ساختار رکن روانی جرم پس از ضرورت مواجهه حقوق کیفری با جرائم غیرعمدی، دچار تحوّلاتی شده است که مطابق با آن، خطا یا تقصیر نیز در مراتب رکن روانی جرم قرارگرفته است. احراز تقصیر در مراتب رکن روانی، حقوق کیفری را نیازمند ارائه یک ضابطه در نحوه احراز و تعیین مصادیق آن ساخته است؛ لذا نحوه ارزیابی تقصیر و تعیین مصادیق آن، سوالات اصلی این پژوهش را تشکیل میدهد. یافته های پژوهش با روش توصیفی – تحلیلی، حاکی از آن است که نظرات ارائه شده مبنیبر عینی یا ذهنی صرف بودن معیار سنجش تقصیر، با عنایت به تفاوتهای بنیادین در مبانی مسئولیّت کیفری و مدنی، راهگشا نبوده و تلفیقی از این دو معیار، با سیستم جزایی ایران سازگارتر میباشد. مطابق با این رویکرد، صرف صدور رفتار خطرناک، پیشبینی خطر را مفروض ساخته و احراز عدم امکان پیشبینی ذهنی خطر، فرض قبلی را مخدوش مینماید. علاوه بر این، در رابطه با مصادیق تقصیر جزایی، قانون مجازات اسلامی مصوّب 1392 در یک اقدام نوآورانه، تمامی گونههای تقصیر را ذیل دو مصداق بیاحتیاطی و بیمبالاتی قرار داده و حالات عینی تقصیر را به ترتیب؛ در قالب دو رفتار مثبت و منفی تعریف نموده است. پرسش از مبانی ضرورت مواجهه کیفری با رفتارهای تقصیری نیز موضوع مهم دیگری است که مطابق با دیگر یافتههای این پژوهش، اصل صدمه و خطر این اقتضاء را دارد که صدور رفتار خطرناک، علیرغم عدم بهرهمندی از عمد مجرمانه، واکنش کیفری را به همراه داشته باشد؛ زیرا عدم توجّه به عواقب رفتار، علیرغم توانایی در انجام آن، جامعه را که نیازمند حفظ ارزشهای اجتماعی از قبیل احساس امنیّت و برقراری عدالت اجتماعی میباشد، به پاسخ کیفری در قبال مرتکب رفتاری که این ارزشها را پایمال میکند، ترغیب مینماید؛ بنابراین امروزه زندگی شهروندی که از ماهیّت دو جانبهای برخوردار است، پاسخ کیفری به رفتار نامتعارف و خطرناک را نوعی پاسخ به نیاز شهروندی میبیند.
احدی، فاطمه (1393)، اندیشه های نو در باب خطای کیفری، چاپ اوّل، تهران؛ مجمع علمی و فرهنگی مجد
احدی، فاطمه و احسانپور، سیّدرضا (1401)، «امکان سنجی تطبیق مفهوم خطای کیفری در فقه و حقوق موضوعه ایران با ابعاد غفلت در انگلستان»، نشریّه علمی مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، شماره بیست و هشتم، صص 53 - 82
اردبیلی، محمّدعلی (1397)، حقوق جزای عمومی، جلد اوّل، چاپ چهل و پنجم، تهران؛ انتشارات میزان
اصغری، سید محمّد (1386)، عدالت و عقلانیت در فقه و حقوق، چاپ اوّل، تهران؛ انتشارات اطّلاعات
افراسیابی، محمّد اسماعیل (1376)، حقوق جزای عمومی، جلد اوّل، چاپ دوّم، تهران؛ انتشارات فردوسی
افضلی، اسماعیل (1395)، «تحلیل عنصر خطای جزایی در حقوق ایران»، نشریّه مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، دوره دوّم، شماره سوّم، صص 282 - 288
اینس، مارتین (1396)، درک کنترل اجتماعی؛ انحراف، جرم و نظم اجتماعی، ترجمه: نبی الله غلامی، چاپ اوّل، تهران؛ انتشارات میزان
الهام، غلامحسین و برهانی، محسن (1400)، درآمدی بر حقوق جزای عمومی (جرم و مجرم)، جلد اوّل، چاپ ششم، تهران؛ انتشارات میزان
الهی منش، محمّدرضا و مرادی، محسن (1395)، حقوق کیفری عمومی، جلد اوّل، چاپ اوّل، تهران؛ مجمع علمی و فرهنگی مجد
آقا بابایی، حسین (1389)، قلمرو امنیّت در حقوق کیفری، چاپ اوّل، تهران؛ سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
آقایی نیا، حسین (1401)، جرایم علیه تمامیت جسمانی اشخاص (جنایات)، چاپ نوزدهم، تهران؛ انتشارات میزان
بابایی، صادق (1401)، «بررسی نظریّات جرم شناسان دائر بر تأثیر محیط اجتماعی بر ارتکاب جرم»، نشریّه مطالعات علوم اجتماعی، دوره هشتم، شماره اوّل، صص 19 - 30
باهری، محمّد (1381)، حقوق جزای عمومی، چاپ اوّل، تهران؛ انتشارات رهام
بوشهری، جعفر (1379)، حقوق جزا (اصول و مسائل)، جلد اوّل، چاپ اوّل، تهران؛ شرکت سهامی انتشار
پاد، ابراهیم (1385)، حقوق کیفری اختصاصی، چاپ دوّم، تهران؛ انتشارات دانشور
پرادل، ژان (1386)، حقوق کیفری تطبیقی (جرایم علیه اشخاص)، ترجمه: مجید ادیب، جلد اوّل، چاپ اوّل، تهران؛ انتشارات میزان
پور احمدی، محمّدرضا (1387)، «مجرم، اجتماع و قاضی»، نشریّه حقوقی وکالت، شماره سی و پنجم و سی و ششم، صص 66 - 71
پیرنیا، حسن (1375)، تاریخ ایران باستان، جلد دوم، چاپ هشتم، تهران؛ انتشارات دنیای کتاب
توجّهی، عبدالعلی (1396)، آسیب شناسی قانون مجازات اسلامی مصوّب 1392، چاپ چهارم، تهران؛ مرکز مطبوعات و انتشارات قوّه قضائیه
حاتمی نژاد، حسین و محمّدی، روح الله (1388)، «جغرافیای جنایی»، فصلنامه اطّلاعات جغرافیایی سپهر، دوره هجدهم، شماره شصت و نهم، صص 19 - 23
دورانت، ویلیام (1365)، تاریخ تمدّن (مشرق زمین گاهواره تمدن)، ترجمه: احمد آرام، چاپ اوّل، تهران؛ سازمان انتشارات انقلاب اسلامی
دهخدا، علی اکبر (1373)، لغت نامه دهخدا، چاپ اوّل، تهران؛ موسسه انتشارات دانشگاه تهران
زراعت، عباس (1393)، حقوق جزای عمومی، جلد اوّل، چاپ چهارم، تهران؛ انتشارات جنگل (جاودانه)
سبزواری نژاد، حجّت (1393)، حقوق جزای عمومی، چاپ دوّم، تهران؛ انتشارات جنگل (جاودانه)
شربتیان، محمّدحسن و احمدی، اعظم و بخارایی، احمد (1394)، «تحلیل رابطه جامعه شناختی سبک زندگی و گرایش به حقوق شهروندی»، فصلنامه جامعه شناسی کاربردی، سال بیست و ششم، شماره چهارم
شمس ناتری، محمّد ابراهیم و فانی، رضا (1389)، «جایگاه تقصیر جزایی در حقوق کیفری با نگاهی بر فقه امامیّه و حقوق غرب»، نشریّه فقه و مبانی حقوق اسلامی، شماره چهارم، صص 17 - 36
صانعی، پرویز (1381)، حقوق و اجتماع (رابطه حقوق با عوامل اجتماعی و روانی)، چاپ اوّل، تهران؛ انتشارات طرح نو
صانعی، پرویز (1382)، حقوق جزای عمومی، چاپ چهارم، تهران؛ انتشارات طرح نو
صبوری پور, مهدی و کمالی, پریسا . (1403). سالمندآزاری از طریق غفلت: مطالعه تطبیقی ضمانت اجراهای کیفری در ایران و آمریکا. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, 1(2) doi: 10.22034/jclc.2025.2049474.1137
صدوقی، زینب السلطان (1393)، مهارت های شهروندی، چاپ اوّل، یزد؛ انتشارات اندیشمندان
طهماسبی، جواد (1377)، «تحلیل عنصر خطای جزایی»، پایان نامه کارشناسی ارشد به راهنمایی رجب گلدوست جویباری، دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی
علوی، حسن (1395)، «رابطه تقصیر و عنصر روانی در حقوق جزا»، نشریّه مطالعات فقه اسلامی و مبانی حقوق، شماره سی و سوّم، صص 47 – 62
عینی, محسن و قمرتبار, صابر . (1403). بررسی تحولات گفتمان تهاجم فرهنگی و نقش آن بر جرم انگاری.. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, 1(2), doi: 10.22034/jclc.2024.2048244.1129
فکوهی، ناصر (1388)، «تقویت اخلاق شهروندی راهی برای گذار به مردم سالاری مشارکتی»، مجلّه مطالعات اجتماعی ایران، دوره سوّم، شماره دوّم، صص 1 - 15
کلارکسون، کریستوفر (1398)، تحلیل مبانی حقوق جزای عمومی، ترجمه: حسین میرمحمّد صادقی، چاپ سوّم، تهران؛ انتشارات جنگل(جاودانه)
کینیا، مهدی (1348)، کلّیّات مقدماتی حقوق، چاپ اوّل، تهران؛ موسسه انتشارات دانشگاه تهران
کینیا، مهدی (1395)، مبانی جرم شناسی (جامعه شناسی جنایی)، کلّیّات و روش تحقیق، چاپ یازدهم، تهران؛ موسسه انتشارات دانشگاه تهران
گرایلی، محمّدباقر (1391)، «عنصر خطای جزایی در حقوق کیفری ایران و کامنلا»، نشریّه آموزههای حقوق کیفری دانشگاه علوم اسلامی رضوی، شماره سوّم، صص 177 - 202
گلدوزیان، ایرج (1396)، محشّای قانون مجازات اسلامی، چاپ هفتم، تهران؛ مجمع علمی و فرهنگی مجد
محسنی، فرید (1397)، نظریّه های جرم شناسی، چاپ اوّل، تهران؛ مرکز مطبوعات و انتشارات قوّه قضائیه
محسنی، مرتضی (1393)، دوره حقوق جزای عمومی (پدیده جنایی)، جلد دوّم، چاپ چهارم، تهران؛ انتشارات گنج دانش
محمّدخانی، عبّاس (1397)، عنصر روانی جرم (جرائم غیر عمدی)، جلد دوّم، چاپ اوّل، تهران؛ انتشارات میزان
مرادی، امیر (1390)، «تقصیر کیفری در قلمرو قوانین و دکترین ایران»، نشریّه حقوقی قضاوت، شماره هفتاد و دوّم، صص 52- 57
مروستی، یحیی (1345)، «تقصیر در جرائم غیر عمد»، نشریّه مهنامه قضایی، سال سیزدهم، شماره دهم، صص 27 - 35
منصورآبادی، عبّاس (1395)، حقوق کیفری عمومی (کلّیّات حقوق کیفری و پدیده مجرمانه)، جلد اوّل، چاپ اوّل، تهران؛ انتشارات میزان
میرمحمّد صادقی، حسین (1400)، حقوق جزای عمومی، جلد اوّل، چاپ سوّم، تهران؛ انتشارات دادگستر
خرّم,سینا و توجّهی,عبدالعلی . (1404). معیار و مصادیق تقصیر جزایی و مبانی آن در حقوق کیفری ایران. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, 2(4), 216-253. doi: 10.22034/jclc.2025.2063213.1204
MLA
خرّم,سینا , و توجّهی,عبدالعلی . "معیار و مصادیق تقصیر جزایی و مبانی آن در حقوق کیفری ایران", دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, 2, 4, 1404, 216-253. doi: 10.22034/jclc.2025.2063213.1204
HARVARD
خرّم سینا, توجّهی عبدالعلی. (1404). 'معیار و مصادیق تقصیر جزایی و مبانی آن در حقوق کیفری ایران', دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, 2(4), pp. 216-253. doi: 10.22034/jclc.2025.2063213.1204
CHICAGO
سینا خرّم و عبدالعلی توجّهی, "معیار و مصادیق تقصیر جزایی و مبانی آن در حقوق کیفری ایران," دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, 2 4 (1404): 216-253, doi: 10.22034/jclc.2025.2063213.1204
VANCOUVER
خرّم سینا, توجّهی عبدالعلی. معیار و مصادیق تقصیر جزایی و مبانی آن در حقوق کیفری ایران. حقوق کیفری و جرم شناسی, 1404; 2(4): 216-253. doi: 10.22034/jclc.2025.2063213.1204