادگستری، 79 (91)، 135 تا 160.
12.  محقق حلی، 1389ه.ق، شرایع السلام فی مسائل الحرام و الحلال، ج 4، نجف اشرف: الطبعه الاولی.
13.  محقق کرکی، 1408ه.ق، جامع المقاصد فی الشرح القواعد، ج 6، قم: موسسه آل البیت.
14.  موسوی الخمینی، روح الله، (1409)، تحریر الوسیله،جلد 2، قم: دارالعلم.
15.  میرمحمدصادقی، حسین، (1394)، حقوق کیفری اختصاصی (2)؛ جرایم علیه اموال و مالکیت، چ 44، تهران: میزان.
16.  میلانی، علیرضا، (1395)، حقوق جزای عمومی 1، چ2، تهران: میزان.
17.  نجفی، آنیتا، (1394)، نقش عرف در احراز رابطه سببیت در مسئولیت مدنی، پایان نامه جهت اخذ کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی واحد انزلی.
18.  نجیب حسینی، محمود، (1391)، رابطه سببیت در حقوق کیفری، به ترجمه­ی سیدعلی عباس­نیای زارع، چ3، مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
19.  نوری، علی و داوود بزرگمهر، (1395)، عرف در ارکان مسئولیت مدنی: فعل زیان‌بار یا تقصیر، ضرر، رابطه سببیت، شیراز: دومین کنفرانس سراسری حقوق و مطالعات قضایی.