دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

آیندۀ جرایم بین‌المللی؛ امکان‌سنجی تطبیق جرم تجاوز به‌منظور مقابله با هوش مصنوعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 دکترای حقوق کیفری و جرم شناسی دانشگاه عدالت، تهارن، ایران
چکیده
افزایش هم‌زمان قابلیت‌های سایبری دولت‌ها و استفاده‌های (سوء) بالقوه از هوش‌مصنوعی برای پیشبرد اهداف مضرّ دولتی، این سوال را مطرح می‌کند که آیا دادگاه بین‌المللی کیفری آماده است تا با حملات سایبری مبتنی‌بر هوش‌مصنوعی که توسط و علیه دولت‌ها انجام می‌شود، مقابله کند؟ یا اینکه رفتار از طریق هوش‌مصنوعی، خطرِ افتادن در یک خلأ قانونی را به‌همراه دارد و بازیگران انسانی را که دستور استفاده از آن را داده‌اند از مسئولیت مصون می‌دارد؟ این مقاله در پاسخ، با طرح و تشریح گفتمانِ «شکافِ مسئولیت»، به تحلیل چگونگی تأثیر هوش‌مصنوعی بر عناصر اساسی جرایم بین‌المللی، یعنی الزامات عناصر مادّی و معنوی از منظر اساسنامۀ دادگاه بین‌المللی کیفری می پردازد و به‌طور خاص، با بررسی مفهوم تجاوز سایبری که اخیراً در نوشتگان حقوقی مورد توجه قرار گرفته‌است، اثربخشی متن فعلی اساسنامۀ
دیوان و تفاسیر مرتبط‌با آن را در تعیین مسئولیت‌کیفری بین‌المللی در مواردی که هوش‌مصنوعی باعث تجاوز سایبری می‌شود، بررسی می‌نماید. این‌مقاله طیفی را بررسی می‌کند که در و آن اَعمال بالقوۀ 
تجاوز سایبری، ممکن است به فعالیت انسانی تقلیل‌داده‌شوند بنابراین، مسئولیت‌کیفری به مربّی انسانیِ هوش‌مصنوعی منتقل می‌شود؛ در مقابلِ حالتی‌که عمل ارتکابی شاید بیش‌از حدّ از مداخلۀ انسانی دور است تا مسئولیت‌کیفری را تحت وضعیت روانیِ عامل انسانیِ دارای‌تقصیر توجیه کند. برای ورود به چنین‌بحثی، مقاله با مروری مختصر بر جرم تجاوز آغاز می شود و با معرفی مفهوم نوظهور تجاوز سایبری ادامه‌می‌یابد. سپس، چالش‌های اِعمال تجاوز مبتنی‌بر هوش‌مصنوعی برای عناصر متعارف مسئولیت کیفری بین‌المللی بررسی می‌شود. در ادامه، راه‌حل‌های مطرح‌شده در نوشتگان حقوق بین‌الملل کیفری شرح داده می‌شوند و استدلال می‌شود که عناصر مسئولیت کیفری یک عمل تجاوز، در ساختار و تفسیر فعلی اساسنامه دیوان بین‌المللی کیفری در مواجهه با پیامدهای مبهم تجاوز سایبریِ انجام‌شده از طریق سیستم‌های هوش‌مصنوعیِ تحت‌حمایت دولت، آمادگی و ظرفیت لازم را برای تطبیق ندارند و در نهایت و پیش از ارائه برآمد، یک رویکرد اضافی پیشنهاد می‌گردد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


1-     ابوذری، مهرنوش،(1402) حقوق و هوش‌مصنوعی، تهران: نشر میزان، چاپ سوم.
2-     . اردبیلی، محمدعلی، علیرضا محقق‌هرچگان، ابراهیم بیگ‌زاده و محمدعلی مهدوی‌ثابت، (1403)«حقوق بین‌الملل سایبری و توسعۀ صلاحیت دیوان کیفری بین‌المللی (با تأکید بر مذاکرات تالین 2017میلادی)»، مطالعات حقوق عمومی، 53، 3 (1402)، 1537-1559.
3-     . اردبیلی، محمدعلی، حقوق جزای عمومی، جلد نخست، تهران: نشر میزان، ویراست‌پنجم، چاپ هفتادوچهارم.
4-     . اردبیلی، محمدعلی، (1403)حقوق جزای عمومی، جلد دوم، تهران: نشر میزان، ویراست‌ششم، چاپ شصت‌وپنجم.
5-     . اردبیلی، محمدعلی، (1397)«دیوان کیفری بین‌المللی و نظریۀ کنترل بر جنایت»، دایرة‌المعارف علوم جنایی، کتاب سوم (علوم جنایی حقوقی)، تهران: نشر میزان، 673-655.
6-     . اردبیلی، محمدعلی، (1401)، مسئولیت کیفری، تهران: پژوهشکده حقوقی شهردانش.
7-     . پیری، حیدر، (1401)، «مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها در ارتباط‌با کاربست سلاح‌های مبتنی‌بر هوش‌مصنوعی در درگیری‌های مسلحانه»، حقوق فناوری‌های نوین، 6، 12، 169-193.
8-     . قیاسی، جلال‌الدین و ایمان محترم قلاتی، (1393)، «تحلیل عنصرمحور رکن معنوی جنایات عمدی در صلاحیت دیوان کیفری بین‌المللی»، پژوهش حقوق کیفری، 6، 21، 155-196.
9-     . مهرا، نسرین و نوروز کارگری، «روانشناسی مرتکبان اقدامات تروریستی»، در حقوق‌کیفری پویا (مجموعه مقاله‌ها در پاسداشت استاد دکتر محمدعلی اردبیلی)، 681-701، به‌کوشش نسرین مهرا و امیرحسن نیازپور، تهران: بنیادحقوقی میزان، 1401.
10- . نوریان، علیرضا، آیین دادرسی جرایم رایانه‌ای و مخابراتی، تهران: نشر میزان، 1396.
11- . نوریان، علیرضا، «مستندسازی ادلّۀ الکترونیکی در تحقیقات پیش‌دادرسی کیفری از نگاه رویۀقضایی»، در مجموعه مقالات اولین همایش ملّی رویارویی با جرایم سایبری؛ چالش‌ها و راهکارها، جلد اول، تهران: دانشگاه علوم‌انتظامی امین، 1395، 438-452.