دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

شناخت تحولات ماهوی و شکلی مقابله با جرایم تروریستی در حقوق کیفری بین‌المللی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار حقوق کیفری و جرم‌شناسی دانشکده علوم اداری و اقتصاد دانشگاه اراک، اراک، ایران
چکیده
با گذشت دو دهه از حوادث تروریستی 11 سپتامبر 2001، کماکان جرایم تروریستی مشمول یک تعریف مورد توافق جهانی نیستد، اما ضرورت توافق نسبت به ارائه تعریفی جامع و مانع در قلمرو جامعه بین‌المللی از این پدیده، امری الزامی و انکارناپذیر است. از اینرو، مهم‌ترین کاستی و شکاف ماهوی و ذاتی در نظام حقوق کیفری بین‌المللی، عدم وجود یک کنوانسیون جامع تروریسم است که جرایم تروریستی را به طور کلی کیفری قلمداد کند. با این حال، وجود این پدیده دهشتناک، تحولات حقوقی بسیار گسترده‌ای برای تصویب مقررات کنشی در سطوح ملی و بین‌المللی را فراهم نموده است؛ چرا که دولت‌ها در رویارویی با چنین وضعیتی درصدد تنظیم مقرراتی در سطوح ملی نمودند و با همکاری‌های فراگیر مبادرت به تدوین و وضع اسناد متعددی در این زمینه داشته‌اند. فقد شناسایی حقوقی و بین‌المللی این جرایم به علت نبود اجماع میان دولت‌ها و سازمان‌های بین‌المللی، به‌رغم وجود کنوانسیون‌های بین‌المللی ضد جرایم تروریستی در قلمرو جهانی، منطقه‌ای و حتی فرامنطقه‌ای، موجبات توسعه فزاینده آن را برای نقض صلح و امنیت بین‌المللی فراهم می‌آورد. البته این امر ضمن مساعدت در پیش‌گیری از تهدید نسبت به صلح و امنیت بین‌المللی، توجیه‌پذیری جرم‌انگاری را به سهولت اثبات می‌نماید. بنابراین، ارائه تعریفی منسجم، فنی، حقوقی و جامع که به‌دور از سیاست‌زدگی سازمان‌های بین‌المللی و دولت‌ها باشد، امری لازم است. البته اتخاذ سازوکارهای اصولی و به‌کارگیری حداکثر تشریک مساعی در میان دولت‌ها با هم و سازمان‌ها در سطوح منطقه‌ای و بین‌المللی در مواجهه با اقدام‌های تروریستی امری انکارناپذیر است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

الف- منابع فارسی
اُتنف، رنالد (1383)، «رهیافت جرم‌شناختی و بزه‌دیده‌شناختی به تروریسم(تحلیل جرم‌شناختی تروریسم)»، ترجمه علی‌حسین نجفی‌ابرندآبادی، تحقیقات حقوقی، 7(39): 319-341.
اطاعت، جواد و علی‌اکبر دبیری (1395)، تروریسم؛ ابعاد مکانی و بازتاب‌های جهانی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی، چاپ اول.
فرهادنیا، سعید و سیدعلی هنجنی (1398)، «چالش‌های حقوق بین‌الملل کیفری در مبارزه با تروریسم»، پژوهش‌های حقوقی، 18(40): 7-29.
فضائلی، مصطفی (۱۴۰۲)، «رابطه میان تروریسم و مخاصمات مسلحانه؛ با نگاهی به وضعیت افغانستان»، تحقیقات حقوقی، ۲۶(۱۰۲): ۱۱۳-۱۴۲.
روبو، دیدیه (1399)، حقوق کیفری بین‌المللی، ترجمه بهزاد رضوی‌فرد و محمد فرجی، تهران: بنیاد حقوقی میزان، چاپ اول.
کفایی‌فر، محمدعلی و محمد تیموری (1401)، «تحولات حقوق بشر و بشردوستانۀ ناشی از تأثیر چندپارگی حقوق بین‌الملل بر مفهوم تروریسم»، مطالعات حقوق عمومی، ۵۳(۲): ۸۳۱-۸۵۱.
کهندانی، محسن و رضوی‌فرد، بهزاد (1399)، «تضمین‌های حقوق شهروندی متهمان جرایم تروریستی در مرحله تحقیقات؛ مطالعه تطبیقی در حقوق ایران، انگلستان و مصر»، تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، 3(7): 157-187.
مبینی‌کشه، زهرا و علی امیدی(1398)، «موج چهارم تروریسم و روندهای آینده تروریسم بین‌الملل»، پژوهش‌نامه ایرانی سیاست بین‌الملل، 7(2): 239-264.
مؤذن‌زادگان، حسنعلی و رضوی‌فرد، بهزاد (1398)، ابعاد حقوقی جرم‌شناختی تروریسم، مجموعه مقالات همایش بین‌المللی، تهران: مرکز چاپ و انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، چاپ اول.
مختاری، حسن، امینی‌نیا، عاطفه و عطاشنه، منصور (1403)، «اخلاق و حقوق بشر در مبارزه با تروریسم در سطح بین‌المللی»، اخلاق در علوم و فناوری، 19(7): 1-7.
ممتاز، جمشید (1400)، «اقدامات دبیرکل سازمان ملل متحد در مقابله با تروریسم»، مجموعه مقالات همایش نقش دبیرخانه و دبیرکل در تحقق اهداف منشور ملل متحد، تهران: بنیاد حقوقی میزان با همکاری انجمن ایرانی مطالعات سازمان ملل متحد، چاپ اول.
نجفی‌ابرندآبادی، علی‌حسین (1396)، «جنایات بین­المللی و جرم‌شناسی»، دیباچه در: جرمشناسی فراملی: به سوی جرم‌شناسی جنایات بین‌المللی، به‌کوشش حمیدرضا نیکوکار، تهران، نشر میزان، چاپ اول.
الف- منابع خارجی
Adibe, Emeka C. (2020), “Towards a New Approach to Dealing with Terrorism as an International Crime”, Journal of Law and Conflict Resolution, Vol. 11, No. 2. https://academicjournals.org/journal/JLCR/article-Abstract/894F78A65734
Braber, Inez (2017), “Terrorism as a New Generation Transnational Crime: Prosecuting Terrorism at the International Criminal Court”, in: Legal Responses to Transnational and International Crimes Towards an Integrative Approach, Edited by Harmen Van Der Wilt and Christophe Paulussen, Edward Elgar Publishing, T.M.C. Asser Instituut, the Netherlands.
Cherniadyeva, N. A. (2020) “Trends of Development of International Legal Fight Against Terrorism”, Moscow Journal of International Law, 3, pp- 61-78.
Kleczkowska, Agata (2019), “Why There Is a Need for an International Organ to Try the Crime of Terrorism - Past Experiences and Future Opportunities”, Hungarian Journal of Legal Studies, Vol. 60, Issue 1.
Margariti, Stella (2018), “Defining International Terrorism to Protect Human Rights in the Context of Counter-Terrorism”, Security and Human Rights (Brill), No. 29.
Noorda, Hadassa (2017), “Criminal Law Reformas a Response to Terrorist Threats”, Theorizing Criminal Law Reform Conference, April 21–22, Rutgers Law School.
%20Criminal%20Law%20Reform%20as%20a%20Response%20to%20Terrorist%20Threats.pdf
Saul, Ben (2017), “The Legal Relationship Between Terrorism and Transnational Crime”, International Criminal Law Review, Vol. 17, No. 3.
https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?Abstract_id=2962832
Rausch, Cassandra Christina (2015), “Fundamentalism and Terrorism”, Journal of Terrorism Research, Vol. 6, No. 2.
Roele, Isobel (2022), “Style Management: Images of Global Counter-Terrorism at the United Nations”, Law and Critique, 33: 273–297.
Van Der Wil, Harmen and Christophe Paulussen(2017), Legal Responses to Transnational and International Crimes Towards an Integrative Approach, Edward Elgar Publishing, T.M.C. Asser Instituut, the Netherlands. https://www.e-elgar.com/shop/gbp/legal-responses-to-transnational-and-international-crimes-9781786433985.html
Van Der Wilt, Harmen, Christophe Paulussen(2019), “The Role of International Criminal Law in Responding to the Crime–Terror Nexus”, European Journal of Criminology, Vol. 16, issue 3.
https://www.researchgate.net/publication/331347112_The_role_of_international_criminal_law_in_responding_to_the_crime-terror_nexus.