دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

مطالعه تطبیقی استعفای قاضی در نظام‌های اقتدارگرا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد حقوق کیفری و جرم شناسی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 دانش آموخته دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
چکیده
نظام‌های سیاسیِ اقتدارگرا از دادگاه‌های کیفری از جمله برای سرکوب مخالفان استفاده می‌کنند. از این‌رو، در سپهر اخلاقِ قضاوت این پرسش طرح می‌شود: قاضیِ‌کیفریِ اخلاق‌مدار در رژیم اقتدارگرا چه باید کند؟ قاضیان به شیوه‌های متنوعی می‌توانند در برابر قوانین، فرمان‌ها و رویّه‌های اقتدارگرایانه مقاومت کنند. یک راه برای اینکه قاضی در سرکوب قانونی مشارکت نکند، استعفا است. قاضی می‌تواند استعفا کند و به مشارکت یا معاونت در ارتکاب شر یا استبداد تن ندهد. برخی از نظریه‌پردازان به‌طور مطلق به نفع استعفای مقامات در رژیم‌های خودکامه دلیل اقامه کرده‌اند. در مقابل، برخی دیگر تصویر را پیچیده‌تر دیده‌اند و تحت شرایطی دقیق فعالیت قضایی در رژیم اقتدارگرا را نیز از حیث اخلاقی روا شمرده‌اند. با این همه، تصمیم به فعالیت قضایی در رژیم اقتدارگرا، حتی با انگیزه‌ی خیر، مخاطراتی مهم دارد که به هیچ روی نباید آنها را کوچک شمرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

الف- منابع فارسی
آخوندی، محمود؛(1379) آیین دادرسی کیفری، جلد چهارم: اندیشه‌ها، انتشارات اشراق (دانشگاه قم)، چاپ اول، شهریور 1379،
بروجردی، حسین (1386)؛ منابع فقه شیعه، مترجم احمد اسماعیل تبار, احمد رضا حسینی, محمد حسین مهوری و مهدی حسینیان قمی، فرهنگ سبز، جلد ۲۲.
دانشجویان مسلمان پیرو خط امام (1386)؛ اسناد لانه جاسوسی آمریکا، کتاب دوم، موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
زارعی، محمدحسین و فرشید مقیمیان بروجنی؛ (1399)نسبت قاضی با ایدئولوژی نظام سیاسی، تحقیقات حقوقی، دوره 23، شماره 91، آذر 1399، صص 134-109.
شاملو، باقر و شهرام محمدی؛(1390) نقض بی‌طرفی و عدم استقلال قاضی؛ جلوه‌ای از اقدام مخل دادرسی عادلانه، تحقیقات حقوقی، ویژه‌نامه شماره 6، پاییز 1390، 136-93.
کاتوزیان، ناصر (1393)؛ از کجا آمده‌ام آمدنم بهر چه بود؟: زندگی من، شرکت سهامی انتشار، چاپ پنجم.
محقق داماد، سید مصطفی (1399)؛ قواعد فقه: بخش عمومی، مرکز نشر علوم اسلامی.
نجومیان، حسین (1386)؛ یادها و باورها، انتشارات چهارم.
الف- منابع خارجی
Arendt, Hannah (2003); Personal Responsibility Under Dictatorship, in Responsibility and judgment, Schocken Books.
Barros, Robert (2003); Dictatorship and the Rule of Law: Rules and Military Power in Pinochet’s Chile, Democracy and the Rule of Law, Cambridge University Press.
Bilsky, Leora and Davidson, Natalie R. (2021), Legal Ethics in Authoritarian Legality: A Response to David Luban. Forthcoming inGeorgetown Journal of Legal Ethics, Vol. 34, 2021, Available at SSRN: https://ssrn.com/Abstract=3778546 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3778546.
Brand-Ballard, Jeffrey(2010); Limits of Legality: The Ethics of Lawless Judging, Oxford University Press.
Dworkin, Ronald (1986); Law’s Empire, Belknap Press.
Dyzenhaus, David (1998); Judging the Judges, Judging Ourselves: Truth, Reconciliation and the Apartheid Legal Order, Hart Publishing.
Dyzenhaus, David (1999); Hrad Cases in Wicked Legal Systems: South African Law in the Perspective of Legal Philosophy,Clarendon Press.
Graver, Hans Petter (2015); Judges Against Justice: On Judges When the Rule of Law is Under Attack, Springer.
Graver, Hans Petter (2018); Judicial Independence Under Authoritarian Rule: An Institutional Approach to the Legal Tradition of the West, Hague J Rule Law 10, 317–339.
Ginsburg, Tom and Tamir Moustafa (2008); Rule by Law: The Politics of Courts in Authoritarian Regimes, Cambridge University Press.
Luban, David (2021); Complicity and Lesser Evils: A Tale of Two Lawyers, The Georgetown Journal of Legal Ethics, Vol 34.
Lukina, Anna (2022), Making Sense of Evil Law. University of Cambridge Faculty of Law Research Paper No. 14/2022, Available at SSRN: https://ssrn.com/Abstract=4180729 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.4180729 .
McBride, Nicholas (2022), The Nature of Evil (September 10, 2022). Available at SSRN: https://ssrn.com/Abstract=4215556 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.4215556 .
Maravall, Jose´ Marı´a and Adam Przeworski (2003); Democracy and the Rule of Law, Cambridge University Press.
Murphy, Collen (2005); Lon Fuller and the Moral Value of the Rule of Law, Law and Philosophy, Vol. 24, No. 3, pp. 239-262.
Moustafa, Tamir (2014); Law and Courts in Authoritarian Regimes, Annu. Rev. Law Soc. Sci.10:281–99.
Paine, Thomas (2005); Common Sense, ICON Classics.
Tamanaha, Brian (2004); On the Rule of Law: History, Politics, Theory, Cambridge University Press.
Tamanaha, Brian (2009); A Concise Guide to the Rule of Law, in Relocating the Rule of Law, Edited by Gianluigi Palombella and Neil Walker, Hart Publishing.
Varol, Ozan O. (2015); Stealth Authoritarianism, IOWA LAW REVIEW, Volume 100.
Waldron, Jeremy (2019), Rule by Law: A Much Maligned Preposition. NYU School of Law, Public Law Research Paper No. 19-19, p 1. Available at SSRN:
https://ssrn.com/Abstract=3378167.