دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

تحلیل فقهی و حقوقی سیاست کیفری ایران در قبال اسیدپاشی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه حقوق کیفری و جرم شناسی دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
چکیده
اسیدپاشی در زمره جنایاتی است که مجازات اصلی و اولیه آن قصاص اعم از نفس، عضو یا منفعت است. ضرورت رعایت مماثله در اجرای قصاص از یک سو و سقوط قصاص در فرضی که خطر تجاوز در قصاص عضو یا منفعت وجود دارد از سوی دیگر موجب شده در خصوص امکان اجرای قصاص در قبال این جرم تردید جدی وجود داشته باشد. مقابله علمی با این رفتار که آثار جسمی و روانی غیرقابل جبرانی بر جسم و روان بزه‌دیده بر جای می‌گذارد نیازمند اتخاذ سیاست جنایی مدبّرانه و همه جانبه‌ای مبتنی بر مولفه‌های شدت مجازات و حمایت از بزه‌دیده است. در این میان، تردید در امکان اجرای قصاص هدف بازدارندگی این جرم را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
پژوهش حاضر ضمن تحلیل ارکان مادی و معنوی این بزه، سیاست کیفری ایران را در قبال این جرم در پرتو «قانون تشدید مجازات اسیـدپاشــی و حمایت از بزه‌دیدگان ناشی از آن» از منــظر قواعد حقوق کیفری و موازین فقهی از جمله شرط مماثله در استیفای قصاص، مورد ارزیابی قرار می‌دهد. به رغم نوآوری‌هایی که قانون جدید در مقایسه با قانون سابق و سازگاری بیشتر آن با فقه اسلامی، کماکان در رفتارهای فیزیکی تشکیل دهندة رکن مادی این جرم، مجازات شروع به جرم اسیدپاشی، ماهیت گذشت اولیاءدم یا بزه‌دیده در قبال مجازات تعزیری این جرم ابهام وجود دارد. علاوه بر این در خصوص قابلیت اجرا یا عدم اجرای قصاص عضو یا قصاص منفعت میتنی بر شرط مماثلت نیز تردید وجود دارد که شایسته است قانونگذار این نواقص را مرتفع کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

الهام، غلامحسین، محسن برهانی(1401)؛ درآمدی بر حقوق جزای عمومی (جرم و مجرم)، ج 1، چ 5، تهران: میزان.
ابراهیمی، مرضیه، زهرا میرحسینی(1396)؛ «مطالعه زمینه‌ها و انگیزه‌های اسیدپاشی در بستر مناسبات جنسیتی و نابرابری‌های اجتماعی»، مجله تحلیل اجتماعی نظم و نابرابری اجتماعی، ش 4، 1396.
آقائی‌نیا، حسین(1399.)؛ جرایم علیه تمامیت جسمانی اشخاص (جنایات)، چ 18، تهران: میزان
بای، حسین‌علی(1392)؛ «مجازات اسیدپاشی»، فصلنامه اهل بیت، سال 19، ش 75 و 76،.1392
رایجیان اصلی، مهرداد(1392)؛ «تحلیل بزه‌دیده شناسانه اسیدپاشی با نگاهی به پرونده آمنه بهرامی نوا»، پژوهش حقوق کیفری، سال دوم، ش 4، 1392.
روستایی صدرآبادی، حمید، هادی، مرسی(1401)؛ «رویکرد حمایتی حقوق کیفری ایران در قبال بزه‌دیدگان اسیدپاشی» (با تأکید بر قانون تشدید مجازات اسیدپاشی و حمایت از بزه‌دیدگان ناشی از آنفصلنامه مجلس و راهبرد، سال 29، ش 109، 1401.
زراعت، عباس(1392). حقوق جزای اختصاصی (1)، تهران: فکرسازان.
زندی، محمد رضا، اوجاقلو، صالح(1395) ؛ مطالعه بزه اسیدپاشی و سیاست کیفری ایران در قبال آن و راه‌کارهای پیشگیری از آن با نگاهی بر قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1392، ماهنامه قضاوت، ش 86، 1395.
صادق‌نژاد نائینی، مجید، سکینه خانعلی‌پور واجارگاه(1398) ؛ «چالش‌های پیش‌روی تعیین کیفر شروع به جرم در جرائم با کیفرهای متعدد و تخییری در قانون مجازات اسلامی 1392»، مجله حقوقی دادگستری، سال 83، 1398.
شیخ طوسی، محمد بن حسن(1387)؛ مبسوط فی فقه الإمامیه، جلد 7، چ 3، تهران: المکتبه المرتضویه،.
عارفی، مرتضی(400)1؛ درآمدی بر جرم‌انگاری تأمین مالی تروریسم: ماهیت و شیوه‌های ارتکاب، آموزه‌های حقوق کیفری، ش 21، 1400.
عارفی، مرتضی(1401)؛ متمم قانون مجازات اسلامی 1392، تهران: شرکت سهامی انتشار،.
علامه حلی، حسن بن یوسف(1420ه.ق.)؛ تحریر الأحکام الشرعیه. جلد 5، قم: موسسه امام صادق علیه السلام.
محبی، جلیل، سکینه خانعلی پور واجارگاه (1397)؛ «اظهارنظر کارشناسی درباره طرح تشدید مجازات اسیدپاشی و حمایت از بزه‌دیدگان ناشی از آن»، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
محقق حلی، جعفر بن حسن (1408 ه.ق) . شرایع الإسلام. ج 4، چ 2، قم، موسسه اسماعیلیان.
مظاهری، امیرمسعود(1395)؛ «نقدی بر کیفر تعیین شده برای جرم اسیدپاشی»، دو فصلنامه رویه قضایی (حقوق کیفری)، ش 2، 1395.
میرمحمد صادقی، حسین (1399) ؛ جرایم علیه تمامیت جسمانی اشخاص، چ 29، تهران: میزان.
نظری توکلی، سعید، فاطمه کراچیان ثانی (1399). «اجرای مجازات قصاص در جرم اسیدپاشی»، فصلنامه مجلس و راهبرد، سال 27، ش 103، 1399.
ب- منابع خارجی
Kumar, Vidhik (2021). Acid Attacks in India: A Socio-Legal Report, Dignity, Volume 6.
Welsh, Jane (2009). A Comparative Exploration of Acid Attack Violence, a thesis submitted to the faculty of the University of North Carolina.