دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی

درآمدی بر اصول سیاست‌گذاری پیش‌گیرانه از جرم و ارزیابی وضعیت شناسایی آن‌ها در نظام حقوقی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
2 پژوهشگر پسادکترا حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
3 کارشناس ارشد حقوق خصوصی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران
چکیده
سیاست‌گذاری پیش‌گیرانه از جرم، فرایندی بی‌ضابطه نیست بلکه مشمول اصولی بنیادین است. این اصول بنیادین، بر نظام سیاست‌گذاری پیش‌گیرانه از جرم حاکم می‌شوند و تصمیم‌گیری‌ها و تدبیراندیشی‌ها در زمینه چگونگی پیش‌گیری از جرم را سامان می‌بخشند و هدایت می‌کنند. میزان توجه و تقید عملی نظام‌های سیاست‌گذاری پیش‌گیرانه از جرم به این اصول، گویای میزان موفقیت یا عدم موفقیت آن‌ها در حصول به هدف پیش‌گیری از وقوع جرم و تأمین امنیت پایدار برای جامعه است. هدف مقاله حاضر، آن است که مفهوم و مولفه‌های این اصول را مورد تحلیل قرار داده و وضعیت شناسایی آن‌ها در نظام سیاست‌گذاری پیش‌گیرانه از جرم در ایران را نقد و ارزیابی نماید. مدعای نوشتار حاضر، آن است که توجه کامل به این اصول و رعایت کامل و عمل‌گرایانه آن‌ها می‌تواند نویدبخش تکوین و در عین حال، تکامل یک نظام منسجم، هدفمند و کارآمد در زمینه سیاست‌گذاری پیش‌گیرانه از جرم باشد. شناخت جامع و کامل مفهوم و مولفه‌های این اصول، موجب خواهد شد تا افق‌های نوینی فراروی متولیان سیاست‌گذاری در عرصه پیش‌گیری از جرم، قرار گیرد. بر این اساس، پرسش اصلی مورد بحث، این است که اصول سیاست‌گذاری پیش‌گیرانه از جرم کدامند و رویکرد نظام حقوقی ایران به آن‌ها در سیاست‌گذاری‌های راجع به پیش‌گیری از جرم چیست؟ نتیجه حاصل آنکه؛ این اصول را می‌توان عبارت دانست از اصل علمی ‌بودن، اصل حقوق‌بشری بودن، اصل پایداری، اصل قابلیت محاسبه، اصل فراگیر بودن، اصل همبستگی و تمایز و اصل مشارکت‌محور بودن. یافته دیگر اینکه؛ این اصول، در نظام سیاست‌گذاری پیش‌گیرانه از جرم در ایران و به‌ویژه، در قانون پیش‌گیری از وقوع جرم، آنگونه که ضروری است، مورد شناسایی کارکردگرایانه قرار نگرفته‌اند. این در حالی است ‌که کاربست این اصول در سیاست‌گذاری پیش‌گیرانه از جرم، می‌تواند تضمین‌کننده شکل‌گیری یک نظام منسجم سیاست‌گذاری پیش‌گیرانه از جرم، ازجمله در ایران باشد و لذا بر این اساس، روزآمدسازی رویکردها و رویه ها به منظور کارآمدسازی نظام سیاست‌گذاری پیش‌گیرانه از جرم در ایران، ضروری است. ذکر این نکته لازم است که رویکرد این پژوهش، کیفی، روش انجام آن، توصیفی- تحلیلی و ابزار گردآوری اطلاعات در آن نیز فیش‌برداری است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. الف- کتاب‌ها

    1. ایروانیان، امیر(1403)، نظریه عمومی سیاست گذاری جنایی، انتشارات شهر دانش، چاپ دوم.
    2. جمشیدی، علیرضا(1394)، سیاست جنایی مشارکتی، چاپ دوم.
    3. جندلی، منون(1401)، درآمدی بر پیش‌گیری از بزه‌کاری، ترجمه و تحقیق شهرام ابراهیمی، انتشارات میزان، چاپ سوم.
    4. جوان‌جعفری، عبدالرضا و سیدمهدی سیدزاده ثانی(1399)، رهنمودهای عملی پیش‌گیری از جرم، نشر میزان، چاپ سوم.
    5. رایجیان‌اصلی، مهرداد(1402)، درآمدی به جرم‌شناسی، انتشارات سمت، چاپ سوم.
    6. محمدنسل، غلامرضا(1400)، مبانی پیش‌گیری از جرم(ترجمه و تحقیق)، انتشارات میزان، چاپ دوم.
    7. نیازپور، امیرحسن(1402)، پیش‌گیری از جرم، انتشارات دادگستر، چاپ دوم.

     

    ب- مقاله‌ها

    1. ابراهیمی، شهرام(1396)، جرم‌شناسی پیش‌گیری، جلد اول، نشر میزان، چاپ چهارم.
    2. ابراهیمی، شهرام(1399)، بزه‌انگاری عدم انجام تدابیر پیش‌گیری از جرم، دانش‌نامه سیاست‌گذاری حقوقی، به کوشش لعیا جنیدی و امیرحسن نیازپور، معاونت حقوقی ریاست‌جمهوری، چاپ اول.
    3. ابراهیمی، شهرام(1401)، پیش‌گیری از تکرار جرم از طریق هوش مصنوعی؛ مقتضیات و محدودیت‌ها، مجله آموزه‌های حقوق کیفری، دوره 19، شماره 23.
    4. ابوذری، مهرنوش(1403)، مقابله با بزهکاری در عصر هوش مصنوعی: پیش‌بینی به مثابه پیشگیری. (e720961). دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, 1(2), e720961 doi: 10.22034/jclc.2025.720961
    5. باباغیبی ازغندی، علیرضا(1388)، آینده‌پژوهی؛ رویکردی نو در طراحی برنامه‌های پیش‌گیری از جرم، فصلنامه مطالعات پیش‌گیری از جرم، سال چهارم، شماره 13.
    6. جوان‌بخت، محمد و عباس شیخ‌الاسلامی(1403)، تجربه محوری در نظام عدالت کیفری: راهکاری برای بهبود اثربخشی سیاست جنایی. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, 1(1), 7-35. doi: 10.22034/jclc.2024.718657
    7. رحیمی‌نژاد، اسماعیل(1402)، چالش‌های اساسی حقوق پیش‌گیری از جرم در ایران، پژوهش‌نامه حقوق کیفری، سال چهاردهم، شماره 1، بهار و تابستان.
    8. سردارنیا، خلیل‌الله و میرزامهدی سالاری شهربابکی(1398)، واکاوی پیش‌گیری از جرایم در ایران با تمرکز بر نظریه سیستمی در علوم سیاسی، مجله پژوهش حقوق کیفری، سال هفتم، شماره 27، تابستان.
    9. شیری، عباس(1396)، نقد و بررسی قانون پیش‌گیری از وقوع جرم، نشریه علمی تخصصی رهیافت پیش‌گیری، پیش‌شماره اول، پاییز.
    10. علی‌وردی نیا، اکبر(1393)، مدیریت پیشگیری از جرم در ایران، فصلنامه سیاست‌های راهبردی و کلان، سال دوم، شماره 8.
    11. فرهمند، مجتبی و نرگس دهقانی(1399)، چالش‌های قانونی قانون پیشگیری از وقوع جرم مصوب 1394، فصلنامه مطالعات نوین علوم انسانی در جهان، جلد 1، شماره 1.
    12. فلاح تفتی، فاطمه(1403)، هوش مصنوعی در خدمت پیش‌گیری از جرایم سایبری: رویکردی فقهی-حقوقی، فصل‌نامه مطالعات حقوقی فضای مجازی، سال سوم، شماره 4، زمستان 1403.
    13. قماشی، سعید و مرتضی عارفی(1396)، موانع اقتصادی و سیاسی پیش‌گیری اجتماعی از وقوع جرم، مجله آموزه‌های حقوق کیفری، شماره 13.
    14. نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین و همکاران(1386)، بررسی لایحه پیش‌گیری از وقوع جرم، فصلنامه مطالعات پیش‌گیری از جرم، شماره 3، تابستان.
    15. نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین(1394)، به سوی تعریف یک سیاست ملی پیش‌گیری از جرم، دیباچه در: براندن سی، ولش و همکاران، دانش‌نامه پیش‌گیری از جرم آکسفورد، ترجمه گروهی از پژوهش‌گران، به کوشش حمیدرضا نیکوکار، انتشارات میزان، چاپ اول.
    16. نیازپور، امیرحسن(1382)، پیش‌گیری از بزه‌کاری در قانون اساسی ایران و لایحه قانون پیش‌گیری از وقوع جرم، مجله حقوقی دادگستری، شماره 45، زمستان.

     

    پ- جزوات و تقریرات

    1. نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین(1395)، پیشگیری از جرم و تکنیک‌های سیاست جنایی، جزوه درسی دوره دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشگاه شهید بهشتی.

     

    ت- منابع انگلیسی

    1. Adams, R. E. Rohe, W. M., Arcury, T. A.(2023) ,Awareness of Community-oriented Policing and Neighborhood Perceptions in Five Small Cities, Journal of Criminal Justice. No. 33.
    2. Al Shamsi, Hind Rashed Saleh and Su'aidi Safei(2023)،»Artificial Intelligence Adoption in Predictive Policing to Predict Crime Mitigation Performance ، International Journal of Sustainable Construction Engineering and Technology، 14، No. 3.
    3. Carrabine, Eamonn & Others(2018), Criminology: A Sociological Introduction, Routledge Publication, First Publication.
    4. Cavadino, Michael and James Dignan(2023), The Penal System: An Introduction, 3 rd , Sage Publication, London.
    5. Choubey، Santosh(2024)، The Role of Artificial Intelligence in Crime Prediction and Prevention on a Global Scale« ، An Online Peer Reviewed / Refereed Journal، Volume 2، Issue 3.
    6. Choudhary، Vanshika & et .al(2024)، AI in Crime Prevention & Prediction، Research in Vivekananda Global University Jaipur.
    7. Clarke, R. and J. Eck(2019), Crime Analysis for Problem- Solvers: in 60 Small Steps, Washington D.C. U.S Department of Justice, Office of Community Oriented Policing Services, 3th
    8. Commission of Crime Prevention and Criminal Justice(2022), Report on The Reconvened Thirty-First Session، Economic and Social Council.
    9. Donnely, Jack(2019), Human Rights in The New World Order, World Policy Journal, Vol. 9، 2، Spring.
    10. El Augi، Mustafa(2023)، Action-oriented Policies in Crime Prevention and Criminal Justice In the light of the Vll th United Nations Congress Recommendations، ILANUD, Año 7 No. 20.
    11. Farrington, David p. & Welsh, Brandon C.(2018), Early Developmental Crime Prevention, International Handbook of Penology and Criminal Justice, CRC Press.
    12. Grabosky, P. N.(2018), Fear of Crime and Fear Reduction Strategies, Trends and Issues in Crime and Criminal Series, No. 44، Australian Institute of Criminology, Canberra.
    13. Laycock and Tilley(2019), Implementing Crime Prevention, In: M. Theory and D. Farrington (eds.), Building a Safer Society: Strategic Approaches to Crime Prevention, University of Chicago Press.
    14. Maureen, Cain(2019), Orientalisme, Occidentalism and the Sociology of Crime, Garland & P. Spars(ed.), Criminology and Social Theory, Oxford University Press.
    15. Mcllaughin, Engene and Muncie, John(2018), The Sage Dictionary of Criminology, 5th Sage Publication.
    16. Scott, M.(2023), Implementing Crime Prevention: Lesson Learned from Oriented Policing Projects, in: J. Knuttson and R. Clarke (eds.), Putting Theory to Work: Implementing Situational Crime Prevention and Problem Oriented Policing, Crime Prevention Studies, Vol. 20, Monsey Criminal Justice Press, New York.
    17. Wikström، Per-Olof(2022)، Towards A Knowledge-Based Crime Prevention، Cambridge University Press.