دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

امکان‌سنجی اعمال نهادهای ارفاقی در جرایم حدی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه گیلان و طلبه درس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم، قم، ایران
چکیده
سیاست کیفری ایران نسبت به حدود بر پایه اصل تساوی بنا نهاده شده است. طبق این اصل همه مرتکبان جرایم حدی به صورت یکسان مجازات می‌شوند؛ بنابراین مجازات فردی که به صورت مکرر مرتکب یک جرم حدی شده و در زمره مجرمین حرفه‌ای قرار دارد با مجرم اتفاقی همسان است. دیدگاه مذکور برخلاف اصل فردی کردن مجازات‌ها و بدون درنظر گرفتن انواع متکثر مجرمین نسبت به همه مرتکبان جرایم حدی، پیشنهاد واحدی دارد.
در حقوق کیفری اسلام نهاد عفو برای فردی کردن مجازات جرایم حدی وضع شده است. طبق این نهاد می‌توان مرتکب جرم حدی که شایسته بخشش است را عفو کرد و به او فرصت دوباره‌ای برای بازیابی اجتماعی خویش بدون اعمال مجازات داد؛ اما متاسفانه قانون‌گذار ایران با تعیین پروسه طولانی برای عفو مرتکبان جرایم حدی از کارآیی این نهاد کاسته است. در این نوشتار با توجه به ضروت فردی کردن مجازات‌ها، ضمن باور به پویایی فقه سنتی، با به کارگیری روش توصیفی- تحلیلی، راهکارهایی منطبق با شرع اسلامی برای اعمال نهادهای ارفاقی در جرایم حدی ارایه می‌شود.
این پژوهش با تمسک به جواز عفو مشروط و اعطا اختیار عفو مرتکبان جرایم حدی به قضات محاکم، بیان می‌دارد کاربست نهادهای ارفاقی همچون تعویق، تعلیق، مجازات‌های جایگزین، نیمه آزادی و آزادی مشروط در جرایم حدی منع شرعی ندارد وآثار مثبتی همچون پرهیز از برچسب‌زنی و کیفرزدایی به دنبال دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن کریم
آخوند خراسانی، محمدکاظم، (1409 ق) ، کفایه الاصول، قم، موسسه آل­البیت علیهم­السلام، چاپ اول
ابن منظور، محمد بن مکرم، (1414ق)، لسان العرب، بیروت، دار الفکر للطباعه و النشر و التوزیع- دار صادر، چاپ سوم
اردبیلی، احمد بن محمد، (1403ق) مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول
اصفهانی، محمدتقی، (1406ق) ، روضه المتقین فی شرح من لایحضره الفقیه، قم، موسسه فرهنگی اسلامی کوشانبور، چاپ دوم
الجبعی العاملی، زین­الدین بن علی (شهیدثانی)، (1413ق)، مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، قم، موسسه المعارف الاسلامیه، چاپ اول
الفقه-فقه­الرضا، (1406ق)، مشهد، موسسه آل البیت علیهم­السلام، چاپ اول
بغدادی، محمد بن محمد (شیخ مفید)، (1413ق)، المقنعه، قم، کنگره جهانی هزاره شیخ مفید-رحمه­الله، چاپ اول
تبریزی، جواد، (1417ق)، أسس الحدود و التعزیرات، قم، دفتر مولف، چاپ اول
حائری طباطبایی، سیدعلی، (1418ق)، ریاض المسائل فی تحقیق الاحکام بالدلائل، قم، موسسه آل البیت علیهم السلام، چاپ اول
حرعاملی، محمد بن حسن، (1409ق)، وسایل الشیعه، قم، موسسه آل البیت علیهم­السلام، چاپ اول
حکیم، سید محمدسعید، (1427ق)، مسائل معاصره فی فقه القضاء، نجف، دارالهلال، چاپ دوم
حلبی، تقی­الدین (ابوالصلاح)، (1403ق)، الکافی فی الفقه، اصفهان، کتابخانه عمومی امیرالمومنین علیه­السلام
حلبی، ابن­زهره، (1417ق)، غنیه النزوع الی علمی الاصول و الفروع، قم، موسسه امام صادق علیه­السلام، چاپ اول
حلی، یحیی بن سعید، (1405ق)، الجامع للشرائع، قم، موسسه سیدالشهداء العلمیه، چاپ اول
حلی، ابن ادریس، (1410ق)،  السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم
حلی، جعفر بن حسن (محقق حلی)، 1418ق، المختصرالنافع، قم، موسسه المطبوعات الدینیه، چاپ ششم
حلی، حسن بن یوسف (علامه حلی)، (1420ق)، تحریر الاحکام الشرعیه علی مذهب الامامیه، قم، موسسه امام صادق علیه­السلام، چاپ اول
حاجی­ده­آبادی، (احمد، 1397)، قواعد فقه جزایی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ چهارم
خویی، سید الوالقاسم، (1422ق)، مبانی تکمله المنهاج، قم، موسسه احیاء الآثار الامام الخویی، چاپ اول
راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (1412ق)، مفردات الفاظ القرآن، بیروت، دارالشامیه، چاپ اول
رحمتی، محمد، (1416ق)، کتاب الحدود و التعزیرات، قم، مولف، چاپ اول
روحانی، سیدصادق، (1412ق)، فقه الصادق علیه­السلام، قم، دارالکتاب، چاپ اول
سبزواری، سید عبدالاعلی، (1413ق)، مهذب الحکام فی بیان الحلال و الحرام، قم، موسسه المنار، چاپ چهارم
صدر، محمدباقر، (1418ق)، دروس فی علم الاصول، قم، موسسه النشر الاسلامی، چاپ پنجم
صدوق، محمد بن علی، (1413ق)، من لا یحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم
__________ ، (1415ق)، المقنع، قم، موسسه امام هادی علیه­السلام، چاپ اول
طرابلسی، ابن براج، (1406ق)، المهذب، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول
طوسی، محمد بن حسن، (1400ق)، النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوی، بیروت، دارالکتب العربی، چاپ دوم
__________ ، (1390ق)، الاستبصار، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ اول
عاملی، محمد بن مکی (شهیداول)، (1410ق)، اللمعه الدمشقیه فی فقه الامامیه، بیروت، دارالتراث-الدار الاسلامیه، چاپ اول
فاضل هندی، محمد بن حسن، (1416ق)، کشف اللثام و الابهام عن قواعد الاحکام، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول
فاضل لنکرانی، محمد، (1422ق)، تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله-کتاب الحدود، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم­السلام، چاپ اول
قیاسی، جلال­الدین(1397)، پیوستن علم قاضی به بینه یا اقرار، فصلنامه فقه، شماره بیست­وسوم، بهار 1397، صفحه 149-176
کشی، محمد بن‌عمر، (1348) ، رجال الکشی- اختیار معرفه الرجال، مشهد، موسسه نشر دانشگاه مشهد
 
کیدری، محمد بن حسن، (1416ق)، اصباح الشیعه بمصباح­الشریعه، قم، موسسه امام صادق علیه­السلام، چاپ اول
مظفر، محمدرضا، (1430ق)، اصول الفقه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم
مکارم شیرازی، ناصر، (1418ق)، انوار الفقاهه-کتاب الحدود و التعزیرات، قم، انتشارات مدرسه الامام علی بن ابی طالب (ع)، چاپ اول
__________ ، (1427ق)، الفتاوی الجدیده، قم، انتشارات مدرسه امام علی بن ابی طالب علیه­السلام، چاپ دوم
__________، (1425ق)، تعزیر وگستره آن، قم، انتشارات مدرسه الامام علی (ع)، چاپ اول
منتظری، حسین­علی، (1409ق)، مبانی فقهی حکومت اسلامی، قم، موسسه کیهان، چاپ اول، جلد سوم
موسوی خمینی، سید روح­الله، (بی­تا) ، تحریر الوسیله، قم، موسسه مطبوعات دارالعلم، چاپ اول
موسوی گلپایگانی، سیدمحمدرضا، (1412ق)، الدرالمنضود فی احکام الحدود، قم، دارالقرآن الکریم، چاپ اول
موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، (1427ق)، فقه الحدود و التعزیرات، قم، موسسه النشر لجامعه المفید رحمه الله، چاپ دوم
مومن، محمد، (1422ق)، مبانی تحریر الوسیله-کتاب الحدود، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (قدس سره)، چاپ اول
موسوی بجنوردی، سید محمد، مریم سلطانیان(1386)، تاثیر توبه بر سقوط مسئولیت کیفری «حدود» با رویکردی بر دیدگاه امام خمینی (س)، پژوهشنامه متین، شماره 37، زمستان 1386، صفحه 1-24
مهرا، نسرین، درآمدی بر جرم­زدایی،کیفرزدایی و قضازدایی، مجله تحقیقات حقوقی 1377 - 1376 شماره 21 و 22
مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، (1389) ، فرهنگ­نامه اصول فقه، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول
نجفی، محمدحسن، (1404ق)، جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ هفتم
نجفی، علی بن محمد (کاشف­الغطاء)، (1381ق)، النورالساطع فی الفقه النافع، نجف، مطبعه الآداب، چاپ اول
هاشمی شاهرودی، سید محمود، (1419ق)، بایسته­های فقه جزا، تهران، نشر میزان-نشر دادگستر، چاپ اول