دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

سالمند‌آزاری از طریق غفلت: مطالعه‌ تطبیقی ضمانت اجراهای کیفری در ایران و آمریکا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران، ایران
چکیده
غفلت از سالمندان گونه ای سالمندآزاری مبتنی بر ترک فعل است که آثار سوء جسمی و روانی جبران‌ناپذیری برای این گروه سنی آسیب‌پذیر به همراه دارد. یکی از راهکارهای مقابله با این پدیده، پیش‌بینی ضمانت اجرای کیفری برای ترک وظیفه مراقبت از سالمندان است که در برخی کشورها، از جمله آمریکا، مورد توجه قرار گرفته است. در سیاست جنایی مدرن، سالمندآزاری به ‌عنوان یک جرم تلقی می‌شود. بر این اساس، نظام عدالت کیفری نیز به‌ عنوان یک کنشگر محوری در واکنش به پدیده سالمندآزاری ایفای نقش می‌کند. نوشتار پیش‌رو به بررسی این موضوع می‌پردازد که مصادیق مختلف غفلت از سالمندان در قوانین کیفری ماهوی آمریکا و ایران چگونه جرم‌انگاری شده و مورد ضمانت اجرای کیفری قرار گرفته‌اند. یافته‌های این مطالعه تطبیقی نشان می‌دهد که ایالت‌های مورد تحقیق در آمریکا، با جرم‌انگاری افتراقی غفلت از سالمندان و عدم گزارش‌دهی آن، تعریف گسترده‌ عنصر مادی و روانی این جرائم و توجه توأمان به آسیب‌های فیزیکی و روانی ناشی از غفلت، حمایت جامعی از سالمندان در برابر ترک فعل مراقبان به عمل آورده‌اند. هم‌چنین، با پیش‌بینی استثنائات و دفاعیاتی در برابر این اتهامات، از سخت‌گیری بیش‌ازاندازه نسبت به مراقبان اجتناب کرده‌اند. مقایسه این نظام حمایتی افتراقی با جرائم عام ایران، از جمله جرم ترک انفاق، جنایات ناشی از ترک فعل، رهاسازی اشخاص نیازمند مراقبت و خودداری از کمک به مصدومین نشان از سخت‌گیری یا سهل‌گیری نامتناسب قانون ایران در برخی موارد و عدم شمول برخی از مصادیق غفلت دارد. به‌منظور حمایت کیفری مطلوب از سالمندان، توجه به دستاوردهای تقنینی سایر کشورها از جمله آمریکا که حمایت جامعی از سالمندان در برابر انواع سوء‌رفتار به عمل آورده‌اند، مفید و ضروری است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

الف) فارسی
1- کتاب ها:
-   آقایی نیا، حسین(1399). حقوق کیفری اختصاصی (3) جرایم علیه تمامیت جسمانی اشخاص (جنایات). تهران: نشر میزان.
-   برهانی، محسن و لطفعلی زاده، الهه(1401). تأملات شرحی بر قانون مجازات اسلامی (مشتمل بر کتاب اول تا چهارم). تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه.
-   عبداللهی، افشین(1396). پیشینه رویه قضایی در ایران در ارتباط با قانون مجازات اسلامی (جلد پنجم)، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه.
-   کاتوزیان، ناصر(1389). دوره حقوق مدنی خانواده (جلد دوم). تهران: شرکت سهامی انتشار.
-   میرمحمد صادقی، حسین(1403). حقوق جزای اختصاصی (3) جرایم علیه تمامیت جسمانی اشخاص. تهران: نشر میزان.
2- مقاله:
-   مولایی، مازیار؛ اعتماد، کورش و طاهری تنجانی، پریسا(1396). بررسی میزان شیوع سوء رفتار با سالمندان در ایران از سال 1384 تا 1394 با استفاده از مرور سازمان یافته و متا‌آنالیز. سالمند: مجله سالمندی ایران ۱۲ (۲):۲۴۲-۲۵۳.
3- سایت:
-   مرکز آمار ایران، آمارهای جمعیتی و اجتماعی >> جمعیت و مهاجرت >> جمعیت، تحولات جمعیت سالمند ایران در یک قرن (جمعیت 60 و 65 ساله و بیشتر). به آدرس: https://amar.org.ir/statistical-information/statid/27728
4- اسناد و قوانین:
-   سند ملی سالمندان کشور نهایی شده 1399.
-   قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 و کتاب پنجم (تعزیرات) مصوب 1375.
-   قانون مدنی، کتاب دوم، مصوب 1313.
-   قانون حمایت خانواده مصوب 1391.
-   قانون مجازات خودداری از کمک به مصدومین و رفع مخاطرات جانی مصوب 1354.
-   قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر و الحاق موادی به آن مصوب 1376 با اصلاحات و الحاقات بعدی.
-   آیین نامه اجرایی قانون مجازات خودداری از کمک به مصدومین و رفع مخاطرات جانی 1354 مصوب 1364.
-   آیین نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه‌های پزشکی و وابسته مصوب 1378.
ب) انگلیسی
1-  Book:
-    National Research Council. (2003). Elder Mistreatment: Abuse, Neglect, and Exploitation in an Aging America. Washington, DC: The National Academies Press.
2- Articles:
-    Akagunduz, B., Altın, Z., Atcı, M. M., Ozer, M., Güven, D. C., Çil, İ., … & Arslan, Y. (2021). Assessment of abuse and related factors in older patients with cancer. Supportive care in cancer, 29(12), 7957-7964.
-    Blowers, A. N. (2015). Elders and the criminal justice system. Journal of Crime and Justice, 38(1), 1-8.
-    Dion, S., Gogia, K., Elman, A., Clark, S., Ulrey, P., Connolly, M. T., … & Rosen, T. (2020). Developing a rigorous, systematic methodology to identify and categorize elder mistreatment in criminal justice data. Journal of elder abuse & neglect, 32(1), 27-45.
-    Fulmer, T., Paveza, G., VandeWeerd, C., Fairchild, S., Guadagno, L., Bolton-Blatt, M., & Norman, R. (2005). Dyadic vulnerability and risk profiling for elder neglect. The Gerontologist, 45(4), 525-534.
-    Heisler, C. J. (2000). Elder abuse and the criminal justice system: New awareness, new responses. Generations: Journal of the American Society on Aging, 24(2), 52-58.
-    Pampolim, G., & Leite, F. M. C. (2020). Neglect and psychological abuse of older adults in a Brazilian state: analysis of reports between 2011 and 2018. Revista Brasileira de Geriatria e Gerontologia, 23(06), e190272.
-    Payne, B. K., Blowers, A., & Jarvis, D. B. (2012). The neglect of elder neglect as a white-collar crime: Distinguishing patient neglect from physical abuse and the criminal justice system’s response. Justice Quarterly, 29(3), 448-468.
-    Stodolska, A., Parnicka, A., Tobiasz-Adamczyk, B., & Grodzicki, T. (2024). Defining Elder Neglect–a New Proposal Towards Uniformity. Ageing International, 1-42.
-    Strasser, S. M., & Fulmer, T. (2007). The clinical presentation of elder neglect: what we know and what we can do. Journal of the American Psychiatric Nurses Association, 12(6), 340-349.
-    Stuifbergen, M. C., & Van Delden, J. J. (2011). Filial obligations to elderly parents: a duty to care?. Medicine, Health Care and Philosophy, 14, 63-71.
-    Storey, J. E. (2020). Risk factors for elder abuse and neglect: A review of the literature. Aggression and violent behavior, 50, 101339.
-    Winterstein, T. B. (2012). Nurses’ experiences of the encounter with elder neglect. Journal of Nursing Scholarship, 44(1), 55-62.
-    Wiglesworth, A., Mosqueda, L., Mulnard, R., Liao, S., Gibbs, L., & Fitzgerald, W. (2010). Screening for abuse and neglect of people with dementia. Journal of the American Geriatrics Society, 58(3), 493-500.
-    Yon, Y., Mikton, C. R., Gassoumis, Z. D., & Wilber, K. H. (2017). Elder abuse prevalence in community settings: a systematic review and meta-analysis. The Lancet Global Health, 5(2), e147-e156.
3- Websites:
-    Acierno, R., Hernandez-Tejada, M., Muzzy, W., & Steve, K. (2009). The National Elder Mistreatment Study (Final Report, Document No. 226456). U.S. Department of Justice, National Institute of Justice. https://www.ncjrs.gov/pdffiles1/nij/grants/226456.pdf
-    American Bar Association Commission on Law and Aging. (2022). Adult protective services reporting laws (April 2022) https://www.americanbar.org/groups/law_aging/resources/elder_abuse/
-    European Commission. (n.d.). Disability statistics - Elderly needs for help or assistance. Eurostat: Statistics explained. Retrieved December 20, 2024, https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Disability_statistics_-_elderly_needs_for_help_or_assistance
-    United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division. (2020, October). Population facts: Government policies to address population ageing (No. 2020/1). United Nations. https://www.un.org/development/desa/pd/sites/www.un.org.development.desa.pd/files/undesa_pd_2020_pf_government_policies_population_ageing.pdf
4- Laws, Cases and Documents:
-    Alabama criminal code.
-    American Professional Society on the Abuse of Children. APSAC practice guidelines.
-    California Penal Code § 368. Elder and dependent adult abuse.
-    Elder Justice Act, 42 U.S.C. § 1397j. (2010).
-    In re Vulnerable Adult Petition for Green, No. 36856-4-III, 2021 WL 413358 (Wash. Ct. App. Feb. 9, 2021).
-    People v. Heitzman, 9 Cal. 4th 189. (1994). California Supreme Court.
-    Revised Code of Washington.
-    State v. Morgan, No. 71109-1-I, Court of Appeals of the State of Washington, Division One, March 2, 2015.
-    Washington Pattern Jury Instructions: Civil 14.03.04. Outrage (Intentional Infliction of Emotional Distress).
-    Washington State Caseload Forecast Council. (2022). Washington State Adult Sentencing Guidelines Manual.