دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

تحلیل انتقادی رویکرد محاکم بین­‌المللی در مواجهه با جنایت علیه میراث فرهنگی با تمرکز بر پروندۀ احمد المهدی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه حقوق بین‌الملل و عمومی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری حقوق بین‌الملل ، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
چکیده
جنایات علیه میراث فرهنگی، از جمله تخریب عمدی، غارت و قاچاق آثار و اموال فرهنگی، نه ‌تنها هویت و تاریخ ملت‌ها را هدف قرار می‌دهد، بلکه در برخی موارد، میراث متعلق به بشریت را نیز تهدید می‌کند. نمونه‌هایی همچون انفجار مجسمه‌های بودای بامیان در افغانستان، ویرانی آثار باستانی پالمیرا در سوریه و تخریب اماکن تاریخی تیمبوکتو در مالی، نشان‌دهندۀ گستره و عمق این تهدیدات است. با وجود تصویب اسناد بین‌المللی همچون کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه، چارچوب موجود حقوق بین‌الملل کیفری، از جمله اساسنامۀ دیوان کیفری بین‌­المللی، هنوز فاقد جرم «جنایت علیه میراث فرهنگی» در ذیل جنایت علیه بشریت است که این اقدامات را در زمان صلح نیز، قابل مجازات قلمداد کند و این اعمال غالباً ذیل جنایاتی چون «جنایت جنگی» قرار می‌گیرند. این خلأ موجب کاهش کارایی بازدارندگی، دشواری پیگیری قضایی، به‌ویژه در زمان صلح، و کم‌رنگ ماندن جنبه‌های ترمیمی شده است. این پژوهش با رویکردی تحلیلی-انتقادی و بر پایۀ بررسی اسناد و رویۀ محاکم بین‌المللی ـ از دادگاه نورنبرگ و دادگاه کیفری بین‌المللی برای یوگسلاوی سابق تا دیوان کیفری بین­المللی و به‌ ویژه پروندۀ احمد المهدی ـ به تحلیل اهداف کیفردهی در برخورد با این جنایات می‌پردازد. چارچوب تحلیلی پژوهش، تلفیقی از رویکرد سنتی  (سزادهی و بازدارندگی) و رویکرد نوین  (ترمیمی و جبرانی) است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اگرچه در برخی آراء، به‌ویژه در پروندۀ المهدی، عناصر ترمیمی وارد فرآیند کیفردهی شده، اما در مجموع، رویکرد غالب همچنان سنتی باقی مانده است. اصلاح رویکرد محاکم بین‌المللی و شناسایی «جنایت علیه میراث فرهنگی» به ‌عنوان جرمی ذیل جنایت علیه بشریت، می‌تواند امکان تعقیب این جرایم را هم در زمان مخاصمات مسلحانه و هم در شرایط صلح، فراهم آورد. افزون بر آن، تقویت اهداف ترمیمی و جبرانی در فرآیند تعیین مجازات و توسعۀ سازوکارهای بین‌المللی جبران خسارت ـ از جمله ایجاد «صندوق بین‌المللی بازسازی و ترمیم میراث فرهنگی» تحت نظارت دیوان کیفری بین­‌المللی ـ می‌تواند اهداف جرم‌انگاری را از قالب محدود واکنش کیفری صرف، به یک رویکرد جامع، پیشگیرانه و ترمیمی ارتقاء دهد و جایگاه میراث فرهنگی را به‌عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت و تاریخ مشترک بشریت تثبیت کند. روش مورد استفاده در این پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده و شیوۀ گردآوری مطالب، مطالعات کتابخانه‌ای می‌باشد.

تازه های تحقیق

کتاب

  1. شریعت باقری، محمدجواد(1402). حقوق کیفری بین­المللی.تهران: گنج دانش.

مقاله

  1. بیدقی، باقر، بلوری، پیمان و ذوالقدر، مالک. (1402). رویۀ محاکم بین‌المللی کیفری در برقراری ارتباط با میراث فرهنگی از منظر حقوق بشر. تعالی حقوق9(2):147-185.
  2. بیگی، جمال و تیموری، مهرداد. (1400). نگاهی بر نسل­زدایی فرهنگی به مثابۀ جنایت بین‌المللی. مطالعات بین‌المللی پلیس 12(47):129-159.
  3. جعفری, فریدون. (1392). ارزیابی چالش­های نظری و فلسفی دیوان کیفری بین­المللی. مطالعات راهبردی سیاست­گذاری عمومی 11(4).
  4. حسینی, سجاد و رضوی فرد, بهزاد . (1403). پیشگیری کُنشی از جرم تخریب آثار تاریخی و فرهنگی با رویکرد علت‌شناسی. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, 1(1), 66-101. doi: 10.22034/jclc.2024.718663.
  5. خالقی، علی و برزگر، محمدرضا. (1399). خشونت جنسی علیه زنان ایزدی به مثابه نسل زدایی با تأکید بر رأی دادگاه بین­المللی رواندا در پروندۀ آکایسو. پژوهش‌های حقوق جزا و جرم شناسی 8(16):7-31.
  6. داووری گرمارودی, هما , حیدرپور, حمیدرضا و مهرآرا, ژیلا . (1403). کارکرد اصل مراقبت مقتضی در راستای مقابله با بی‌کیفرمانیِ سران رژیم اسرائیل در حقوق بین‌الملل کیفری. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, 1(1), 137-166. doi: 10.22034/jclc.2024.718661
  7. زمانی، سید قاسم و صادقی، مهدی رضا. (1399). رویکرد دیوان کیفری بین‌المللی نسبت به اهداف مجازات. پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی8(16):79-112.
  8. عسکری، پوریا و مسعودی کوشک، حمید. (1397). تخریب میراث فرهنگی سوریه توسط داعش و راهکارهای مقابله با آن در حقوق بین‌الملل. مجلۀ حقوقی بین‌المللی 35(58):153-184.
  9. غنی، کیوان و فروغی، فضل‌الله. (1394). جنایات جنگی علیه میراث فرهنگی در مخاصمه مسلحانه سوریه. مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی2(4-5):333-355.
  10. غنی، کیوان و فروغی، فضل‌الله. (1401). اهداف و عوامل موثر در کیفردهی مرتکبان جنایت علیه میراث فرهنگی در پرتو پرونده المهدی و رویۀ دیوان کیفری بین‌المللی. آموزه‌های حقوق کیفری 19(24):261-294.
  11. غنی، کیوان، فروغی، فضل‌الله و صادقی، محمد هادی. (1399). پیامدهای ثبت میراث فرهنگی در فهرست میراث جهانی یونسکو بر اعمال حاکمیت و مسئولیت دولت‏ها. فصلنامه مطالعات راهبردی 32(2):181-212.
  12. لسانی، سید حسام‌الدین. (1394). حمایت حقوق بین‌الملل از میراث فرهنگی و تاریخی در زمان اشغال نظامی با تأکید بر مسؤولیت ایالات متحده آمریکا در دوران اشغال نظامی عراق. مطالعات حقوقی دانشگاه شـیراز 7(3):141-166.
  13. وکیل، امیر ساعد و قشقلاقی نیگجه، افشین. (1400). حمایت از میراث فرهنگی جهانی در رویۀ دیوان بین­المللی کیفری. فصلنامۀ علمی دیدگاه­های حقوق قضائی 24(94):119-139.

پایان‌نامه

  1. حیدری، فروغ(1400) حمایت از میراث فرهنگی غیرمنقول از منظر حقوق عمومی مطالعه تطبیقی حقوق ایران و انگلیس.رساله دکتری، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی.
  2. رضوی راد، محمد. (1396). چالش‌های فراروی نظام حقوقی بین‌المللی در خصوص حفاظت از میراث فرهنگی زیر آب. رساله دکتری، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی.
  3. سعیدی، محمد(1395) صیانت از میراث فرهنگی ناملموس در حقوق بین‌الملل. رساله دکتری، دانشکدۀ حقوق دانشگاه تهران.

English

Books

  1. Francioni, F., & Lenzerin, F. (2024). Commentary Of The 1972 World Heritage Convention (3rd ed.). Oxford University Press.
  2. Lixinski, L. (2013). Intangible Cultural Heritage in International Law. Oxford University Press.
  3. Vadi, V. (2023). Cultural Heritage in International Economic Law. Brill | Nijhoff.
  4. Vrdoljak, A. F. (2016). The Criminalisation of the Intentional Destruction of Cultural Heritage. In M. Orlando & T. Bergin (Eds.), Forging a Socio-Legal Approach to Environmental Harm: Global Perspectives (pp. 430-447). Routledge.
  5. Xanthaki, A. (2017). International Instruments on Cultural Heritage: Tales of Fragmentation. In Indigenous Peoples' Cultural Heritage: Rights, Debates, Challenges. Brill | Nijhoff.

Articles

  1. Al-Ansi, A., Lee, J.-S., King, B., & Han, H. (2021). Stolen history: Community concern towards looting of cultural heritage and its tourism implications. Tourism Management 87.
  2. Anglin, R. (2008). The world heritage list: Bridging the Cultural Property Nationalism-Internationalism Divide. Yale Journal of Law & The Humanities 20(2): 241-275.
  3. Barrère, C. (2016). Cultural heritages: From official to informal. City, Culture and Society 7(2): 87-94.
  4. Blake, J. (2000). On Defining The Cultural Heritage. International And Comparative Law Quarterly 49(1): 61-85.
  5. De Laiglesia González, J. F. (2020). Tangible Culture: Twelve Symbolic Objects. International Research Journal Of Furniture And Decorative Objects 9(11): 46-64.
  6. Francioni, F., & Lazzarini, F. (2003). The Destruction of the Buddhas of Bamiyan and International Law. European Journal of International Law 14(4), 619-651.
  7. Gerstenblith, P. (2016). The Destruction of Cultural Heritage: A Crime Against Property or a Crime Against People? UIC Review of Intellectual Property Law 15(33), 335-393.
  8. Goldstone, R. (2018). International Criminal Court and Ad Hoc Tribunals. In T. G. Weiss & S. Daws (Eds.), The Oxford Handbook on the United Nations (2nd ed.). Oxford University Press:567-583.
  9. Hausler ,Kristin, “Cultural heritage and the Security Council: Why Resolution 2347 matters”, question of international law, https://www.qil-qdi.org/cultural-heritage-security-council-resolution-2347-matters/last visited at12 April 2025.
  10. Hermann, D. H. J. (2017). Restorative Justice and Retributive Justice: An Opportunity for Cooperation or an Occasion for Conflict in the Search for Justice. Seattle Journal for Social Justice 16(1): 71-103.
  11. Merryman, J. (1986). Two Ways Of Thinking About Cultural Property. The American Journal Of International Law 80(4), 831-853.
  12. Moffett, L., Viejo Rose, D., & Hickey, R. (2020). Shifting the paradigm on cultural property and heritage in international law and armed conflict: time to talk about reparations? International Journal of Heritage Studies 26(7), 651-667.
  13. Nersessian, D. (2018). The Current Status of Cultural Genocide Under International Law. SSRN Electronic Journal.
  14. Powderly, J. (2022). Prosecuting Heritage Destruction. In J. Cuno & T. G. Weiss (Eds.), Cultural Heritage and Mass Atrocities (pp. 430–447). Getty Publications.
  15. Prott, L. V., & O’Keefe, P. J. (1992). “Cultural Heritage” or “Cultural Property”? International Journal of Cultural Property 1(2), 307-320.
  16. Ranđelović, V., Soković, S., & Banović, B. (2023). International Criminal Law And International Criminal Justice Objectives And Purpose Of Punishment In International Criminal Law Theory And Practice. Journal Of Criminology And Criminal Law 61(1), 67-91.
  17. RYŠKA, I. (2020). Types of cultural property and their protection under International Criminal Law. International and Comparative Law Review 20(1), 220-236.
  18. Thake, A. M. (2018, April 15). The intentional destruction of cultural heritage as a genocidal act and a crime against humanity. European Society of International Law (ESIL) 2017 Annual Conference (Naples). SSRN. https://doi.org/10.2139/ssrn.3163108
  19. Yahaya, A. (2006). The Scope And Definitions Of Heritage: From Tangible To Intangible. International Journal Of Heritage Studies12(3), 292-300.

Judicial decisions

  1. International Military Tribunal (Nuremberg). (1946). Judgment Of 1 October 1946. In The Trial of German Major War Criminals.
  2. (2001). Prosecutor V. Čerkez And Kordić (Case No. IT-95-14/2-T). Trial Chamber, Judgment, 26 February 2001.
  3. (2004). Prosecutor V. Jokić (Case No. IT-01-42/1-S). Trial Chamber I, Judgment, 18 March 2004.
  4. (2006). Prosecutor V. Krajišnik (Case No. IT-00-39-T). Trial Chamber I, Judgment, 27 September 2006.
  5. (2016). Prosecutor V. Radovan Karadzic (Case No- IT-95-5/18-T). Trail Chamber, Judgment, Ch, March 2016.
  6. (2009). Prosecutor V. Martinović (Case No. IT-05-87-T). Trial Chamber, Judgment, 26 February 2009.
  7. (2005). Prosecutor v. Pavle Strugar (Case No. IT-01-42-T). Trial Chamber II, Judgment, 31 January 2005.
  8. (2016). Situation in the Central African Republic in the Case of the Prosecutor v. Jean-Pierre Bemba Gombo (ICC-01/05-01/08). Decision on Sentence pursuant to Article 76 of the Statute, 21 June 2016.
  9. (2016). Situation in the Republic of Mali in the Case of the Prosecutor v. Ahmad Al Faqi Al Mahdi (Case No. ICC-01/12-01/15). Public Redacted Version of “Prosecution’s Submissions on Sentencing”, 22 July 2016.
  10. (2016). Situation in the Republic of Mali in the Case of the Prosecutor v. Ahmad Al Faqi Al Mahdi (Case No. ICC-01/12-01/15). Judgment and Sentence, 27 September 2016.
  11. (2018). Situation in the Republic of Mali in the Case of the Prosecutor v. Ahmad Al Faqi Al Mahdi (Case No. ICC-01/12-01/15). Judgm on the appeal of the victims against the Reparations Orde, 8 March 2018.

Documents

  1. Charter of the Nuremburg International Military Tribunal. (1945, August 8).
  2. Geneva Convention Relative To The Protection Of Civilian Persons In Time Of War. (1949, August).
  3. Hague Convention For The Protection Of Cultural Property In The Event Of Armed Conflict. (1954, May 14).
  4. ICTY statute. (1993, May 25).
  5. Rome Statute of the International Criminal Court. (1998, July 17).
  6. The Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. (2003, October 17).
  7. UNESCO Convention Concerning The Protection Of The World Cultural And Natural Heritage. (1972, November 16).
  8. UNESCO Operational Guidelines for the Implementation of the World Heritage Convention. (2024, September 24). Retrieved from https://whc.unesco.org/document/1145
  9. Press Release GA/9858. (2001). General Assembly Tenth Emergency Special Session, 10th plenary meeting. Retrieved from https://press.un.org/en/2001/ga9858.doc.htm
  10. https://documents.un.org/doc/undoc/gen/n01/280/46/pdf/n0128046.pdf

کلیدواژه‌ها

موضوعات