دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

تحلیل و نقد رأی وحدت رویه ۸۵۴ هیئت عمومی دیوان‌عالی کشور (عدم قابلیت اعاده دادرسی ماده ۴۷۴ پس از اعاده دادرسی ماده ۴۷۷ قانون آیین دادرسی کیفری)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 قاضی پیشین دیوان عالی کشور و پژوهشگر پسا دکتری حقوق خصوصی، پاریس، فرانسه
2 دانش آموخته دکتری حقوق جزا و جرم شناسی، قم، ایران
چکیده
این مقاله به تحلیل و نقد رأی وحدت رویه شماره 854 مورخ 8/8/1403 هیئت عمومی دیوان‌عالی کشور می‌پردازد موضوع رأی، اعاده دادرسی در آرای کیفری و ارتباط آن با مواد 474 و 477 قانون آیین دادرسی کیفری است. به موجب رأی مذکور، درخواست اعاده دادرسی از طریق ماده 474 نسبت به آرای صادره بر اساس ماده 477 غیرقابل پذیرش اعلام گردید. در این مقاله، با استفاده از روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای و آرای قضایی مرتبط، نقدهایی از منظرهای مختلف بر رأی یادشده، وارد شده است.
مقاله ابتدا به توضیح مفاد رأی و بررسی شکلی و ماهیتی آن می‌پردازد. سپس، از جنبه‌های مختلف از جمله نقض قاعده تفسیر به نفع متهم، بی‌ارتباطی دلیل و مدعا، نقض اصول عدالت قضایی، و عدم تطابق با فلسفه تقنینی مواد 474 و 477، پرداخته است. تحلیل‌ها نشان می‌دهند که رأی مذکور بر اساس استدلال‌های ضعیف و بدون ارتباط منطقی میان دلیل و مدعا، موجب تضعیف حقوق متهمان و محدود کردن امکان استفاده از ابزارهای قانونی می‌شود. بر این أساس، بازنگری در رأی وحدت رویه و توجه به اصول دادرسی عادلانه، حمایت از حقوق متهمان و لزوم رعایت قاعده تفسیر به نفع متهم همرا ه با پیشنهادهایی برای اصلاح رأی و تقویت اصول عدالت و حقوق متهمان مورد تأکید است تا در نتیجه اطمینان حاصل شود که نظام قضایی به‌طور منصفانه و عادلانه عمل می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

الف) کتاب
1.    قرآن کریم
2.    قانون اساسی
3.    قانون آیین دادرسی کیفری
4.    اردبیلی، محمدعلی (1389)، حقوق جزای عمومی، جلد اول، تهران، میزان، چاپ بیست و سوم
5.    خالقی، علی (1393). نکته‌ها در قانون آیین دادرسی کیفری. موسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش، تهران، چاپ اول
6.    خدابخشی، عبداله، 1390، مبانی فقهی آیین دادرسی مدنی و تأثیر آن در رویه قضایی (جلد اول) (قواعد عمومی، دادرسی نخستین و اثبات دعوا)، شرکت سهامی انتشار، تهران، چاپ اول
7.    دفتر تبلیغات اسلامی (1394)، فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، انتشارات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول
8.    زراعت، عباس (1386)، حقوق جزای عمومی، جلد اول، تهران، ققنوس، چاپ دوم
9.    کاتوزیان، ناصر (1387)، کلیات حقوق (نظریه عمومی)، شرکت سهامی انتشار، تهران، چاپ سوم
10.کاتوزیان، ناصر، (1390) فلسفه حقوق (جلد دوم) (منابع حقوق)، شرکت سهامی انتشار.  تهران، چاپ چهارم
11.مکارم شیرازی، ناصر (1370)، القواعد الفقهیه، مدرسه الامام على بن ابى طالب (ع)، قم، چاپ سوم
12.مهرپور، حسین، (1391) مختصر حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، چاپ 3، دادگستر. تهران
ب) مقاله
13.باقری اصل, حیدر, باقری اصل, سعیده. (1401). ملاک تمیز نسخ از تخصیص و تأثیر آن در تنقیح قوانین. مطالعات حقوق خصوصی, 52(4),
14.حبیب زاده, محمدجعفر, آقایی, نسترن, درویش زاده, محمدجواد. (1403). بررسی اجرای دوباره حدود سالب حیات در صورت اجرای ناقص آن در فقه و حقوق. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 7(23) doi:  10.22034/law.2024.2015010.1270
15.میرمحمدصادقی, حسین, آقایی, نسترن, درویش زاده, محمد جواد. (1402). تاثیر اشتباه در محاسبه دفعات تکرار حد. فصلنامه پژوهش حقوق کیفری, 11(43)
16.میرزایی, اقبالعلی. (1394). مفهوم و صورت‌های نسخ قانون. مجله حقوقی دادگستری, 79(90)
 
ج) سایت
17.دیوان‌عالی کشور، اداره کل وحدت رویه و نشر مذاکرات و آرای هیئت عمومی، پایگاه اطلاع رسانی،
18.دانشنامه ویکی حقوق، وابسته به پژوهشکده حقوق و قانون ایران، مدخل «رای وحدت رویه 854 دیوان‌عالی کشور»،