دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

پاسخ سیاست جنائی ایران در قبال جرایم و انحرافات حوزه­ی تحصیل و آموزش چالش­‌ها و راهکارها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
اسماعیل هنری قانع 1
شهرداد دارابی 2
محمد رسول آهنگران 3
1 دانشجوی دکتری، گروه حقوق جزا جرم شناسی. واحد قم. دانشگاه آزاد اسلامی قم، ایران.
2 دانشیار، گروه حقوق جزا جرم شناسی. واحد قم. دانشگاه آزاد اسلامی قم، ایران.
3 استاد گروه فقه و مبانی حقوق، دانشکده الهیات، پردیس فارابی دانشگاه تهران. قم: ایران.
10.22034/jclc.2025.2056910.1175
چکیده
رفتارهای مجرمانه و زیانبار در حوزه­‌ی تحصیل و آموزش که موجب نقض این حق می­‌گردد، واکنش سیاست جنائی را ضروری می‌­سازد. سوال اصلی در این پژوهش این است که: واکنش سیاست جنائی ایران در قبال جرایم و انحرافات حوزه­‌ی تحصیل و آموزش چیست؟ و چالش‌­های آن کدام است؟ ما به دنبال پاسخ به این سوال با بهره­‌گیری از نظرات اندیشمندان و نویسندگان در منابع کتابخانه­ای در صدد ارائه­ی راهکارهایی برای بهبود وضعیت اجرای حق تحصیل در نظام حقوقی ایران هستیم. واکنش سیاست کیفری به نقض حق تحصیل در قالب پاسخ­های کیفری و غیرکیفری دسته­بندی می­گردد. به جهت حاکمیت اصل حداقلی حقوق جزا در سیاست جنائی ایران در این حوزه،  دو جرم: ممانعت از تحصیل و نقض حق تحصیل مبتی بر ماده 570 ق.م.ا می‌­تواند مبنای پاسخ کیفری قرار بگیرد. مهم­تربن پاسخ اداری به این پدیده­‌های مجرمانه که قالب ابطال مقررات معارض با حق آموزش و مبتنی بر اصل 30 قانون اساسی و ماده­ی 12 قانون تشکیلات دیوان عدالت اداری قابل اجرا می‌­باشد. بررسی چالش­‌های این حوزه عمدتا بیانگر آن است که: ضمانت اجراهای کیفری عمدتا نسبت به افرادی که مانع از تحصیل اطفال و نوجوانان هستند اعمال می‌­شود و مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی و دولت مطرح نیست. سیاست کیفری حداقلی در این حوزه سبب بی­کیفرمانی بسیاری از رفتارهای مجرمانه و منحرفانه شده و حمایت کیفری به شکلی کامل محقق نشده است. ضمانت اجراهای مدنی و اداری در حمایت از حق تحصیل و ابزارهای آن، متکی به قواعد عام مسئولیت مدنی می‌­باشد؛ عدم امکان تعیین نوع و میزان زیان وارده، نامشخص بودن عاملان زیان و غیرقابل جبران بودن زیان­‌های وارده به سبب نقض حق تحصیل را می­توان به عنوان مهم­ترین چالش­‌ها در حوزه‌­ی واکنش غیرکیفری به نقض حق تحصیل دانست. پیشنهاد می‌­گردد واکنش به پدیده‌­های مجرمانه در حوزه­ی تحصیل و آموزش در قالب یک دادرسی افتراقی، نسبت به تمامی انواع جرایم و انحرافات جهت بهره­‌مندی از آثار مثبت آموزش ساماندهی شود.
کلیدواژه‌ها
حق تحصیل
کیفرگزینی
عدالت ترمیمی
جرم دولتی

موضوعات

  • اعزازی، محمدرضا، واحدجویباری، احسان، سماواتی، امیر. (1401). نظام کیفرگزینی ایران در رسیدگی به جرایم علیه حقوق و تکالیف خانوادگی. فصلنامه قضاوت، دوره22، شماره 111، صص 52 –
  • الهام، غلامحسین و دربین، مهدی . (1402). حدود صلاحیت قضات محاکم در مجازات اعمال غیرقانونی مقامات و مأموران حکومتی مستند به مقررۀ خلاف قانون. فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران، 53 (4), 1763-1781. doi: 10.22059/jplsq.2021.304286.2462
  • امامی ، سید حسن (1394) حقوق مدنی، تهران: کتابفروشی اسلامیه.
  • امین فر، مرتضی (1365) افت تحصیلی یا اتالف در آموزش و پرورش، فصلنامه تعلیم و تربیت، شماره 7 و 8.
  • بیگدلی، سعید (۱۳۹۰) مشکلات و خلأهای قانونی نهاد حضانت در نظام حقوقی ایران، مجله فقه و حقوق خانواده ۵۵،
  • توسلی نایینی، منوچهر و قاسمی، آرین . (1392). ضمانت اجرای کیفری نقض حقوق و آزادی ها در ج.ا.ا : بررسی و نقد ماده 570 قانون مجازات اسلامی (تعزیرات). حقوق اساسی, 10 (20)، 175-200.
  • جعفری لنگرودی، محمد جعفر (1364) ترمینولوژی حقوق. تهران: انتشارات گنج دانش.
  • جعفری، اسماعیل؛ حاجی تبار فیروز جائی، حسن و نبی پور، محمد (1401) مبانی و جلوه های، اصل حداقل سازی نظام کیفری در حقوق ایران. ماهنامه جامعه شناسی سیاسی ایران،دوره 5، شماره 11، صص 96 –
  • جوان بخت, محمد و شیخ الاسلامی, عباس . (1403). تجربه محوری در نظام عدالت کیفری: راهکاری برای بهبود اثربخشی سیاست جنایی. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, 1(1), 7-35. doi: 10.22034/jclc.2024.718657
  • حاجی ده آبادی، احمد (1385) بایسته های تقنین، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  • حسینی، محمدسعید و جاوید، محمدجواد (1403). امکان سنجی تعقیب کیفری و حقوقی مقامات حکومتی در نقض حق سلامتی شهروندان (با تاکید بر کروناویروس). فصلنامه تمدن حقوقی، دوره 7 ، شماره 19.
  • حکمت نیا، محمود و دیگران (1388) فلسفه حقوق خانواده؛ مبانی و منابع، شورای فرهنگی اجتماعی زنان.
  • خداداد کاشی فرهاد، جاویدی ابراهیم (1391) اثر آموزش بر جنبه‌های مختلف فقر در مناطق شهری و روستایی ایران رفاه اجتماعی، دوره 12، شماره 46، صص 93 –
  • خواجه نوری, یاسمن و نیازپور, امیرحسن . (1403). کنشگری پیشگیرانه پلیس در «قانون حمایت از اطفال و نوجوانان» 1399. (e720355). دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, 1(2), e720355 doi: 10.22034/jclc.2025.2048674.1132
  • دارابی، شهرداد ، (1399). سیاست جنایی ترکیبی ایران در برابر بزهکاری زیست محیطی. آموزه های حقوق کیفری، دوره 17، شماره 37، صص 69 –
  • درویشی، بابک؛ زینالی، امیرعلی (1393) ماهیت ضمانت اجراهای اداری درنظام حقوقی‌ایران، مجله تحقیقات حقوقی بین المللی، مقاله 2، دوره 7، شماره 25، صفحه 36-74.
  • رایجیان اصلی، مهرداد (۱۳۹0،) بزهدیده شناسی حمایتی، چاپ دوم، تهران: نشردادگستر.
  • رحمدل، منصور (1394) تناسب جرم و مجازات، تهران: انتشارات سمت.
  • رفاعی‌، غزاله‌، (١٣٩٩)، قلمرو نظارت دولت‌ بر حق‌ و تکلیف‌ والدین‌ کودک بر حضانت‌ (نگهداری‌) ، فصلنامه‌ حقوق ملل‌، شماره ٣٩، ص ٥٣٩-٥٨٢.
  • سیفی قره یتاق، داود، اسلامی نیا، قاسم (1401). قلمرو و مبانی جرم اهمال در حضانت در نظم حقوق کیفری ایران. مطالعات راهبردی زنان، دوره 25، شماره 98. صص 27-60.
  • شکوهی پویا، مرتضی، مالمیر، محمود، و شادمان فر، محمدرضا. (1399). سیاست جنایی ایران در قبال جرایم کارکنان دولت. کارآگاه،، دوره 13، شماره 52، صص 30 –
  • ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼﻣﯽ، ﻋﺒﺎس (1380) بررسی تطبیقی سیاست جنایی جمهوری اسلامی ایران و انگلستان در جرایم مطبوعاتی، مشهد: انتشارات جهاد دانشگاهی.
  • صفایی، سید حسین و ذاکری نیا، حانیه (1394). بررسی تطبیقی شیوه‌های جبران خسارت در مسئولیت مدنی غیر قراردادی. مطالعات حقوق خصوصی، دوره 45، شماره 2، صص 265- 283.
  • ضیایی چاهگاهی، سیدیاسر ، جمشیدی، علیرضا و آشوری، محمد (1401) افتراقی شدن دادرسی کیفری جرایم اشخاص حقوقی؛ مبانی، ضرورت و ضوابط. مجله حقوقی دادگستری، دوره ی 86، شماره 119، صص 295 –
  • طبیب زاده، پونه (1401). اثر بخشی آموزه‌های عدالت ترمیمی بر وضعیت بزه‌‌دیدگان در جوامع انتقالی. فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضائی، دوره ی 27، شماره 98، صص 83 –
  • علیشاهی، ابوالفضل، معالی، مهدیه، عباسی اول، بهنام، بهمن پوری (1401) بررسی مبانی فقهی حقوقی لزوم حمایت کیفری از حق تحصیل کودکان، مطالعات فقهی – حقوقی زن و خانواده، سال پنجم، شماره نهم . صص 56 -84.
  • غفاریان، محمد و ساسانی، ولی . (1397). مطالعه تطبیقی تخلفات کارکنان آموزش و پرورش ایران انگلستان و جمهوری آذربایجان. فصلنامه پژوهش های حقوق تطبیقی عدل و انصاف، دوره 1، شماره 1، صص 46 –
  • غلامی، نبی اله (1398) پیشگیری از جرایم حکومتی در پرتو مولفه های حکمرانی خوب، رساله دکترا، تهران، دانشگاه علامه طباطبائی.
  • غلامی، نبی­اله . (1401). جرم حکومتی یا جرم دولتی؛ تفاوتی لفظی یا اختلافی مبنایی. پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی، دوره ی 10، شماره ی 19، صص 261 – 237 .
  • فروتن، رضا، و امام، سیدمحمدرضا. (1400). مطالعه تطبیقی اصل فردی کردن مجازات ها در فقه جزایی اسلام و حقوق ایران با نگاهی به تحولات قانون مجازات اسلامی. فقه جزای تطبیقی، دوره 1 ، شماره 1، صص 67 –
  • کاتوزیان، ناصر (1374). الزام‌های خارج از قرارداد، ضمان قهری. تهران: دانشگاه تهران.
  • کاتوزیان، ناصر (1371) دوره حقوق مدنی خانواده، تهران: گنج دانش.
  • کریم پور آل هاشم، سید محمد تقی (1403) مسئولیت مدنی اولیاء و سرپرستان ناشی از نقض حق بر آموزش اطفال و نوجوانان، نشریه پژوهش های برنامه ریزی درسی و آموزشی، سال چهاردهم شماره 1، صص 173 تا 183.
  • گرجی ازندریانی، علی اکبر (1397) حقو ق اساسی جمهوری اسلامی ایران، جزوه ی درسی حقوق اساسی  دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی.
  • لازرژ، کریستین ( 1375) سیاست جنائی، ترجمه ی علی حسین نجفی ابرند آبادی، تهران: نشر یلدا.
  • محمدحسینی حاجی ور، یوسف (1396) مسئولیت مدنی وزارت آموزش و پرورش در قبال افت تحصیلی دانش آموزان، مجله ی پژوهش در فقه و حقوق،  شماره 4، صص 60-73.
  • محمودی جانکی، فیروز و طاهری، سمانه، (1399) ضرورت پیاده‌سازی الگوی کیفردهی رهنمود محور در تعزیرات، فصلنامه مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، شماره 50.
  • مظهری، محمد، جنگجوی (خراطا) فرزاد، ناصری، علی‌‌رضا (1394) تحلیلی بر تعدیات مأمورین دولتی از حدود اعمال قدرت رسمی موضوع ماده ۵۷۰ قانون مجازات اسلامی . حقوق اداری، ۲ (۷) :۳۳-۵۶.
  • مهرا،نسرین؛ موذن، عباس و قورچی بیگی، مجید . (1396). تحلیل تطبیقی الگوهای کیفردهی در نظام کیفری ایران و انگلستان. فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، دوره 6، شماره 20، صص 105 –
  • میری، دلمای مارتی (1402) نظام های بزرگ سیاست جنائی، تهران: میزان.
  • نجفی ابرند آبادی، علی حسین (1384) عدالت ترمیمی در اسناد بین المللی، [دیباچه] در: هنریک کاپتین، جرم، بزهدیده، عدالت، ترجمه: سماواتی (پیروز)، انتشارات حقوقی خلیلیان.