دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

کارکرد اصل مراقبت مقتضی در راستای مقابله با بی‌کیفرمانیِ سران رژیم اسرائیل در حقوق بین‌الملل کیفری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج، کرج، ایران
2 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
چکیده
حملات رژیم اسرائیل علیه مردم فلسطین، همه ویژگی‌های جنایات بین‌المللیِ مصرح در اساسنامه دیوان کیفری بین‌المللی را داراست و لذا جامعه جهانی در مواجهه با وضعیت بغرنج حاکم بر ‌سرزمین‌های اشغالی، تکالیف مهمی بر عهده دارد.
در این میان، دقت در جایگاه و کارکردهای اصل مراقبت مقتضی در حقوق بین‌الملل کیفری که متضمن تعهد کامل به رعایت هنجارهای بین‌المللی در مقابله با تجاوزات و جنایاتِ مهم بین‌المللیِ مقرر در اساسنامه رم و نیز متضمن تکالیف قابل احصا در راستای افزایش سطح همکاری دولت‌ها با دیوان کیفری بین‌المللی است، می‌تواند اثر عملیِ اقدامات در راستای مقابله با بی‌کیفرمانیِ سران رژیم اسرائیل را ارتقا بخشد.
بر مبنای این اصل، در عرصه حقوق بین‌الملل کیفری، دولت‌ها باید حداکثر تلاش خود را به منظور همکاری مناسب با یکدیگر و نیز با دیوان کیفری بین‌المللی به ویژه در زمینه پیش‌گیری از وقوع جنایات رژیم اسرائیل در سرزمین‌های اشغالی، محاکمه و مجازات مرتکبان این جنایات، اِعمال همه‌جانبه معاضدت‌های قضایی در راستای حمایت از بزه‌دیدگان انسانیِ جنایات ارتکابی و ترمیم خسارات وارده از حملات صورت‌گرفته و نیز وضع و اجرای سیستم‌های تحریمی در عرصه‌های مختلف نسبت به رژیم اسرائیل، به عمل آورند.
به نظر می‌رسد با نگاه کارکردگرایانه به این اصل، تعهد دولت‌ها به هم‌کاری با یکدیگر و نیز هم‌یاری با دیوان کیفری بین‌المللی در راستای مقابله با جنایات اسرائیل در سرزمین‌های فلسطینی، بیش از پیش، عملیاتی می‌شود. بر این مبنا، بحث از ضرورت همکاری همه‌جانبه، مسئولانه و دغدغه‌مندانه دولت‌ها با دیوان کیفری بین‌المللی در راستای مقابله با بی‌کیفرمانیِ سران رژیم اسرائیلی، قابل توجه خواهد بود. در نوشتار حاضر، کوشش شده است در پرتو مطالعه جایگاه و کارکردهای اصل مراقبت مقتضی در حقوق بین‌الملل کیفری، کارکرد تقیّد بی‌قید و شرط دولت‌ها به این اصل در مقابله با جنایات رژیم اسرائیل و مبارزه با بی‌کیفرمانی سران این رژیم، مورد بررسی قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

الف- منابع فارسی
آرش‌پور، علیرضا و فرناز شیرانی (1393) «ارتباط حق تعیین سرنوشت با تجزیه‌طلبی و خودمختاری»، فصلنامه پژوهش‌های بین‌الملل، دوره 4، شماره 11، 1393.
اخوان خرازیان، مهناز (1386)، «تحول حق تعیین سرنوشت در چارچوب ملل متحد»، مجله حقوقی، شماره 1386،36.
اسدی، لیلاسادات (1388)، «جبران خسارت ناشی از جرم در دادرسی­های کیفری بین­المللی»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 68، 1388.
اسلامی، رضا و سید رسول قریشی (1393)، «نقض حقوق بشر و جدایی‌طلبی اقلیت‌ها در پرتو حق تعیین سرنوشت» ، مجله تحقیقات حقوقی، دوره 17، شماره 65، خرداد 1393.
اصغری آقمشهدی، فخرالدین و فرناز شیرانی (1400)، «حق تعیین سرنوشت در اسناد بین‌المللی و قرآن کریم»، فصلنامه حقوق ملل، شماره 34، اردیبهشت 1400.
اکبری لاریمی، مرتضی (1395)، اجرای حق تعیین سرنوشت، تقابل حقوق بشر با حاکمیت دولت‌ها، مجله حقوقی دادگستری، سال 80، شماره 96، 1395.
امینی بابادی، امین و همکاران[1]  (1400)، جبران خسارت بزه‌دیدگان جنایات علیه بشریت در حقوق بین‌الملل با تأکید بر اساس‌نامه دیوان کیفری بین‌المللی، ماهنامه جامعه‌شناسی سیاسی ایران، دوره 4، شماره 2 (14)، شهریور 1400.
بیگی، جمال (1391)، «بی‌کیفرمانی مجرمان و مقابله با آن در آیینه حقوق بین‌الملل» (با تأکید بر اساس‌نامه دادگاه کیفری بین‌المللی)، مجموعه مقالات همایش ملی حقوق بین‌الملل در آیینه علوم روز، انتشارات میزان، چاپ اول، 1391.
پناهی، زهره (1402) «بحران فلسطین و مسئه حق تعیین سرنوشت»، فصلنامه علمی بحران‌پژوهی جهان اسلام، دوره 11، شماره 1(32)، 1403.
پوربافرانی، حسن (1402)، حقوق جزای بین‌الملل، انتشارات جنگل، چاپ پانزدهم.
توحیدی‌نژاد، الهام و همکاران[2] (1401)، «قاعده نفی سبیل و بی‌کیفرمانی در حقوق کیفری بین‌الملل»، مجله فقه جزای تطبیقی، دوره 2، شماره 5، زمستان 1401.
توسلی نائینی، منوچهر و فرناز شیرانی (1395)، حق تعیین سرنوشت در اسلام و حقوق بینالملل معاصر، مجله پژوهش حقوق تطبیقی اسلام و غرب، دوره 3، شماره 1(7)، خرداد 1395.
حبیب‌زاده، توکل (1395)، «ابتنای مقاومت مردم فلسطین بر حق تعیین سرنوشت و تعهدات جامعه بین‌المللی در قبال آن»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، دوره 46، شماره 4، 1395.
 حکیمی‌ها، سعید (1395)، «ارزیابی حدود تعهد دولت‏‌ها به پیش‌گیری و همکاری در مبارزه با جرایم بین‏‌المللی با تأکید بر معاهدۀ تجارت تسلیحات»، فصل‌نامه مطالعات حقوق عمومی، دوره 46، شماره 4، زمستان 1395.
خالقی، علی (1402)، جستارهایی از حقوق جزای بین‌الملل، انتشارات شهر دانش، چاپ هفتم،.
دست‌پیمان، صائب و علیرضا دبیرنیا(1400)، «شناسایی حق تعیین سرنوشت در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در پرتوی نظریه قدرت موسس»، مجله پژوهش حقوق عمومی، دوره 22، شماره 70، خرداد 1400.
دلخوش، علیرضا (1392)، «مسئولیت؛ جنبه‌های گوناگون در حقوق بین‌الملل کیفری»، مجلة حقوقی بین‏المللی، شماره 4، پاییز 1392.
ذاکرحسین، محمدهادی (1401)، جستاری بر مقابله با بی‌کیفری مرتکبان جرائم بین‌المللی، انتشارات کتاب آوا، چاپ اول.
رحمانیان، حامد (1388) «بررسی کیفرشناختیِ جنایات اسرائیل در غزه»، فصل‌نامه حقوق گواه، شماره 14، 1388.
رضوی‌فرد، بهزاد (1390)، «جایگاه ترمیم خسارت‌های وارده به بزه‌دیدگان جنایات بین‌المللی: از حقوق بین‌الملل عمومی تا حقوق بین‌الملل کیفری»، فصل‌نامه تحقیقات حقوقی، دوره 14، شماره 55، 1390.
سلیمی، صادق و فرزانه جداری فروغی (1397)، «جبران خسارت ناشی از ارتکاب جنایات بین‌المللی در دیوان کیفری بین‌المللی برای بزه‌دیده در پرتو آراء صادره»، مجله بین‌المللی پژوهش ملل، دوره 3، شماره 36، 1397.
سیدزاده ثانی، سیدمهدی و زهرا فرهادی آلاشتی (1388)، «جبران خسارت تخریب میراث فرهنگی در دیوان کیفری بین‌المللی»، مجله مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دوره 49، شماره 1، 1398.
غلامی، حسین و امید رستمی غازانی (1392)، «زمینه‌های عدالت ترمیمی در اساس‌نامه دیوان کیفری بین‌المللی»، فصل‌نامه پژوهش حقوق کیفری، دوره 2، شماره 4، 1392.
قربان‌نیا، ناصر و سید محمدهادی قادری (1392)، «دکترین مسئولیت حمایت و تلاش برای مقابله با فجایع انسانی»، مجلة روابط خارجی، شماره 17، 1392.
محبی، داوود و اعظم طالب نجف‌آبادی (1399)، «حق تعیین سرنوشت در حقوق بشر بین‌الملل و اصول فرادستوری» (بررسی انتقادی اصل 117 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران)، مجله پژوهش حقوق تطبیقی اسلام و غرب، دوره 7، شماره 3 (25)، مهر 1399.
منصور لکرج، علی و اصغر عباسی (1399)، «بررسی تطبیقی بی‌کیفرمانی بزه‌کاران در حقوق ایران و اسناد بین‌المللی: موارد و راهکارها»، پژوهش‌نامه حقوق تطبیقی، دوره 4، شماره 2(6)، 1399.
منصور لکرج، علی و همکاران[3]  (1400)، «بی‌کیفری مجرمان بین‌المللی در اسناد بین‌المللی»، فصل‌نامه پژوهش‌های سیاسی و بین‌المللی، دوره 12، شماره 46، 1400.
مهرپور، حسین (1403)، «حق تعیین سرنوشت از دیدگاه اسلام با مروری بر اجلاس حقوق بشر در اسلام»، فصلنامه راهبرد، شماره 22، 2002 م.
میرمحمدصادقی، حسین (1403)، حقوق جزای بین‌الملل، انتشارات میزان، چاپ هشتم.
نجاتیان کاشانی، زهرا (1396)، «وظیفه مراقبت در تحقق اصل پیشگیری»، پایان نامه کارشناسی ارشد حقوق بین‌الملل، دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، 1396.
نژندی‌منش، هیبت‌الله و همکاران[4]  (1395)، سازوکارهای دیوان بین‌المللی کیفری برای مبارزه با بی‌کیفری، فصل‌نامه قضاوت، دوره 16، شماره 88، 1395.
نوازنی، بهرام و سکینه فرج­زاده (1390) ، «شورای امنیت سازمان ملل متحد و تعارض اصل حق تعیین سرنوشت ملت­ها با اصل حق حاکمیت ملی؛ مورد کوزوو»، پژوهشنامه علوم سیاسی، دوره 6، شماره 4، 1390.
نوروزی، میثم (1396)، مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها ناشی از عدم اجرای‌تصمیمات دیوان بین‌المللی کیفری، ماهنامه پژوهش ملل، دوره دوم، شماره 22، مهر 1396.
ب- منابع خارجی
Abdullah ,Maya, (2019.) The Right to Self- Determination in International Law, Department of Law School of Economics and Commercial Law ,University of Goteborg،
B. Jorgensen and Nina H (2020)., The Responsibility of States for International Crimes، Oxford University Press,.
B. Swart، (2021) International Cooperation and Judicial Assistance؛ General Problems, Springer,.Mauro, Politi and Federica Gioia, The ICC and national jurisdictions, Ashgate Publishing, 2021.
Ben[5]  Saul, B., kinley, D., Mowbray, J (2021).، The Right of Peoples of Self-Determination: The Right to Freely Utilize Natural Resources, in: The International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights، Oxford University Press،.
Cedric, Ryngaer(2020.)t, The Effectiveness of International Criminal Justice، Intersentia, 2021.
Cryer, R. Friman, An Introduction to International Criminal Law and Procedure, 2nd ed., Cambridge: Cambridge University Press،
Epss, Valerie, Evolving Concepts of Self-Determination and Autonomy in International Law: The Legal Status of TIBET, Suffolk University Law School, Boston، 2020.
Evans, Christine، The Right to Reparation in International Law for Victims of Armed Conflict, Cambridge Studies in International and Comparative Law, Book 91، Cambridge University Press، 2021.
Idowu. A. A, Revisiting the Right toSself-Determination in Modern International Law: Implications for African States, European Journal of Social Sciences, Department of Public Law, Faculty of law Obafemi Awolowo University, ILE-Ife, Nigeria, Volume6, Number 4، 2018.
Kirsch Phillippe, The Role of ICC in Enforcing International Criminal Law، A.M.U. International Law Review, No. 33, 2022.
Kleffne, Jannk, The Impact of Complementarity on Substantive International Criminal Law، JICJ, 2021.
Knop, Karen, Diversity and Self ـ Determination International Law, Cambridge University Press, 2020.
Koivurova ,T.، Due diligence, Max Planck Institute for Comparative Public Law and International Law، Heidelberg and Oxford University Press, 2021.
Kulesz, J., Due Diligence in International law، in: Fitzmurice, M. & P. Okowa & S. Singor(eds.), Queen Mary Studies in International Law, No. 29, 2021.
Masta، John، Searching For Peace And Achieving Justice: The Need For Accountability, Reining In Impunity For International Crimes And Serious Violations Of Fundamental Human Rights، Association International de Droit Penal, Ashgate, 2019.
Mazzeschi, R. P., The Due Diligence Rule and the Nature of the International Responsibility of States، in: René Provost(eds.), State Responsibility in International Law, Ashgate Publishing, 2020.
Rabee, N., Hammash, A.، Palestinian Youth Perspectives on the Oslo Peace Process: Successes, Failures, and Alternatives. Bethlehem: BADIL، 2021.
Robert P. and Barnidge , J. R., The Due Diligence Principle Under International Law، International Community Law Review, 8(81), 2016.